Светлана Пехметова
Эртыше кугарнян Мер Каҥашын вуйвержын еҥже-влак Звенигово олаште лийыныт.
Районысо краеведений тоштерыште вуйверын верыш лектын эртарыме заседанийышкыже Провой кундемысе марий активым, туныктышо ден тӱвыра пашаеҥ-шамычым ӱжмӧ.
Погынышо-влакым Оньыжа, Марий Эл Кугыжаныш Погынын депутатше Эдуард Александров, Звенигово муниципал район вуйлатыше Наталия Лабутина, район администраций вуйлатышын алмаштышыже Ольга Михайлова, тӱвыра пӧлкам вуйлатыше, Мер Каҥаш вуйверын еҥже Алевтина Коптелова саламлен вашлийыныт.
Марий йылмым, тӱвырам, йӱлам аралыме, школышто икшывым шочмо йылмылан шӱмаҥдыме паша нерген радамын, чон вургыж да кугешнен каласкалышт районысо илем-влак кокласе книгагудын краеведений секторжым вуйлатыше Надежда Боякова, Юлъял тӱвыра пӧрт вуйлатыше, Какшамарий ял шотан илем вуйлатыше Анатолий Мартынов, Эсмекплак ден Чакмарий кыдалаш школ-влакын опытан туныктышышт Любовь Максимова ден Антонина Андреева.
Районышто 40 утла тӱрлӧ калык келшен ила. Моло коклаште шкенан чевер тӱснам арален кодаш, вияҥдаш манын, кажне кечын тыршыман. Тыгай кумыл дене илат да тыршат тысе тӱвыра, образований пашаеҥ-влак. Патриотизмым шуарыше, тӱвыра пашам виктарыше 55 тӱрлӧ учреждений (тӱвыра ден усталык пӧрт-влак, сымыктыш школ, книгагудо, тоштер да молат) ятыр мероприятийым тӱрлӧ мер организацийла дене келшен ышта.
Мер Каҥаш вуйверын еҥже-влаклан районысо краеведений тоштерым ончалын савырнашат кугу куан ыле. Тушто 11 тӱжем экспонат аралалтеш. Пелыже утла Россий кугыжаныш каталогышто улыт.
Рӱдӧ библиотекыште, мутлан, марий сылнымут, кидмастар, тӱвыра аланыште тыршыше-влак республикысе мастар еҥ-влак денат вашлиймашым кумылын эртарат. Эртыште шыжым йоча-влакым шчомо йылмылан, сылнымутлан шӱмаҥдыме шонымаш дене «Сылнымут садвече» клубым чумыреныт.
Калык лӱмым нумалше латкум фольклор коллектив, усталык пӧртын мастарже-влак кушто гына огыт чаплане – Марий Элыштат, Россий мучкат! Кажныже лишыл кундем, организаций дене кылым ыштен, тӱвыра да йӱла поянлыкыштым ончыкта. Мо оҥайже, районысо илемлаште веле огыл, Звенигово олат кунамже кугу пайрем рӱдыш савырна. Тыште «Пӱртӱс поянлык» шыже пазар, «Муралте, салтак, муралте», «Шокто, шокто гармонетым» пайрем-влак калыкым шуко чумырат. Вет тыгай мероприятийыште районысо тӱвыра поянлыкымат ужаш лиеш.
Провой кундемыште илыше марий-влакшат ныл кугу тӱшкалан – Чакмарийлан, Мушмарийлан, Кужмарий да Какшамарийлан – шелалтын ойыртемалтыт: вургем шот денат, кутырымо йылме да муро поянлыкышт денат.
Шке ойыртемымак арален кодаш манын, Какшамарий ял шотан илемысе депутат-влак погынымашым вуйлатыше Анатолий Мартынов 2025 ийыште ойыртемалтше кечым – Верысе марий калыкын тӱвыра кечыжым – палемдаш тӱҥалаш темлен. Каҥашымашке депутат-влак деч посна туныктышо, тӱвыра пашаеҥ ден сулен налме канышыште улшо-влакым ушеныт.
Тыге 21 апрельыште икымше гана «Мый марий», «Мый марла калаплем» акций-влакым эртареныт. Тусо марий-шамыч «ойлем», «кутырем» олмеш «калаплем» маныт. Шке вел диалектым арален кодашак манын, акцийым тыге лӱмденыт. «Шке вел йылметым палет гын, литератур марий йылмым тунемаш неле огыл», – пеҥгыдемден ойла Анатолий Григорьевич.
Тиде кечын лӱмлӧ землякыштым шарналтат, чылаштымат шке вел марий вургемым чиен кошташ темлат – кеч тый кевытыш кай, кеч пашаш. Марий вургеман кевытче тунам шукыштым ӧрктарен. А молан лачак 21 апрель? Тиде кечын 100 ий ончыч Какшамарий кумдыкым Чуваш мланде гыч Марий автоном областьыш кусареныт.
Провой кундемыште ончычат шуктен шогымо сомылыштым утларак вияҥден колташ кугу шӱкалтышым идалык утла ончыч эртыше Марий калыкын латкокымшо погынжат ыштен, маныт шкешт. Тунам вуйлатыше-влак, марий актив дене чумырген, резолюцийжым кужун каҥашеныт, шуко темлымашым паша радамыш пуртеныт.
Республикысе йочасадлаште марий йылмым туныктымо шотышто сӱрет дене моктанен огына керт. А ты районышто 16 йочасад гыч кумытыштыжо марий йылмым, мо оҥайже, Звенигово олаште туныктат.
Тыште 16 школ гыч кудытыштыжо (Эсмекплак, Чакмарий, Кужмарий, Какшамарий, Памашсола, Поянсола) марий йылмым шочмо йылме семын туныктат, ача-ава, икшыве-влак велым торешланыше уке. Школышто умылышо вуйлатыше-влак да шке пашаштым чон йӱленак шуктышо, у технологийым кучылтшо, икшыве-влакым тӱрлӧ конкурсыш ушышо, кажне гана шке мастаралыкышт дене йылмылан шӱмаҥдыше туныктышо-влак улыт гын, паша эреак сайын кая.
Туге гынат йылмым туныктымо шагат шагалемме шукыштым тургыжландара. Школлан гына ӱшанен, шке икшыве дене ешыште марла огына кутыро гын, сӱрет эшеат начарештеш. Марий йылмым туныктышо-влакын «Йоча-влак коклаште марий шӱлышыжӧ ила, а йылмыже?» манын каласымышт ты йодышым у семын ончалаш ӱжеш.
Вуйверын заседанийыштыже Мер Каҥашын 2026 ийлан паша радамжым пеҥгыдемдыме. Тудо кажне гана Погынышто Мер Каҥашыш сайлалтше еҥ-влак деч лийше темлымаш негызеш ышталтеш. Ятыр мероприятийже Российысе калык-влакын икоян улмо идалыкыштлан пӧлеклалтеш.
Светлана Пехметован фотожо.
