29 сентябрь — 5 октябрь – Шӱмым перегыме арня.
Вӱр толмым чарнымылан кӧра шӱм чогашылын чот локтылалтмыжым миокардын инфарктше маныт. Тыгодым шӱмыш кислородат огеш пуро, да клетке-влак пытат – чогашыл ткань пӱрнен кушкеш.
Инфарктын тӱҥ амалжылан коронар вӱргорнын атеросклерозшо шотлалтеш. Тыгодым вӱргорнын стенкышкыже холестерин деч коя лончо погына. Тудо шӱмым «пукшышо» вӱргорным петыра, да вӱр тканьлашке начарынрак толаш тӱҥалеш. Коя лончо шалана гын, вӱрчуҥга погына да инфаркт лийын кертеш.
Атеросклерозым вияҥден кертше амаллан шотлалтыт:
- наследственность – 55 ий деч изирак ийготан лишыл родын инфаркт лийын гын;
- ийгот дене кылдалтше вашталтыш, ты шотыштак ӱдырамашын тылзашыже пыташ тӱҥалме да пытыме годым гормонын пужен ышталмашыже;
- тамакым шупшаш, аракам утыждене йӱаш, шуко калориян кочкышым кочкаш йӧратыме гай уда койыш;
- ешартыш нагрузкым ыштыше уто нелыт;
- кугу холестерин;
- шагал тарванылмаш;
- вещества алмашталтмашын пужлымыжо, эндокринологий дене кылдалтше тӱрлӧ ситыдымаш;
- сакыр диабет;
- вӱрыштӧ липид келыштаралтмашын пужлымыжо;
- утларакше пӧръеҥ-влак черланат, палемдат врач-шамыч.
Лӱдыкшӧ тӱшкашке тыгак кугу вӱргорно давлений дене орланыше да чарныде гаяк стрессыште улшо еҥ-влак пурат.
Инфарктын пӱсӧ пагытше годым кумдан шарлыше пале-влак:
- оҥ клетке кумдыкышто чот коршта;
- шӱлыш петырна, юж ок сите;
- кенеташте куат пыта, йӱштӧ пӱжвӱд лектеш;
- укшинчыкта, пагарыште каньысырын чучеш;
- шӱмын ритмже пужла.
Чӱчкыдынжӧ оҥышто коршта, шола кидыш, вачыш да логарыш пуа. Шӱм кундемыште тургыжландарымым шотыш налде кодыман огыл, шкем шке эмлашат шотлан ок тол, молан манаш гын инфаркт годым вучыдын колен кертме лӱдыкшӧ моткоч кугу.
Южгунам инфаркт бронхиальный астмын приступшым ушештара, южгунам шӱм олмеш пагар коршта, тыгодым эше роҥгедыкта, укшинчыкта, мӱшкырат овара.
Инфаркт годым эше шӱм шотдымын кыра да коршта.
Черын пӱсӧ йыжыҥже шиждымынат эртен кертеш. Тиде илышлан изи огыл лӱдыкшым ышта: айдеме уто-ситым шотыш огеш нал да вакшышыш вочмо олмеш инфарктым йол ӱмбалне эртара. Тыгайже поснак сакыр диабет дене орланыше-влак дене лиеш, молан манаш гын нуно шуко мом огыт шиж.
Черын изиш гына палдырнымыж годымат «вашкеполышым» ӱжыкташ кӱлеш.
Эмлыме цель – корштымым лыпландараш, вӱр коштмо пашам шотыш кондаш, миокарде некрозын кумдыкшылан кугемаш чаракым ышташ. Пациентлан корштымым лыпландарыше препаратым, вӱр коштмо пашам шотыш кондышо средствым, тыгак пужлышо миокардылан ыштыме нагрузкым иземдыше эмым палемдат.
Миокардын чот локтылалтмыж годым вӱр коштмо пашам жапым шуйкалыде шотыш кондымо процедур палемдалтеш. Тудым кок тӱрлын эртарат: инфаркт лийме 4 шагат жапыште вӱргорныш вӱрчуҥгам шулыктарыше тромболитикым колтат але коронографийым ыштат.
Миокардын инфарктше годым жапыштыже пуымо полыш азапыш логалше еҥын илышыжым веле огыл, тазалыкшымат арален коден кертеш.
А иктешлымаш тыгай:
- Шкем трукышто черланыме деч аралаш:
- таза илыш-йӱлам кучаш, яндар южышто лийме семын шукырак кошташ;
- шкем неле физический нагрузко да стресс деч аралаш;
- тамакым лучо кудалташ, аракам шуко йӱмӧ деч шекланаш;
- уто нелыт деч утлаш, шагал калориян диетым кучаш;
- вӱргорно давленийым эскераш;
- идалыклан ик гана кардиолог дене тергалташ – тидым профосмотр да диспансеризаций годым ышташ лиеш.
- Инфарктым чытен лекше пациент-влаклан, вӱргорно давленийым нормышто кучаш, атеросклерозын вияҥме шырымжым эркыштараш да шӱм чер деч аралалташ манын, врачын палемдыме эмжым йӱаш. Стационар гыч мӧҥгӧ пӧртылмеке, икымше кум кечыште участкысе врачын приёмышкыжо каяш. Медик тудым диспансер учётыш шогалтышаш.
- Шӱм кундемыште корштымо годым, жапым шуйкалыде, врач деке каяш.
«Тазалыкым колымо деч кум кече ончыч огыл, а черланаш тӱҥалме деч кум ий ончыч эскераш тӱҥалмаш», –маныт китай мудреч-влак.
Светлана КАНЫШЕВА,
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын штат деч ӧрдыжысӧ тӱҥ кардиологшо.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын фотожо.
