Тыге ойла Советский район Ӱшнур ял администраций вуйлатыше Виктор Ельмекеев.
Виктор Геннадьевич У Торъял районысо Пеледыш ялеш шочын. Марий политехнический институтым тунем пытарыме деч вара шочмо «Прогресс» колхозышто тыршен, вара Советский районысо «Красный Октябрь» озанлыкыш куснен. Тыште тудын вуйлатымыж почеш ятыр чоҥымо. Тидын деч вара Вокан арака да ликёр заводышто, «Акашевский» сурткайык фабрикыште тыршен, кандаш ий Москваште пашам ыштен. 2020 ийыште Ӱшнур ял администрацийым вуйлаташ ӱшаненыт. Тудын дене ты кундемысе калыкын тачысе илышыже, улшо нелылыкым сеҥен толмыж нерген мутланена.
– Виктор Геннадьевич, ялыште илыше-влак кызыт верысе калыкын тӱҥалтышыжлан полышым пуымо программылан кугу ӱшаным ыштат, тудлан эҥерташ тыршат. Те тиде программыш кузерак ушненда?
– 2020 ий гыч тӱҥалын, ий еда тиде программе почеш мом гынат чоҥена, ачалена. Эн ончычак Шуймучаш ялыште пӱртӱс газым пуртымо, Комсомольский посёлкышто йоча площадкым ыштыме. Кукмарийыште Кугу Ачамланде сарын участникше-влаклан шарныктыш уке ыле. А вет тыште Совет Ушем Герой Алексей Громов шочын. Мемориалым почна. Ӱмаште иканаште кок проект илышыш шыҥдаралте – Комсомольский посёлкышто «Олимпия» спортгородокым ыштыме, Шанерыште шӱгарлам уэмдыме, шӱкым погаш контейнерым шындыме. Тений Ӱшнур шӱгарла йыр печым печыме, часамлам шогалтыме.
Шушаш ийлан адак кок проектна сеҥышыш лектын. Колыгудо ялыште каныме кумдыкым, йоча-влаклан модмо верым ышташ тӱҥалына. Тыште футбол, волейбол дене модаш площадке, турник-влак лийыт. Тыгак Кукмарий ялыште 440 метр кужытыш тыгыде кӱм шарыман корным ышташ палемдыме. Проект-влакым шыҥдараш ял калыкат шке оксажым уша.
– Тений тендан кундемыште сай вашталтыш лие: чапле клубым чоҥен шындышт. Тидлан ял калык куанен?
– Чынак, тыгай сай пӧлеклан кузе куанаш огыл. Вет мемнан дене погынымашым эртараш, концертым ончаш йӧн лийын огыл. Тыште клуб деч посна верысе администраций, библиотеке верланеныт. Икманаш, калыкым чумырышо рӱдерыш савырнен. Тӱжвалжым моткоч моторын сӧрастарыме, калыкым Кундыш кугыза вашлиеш. Чумыр ак кумло миллион теҥгешке шуын. Ноябрь тӱҥалтыште торжественно почна, тушко Марий Эл вуйлатыше Юрий Зайцев толын ыле.
– Тидын деч посна эше мом ыштыме?
– Пивактын почиҥга, Яҥгранур, Шанер, Ваштаршӱ яллашке пӱртӱс газым пуртымо. Тиде паша спецнадбавке программе почеш шукталтын. Чылаже 85 суртоза канде тул дене пайдаланаш тӱҥалшаш. Дачым кучышо-влакат газым пуртат. Петырналтше Кукмарий школым тоштерыш савыраш лийме. Абаснур ял лишне Изи Кундыш эҥер тӱҥалтыш гыч Кундыш кугызалан пӧлеклалтше турист маршрутым ышташ палемдыме.
– Теле толын, лум возын. Яллашке корным эрыктыме пашам кузе виктарен колтымо?
– Ме эн изи яллашкат корно эре лийже манын тыршена. Сай кылым ыштыме «У илыш» колхоз дене. Тудо техникым жапыштыже ойыра. Тыгаяк вашкылым «Советсккоммункомплект» да «КАМ» ООО-влак денат ыштыме. Старосто-влак корным эрыктыме шотышто увертарен шогат.
– Старосто-влак нерген мут лекте гын, нуно тыланда кузерак полшат?
– Нуным пурла кид семынак аклем, кеч-могай пашаштат эн ончычак старостылан эҥертена. Поснак каласынем Колыгудын старостыжо Сергей Рыбаков нерген. Тудо – «У илыш» колхозын тӱҥ инженерже. Тений кугорно деч ял марте чапле асфальт корным ыштен шуктышт, тыште тудынат надырже изи огыл. Но ял мучкыжо корно кызытеш уда, шке вий, шке оксам поген, ачалаш тыршат. Чыла тиде паша Сергей Витальевичын тыршымыж дене шукталтеш.
Тиде ял изижак огыл, нылле наре сурт уло, тушто шымле чоло еҥ ила, но пӱртӱс газ тышке эше толын шуын огыл. Газ кооперативымат ыштыме, тӱрлӧ инстанций мартеат шумо, но Курыкӱмбал, Кундыштӱр, Колыгудо ялла марте кызытеш газ пуч пышталтын огыл. Нине ялласе калык газ толмым моткоч вуча. Тапшер ялын старостыжо Алевтина Бастракованат чолгалыкшым палемдыман.
– «У илыш» колхоз – виян озанлык. Тудын полышыжлан кузерак эҥертеда?
– Тудо мемнан ик тӱҥ полышкалышыланна шотлалтеш. Теве Илалше-влакын кечыштым эртарымымак налаш. Илалше-влак кокла гыч шукынжо колхозышто тыршеныт. Нуным, автобусыш шынден, тӱҥ базышкыже экскурсийыш намийышна. Тӱкан шолдыра вольыкым ашныме комплексын пашаж дене палдарышна, тыгак моло оралтымат куанен ончышт. Тений кугорно гыч комплекс марте асфальтым шарышт, тидлан озанлык лучко миллион теҥгем кучылтын. Тыгак чумыр базе йыр кызыт печым печат. Озанлык деч чылаштлан пӧлекым кучыктымо. Кукмарийыште Совет Ушем Герой Громов лӱмеш республик кӱкшытан ече дене таҥасымашым, «Ӱяча» фестивальым, колызо-влакын таҥасымашыштым эртарышна. Тыштат озанлык кугу полышым пуыш. Тау тудлан.
– Ял калык шке вӱташтыже вольыкым ятырлан шагалемден?
– Ӱшнурышто, мутлан, ик-кок ушкалым гына кучат. А теве Пивактыныште, Яҥгранурышто, Кӱшыл Кукмарийыште кажныштыже коло-коло вич ушкал дене ашнат. Тыште уто шӧрым погат, тыгак ушкал оза-влак шӧрым, ӱмбалым, торыкым олашке, райрӱдыш ужалаш шупшыктат. Тыге оксам ыштат, оралтым уэмдат, чоҥат.
– СВО-н участникше-влаклан кузерак полшеда?
– Яҥгранурышто октябрь мучаште тӱня кумалтыш эртыш. Шуко калык погынен, вич тулолмо дене кумалме. Тушто погымо надыр оксам СВО-н участникше-влакын йодмыштым налаш кучылтмо. Петырналтше Кукмарий школышто сортам ыштат, клубышто верысе чолга еҥ-влак маскироватлыме сеткым пидыт. Тыгак Ӱшнур клубыштат тиде мер пашам шукташ тӱҥалыныт.
– Ял калык шке вий дене тӱшка пашашке ушна?
– Тапшерыште памашым тӧрленыт, часамлам шогалтеныт. Курыкӱмбал, Колыгудо яллаште памашым тӱзатен шынденыт. Ӱмаште Колыгудышто 13 июльышто ял пайремым оҥайын эртарышт, шуко калык погынен ыле, сай концерт лие. Калык пелйӱд марте веселитлыш. Ончылий Эҥермучаш, Кукмарий яллаште тыгаяк пайремым эртарыме. Тыште уло ял калык ушнен.
Снимкыште: Виктор Ельмекеев.
Авторын фотожо.
