Тиде ӱдырамаш дене палыме лийме деч ончыч мый кидпашаже-влакым ужынам.
Кушто? Шукерте огыл Кужэҥер район Йывансола тӱвыра пӧртыштӧ эртаралтше Коҥга пазар пайремыште. Тушко тудо тӱрлымӧ икмыняр солыкшым, тувыржым, сӱретшым конден ыле. Санденак шкеж дене палыме лияш кумылем лекте.
Илыш корно
Надежда Николаевна Мамаева Шернур район Чисола ялыште шочын-кушкын. Медведево район Ежово селаште верланыше Марий совхоз-техникумышто ветеринарлан тунем лекмекше, налме специальностьшо дене тунамсе «За коммунизм» (кызыт «Земледелец») озанлыкыште ыштен. Икмыняр жап гыч Кужэҥер район Регеж ялыш марлан лектын. Вараже пелашыж дене Йывансолаште у сурт-оралтым нӧлтеныт. Тышке куснымекышт, сулен налме канышыш кайымешкыже ӱдырамаш дояркыланат, презе ончышыланат, осеменаторланат ыштен. Марийже дене ныл ӱдырым да ик эргым ончен куштеныт.
Кумыл сомыл
Пенсийыш лекмекыже, Надежда Николаевнан утларак весела да куанле илышыже тӱҥалын манашат лиеш, очыни. Вет лач тунам верысе тӱвыра пӧрт пелен чумырымо «Кумыл» ансамбльыш ушнен. Чонжылан келшыше сомылланат жапшым ойыраш йӧнжӧ утларак лектын.
– Шкемым кугу мастаржыланак ом шотло, но кидпашам ышташ йӧратемак. Яра шинчен омак керт. Телевизорымат мый «пел шинча дене» веле ончем, – шыргыжалын каласкалаш тӱҥале моткочак тыматле койыш-шоктышан ӱдырамаш. – Але марте кидпашам шагал огыл ыштенам. Мутлан, ӱдырем-шамычлан чылаштлан, шешкымлан марий тувырым ямдыленам. Ик пӧръеҥ тувырым тӱрленам. Ынде эше весым ыштынем. Кызыт келшыше тӱрым кычалам.
Ойлымыж почеш, тиде кидпашалан совхоз-техникумышто тунеммыж годым ӱдыр-шамычым ончен кумылаҥын. Тымарте гын сӱретымат мыняр тӱрлен?! А мынярым пӧлеклен?! Тыге тачысе кечылан пашаже-влак Москва ден Екатеринбург гай кугу олалаштат, яллаштат улыт.
Пытартыш жапыште шукын ротанг дене кашпом, молым пидаш тӱҥалыныт. Ӱдырамашынат ыштен ончаш кумылжо лектын.
– Ик кечын тӱвыра пӧртыштӧ кумылан-влаклан лӱмынак мастарлык классым эртарышт. Мый туштак тунем шуым да вараже икмыняр арверым ыштышым. «Ынде мыят моштем» шонен, кызытеш тетла пидын омыл, – палдарыш Надежда Николаевна.
Тудо сӧрастарышымат шканже мо да могай кӱлеш, тудым да тугайым ышта. Тидланже кидмастар семынат кумдан палыме Евгений Анисимович Каменщиков туныктен.
А эше кидмастар парняш чикташ лийме модышымат ыштен. Ик ӱдыржӧ йочасадыште тырша да тудын йодмыж почеш ямдылен пуэн.
– Кидпашам ыштымем годым ушем тӱрлӧ шонымаш деч кана. Тунам мый «чечас тышке пӱшкыл каем, вара тушко тӱҥалам» манын, тӱр нергенак гына шонен шинчем. Санденак теве тупынь велжым ончалза, туштат чатка, – мане.
Йыгыре шинчымына дене пайдаланен, чийыме тувыр урвалтыжым изи-иш гына нӧлтал ончальым. Чынак, моткоч чаткан тӱрлымӧ. А тиде ӱдырамашын кугу мастарлыкше нерген ойла. Кеч шкенжым тудо тыгайлан ок шотло гынат …
– Мый кидпашам-влакым ончаш йӧратем. Санденак, кеч-момат ыштен шуктымекем, эн ончычак диваныш пыштем да икмыняр жап куанен ончен коштам. Вара веле кораҥдем. Кидпаша мылам куаным конда, вий-куатым ешара, ойгым, тургыжланымашым мондыкта, – рашемдыш Надежда Николаевна.
«Ыштет гын, шот лектеш»
А пытартышлан тыланыме семын тыге ойлыш:
– Пайремыш ыштыш-кучышем кондымем дене каласынем: кидпаша-влакым ончен, весе-шамычынат тыгайым ышташ кумылышт лекше. Кӧ але марте тыгай сомылым шуктен огыл гын, тек тӧчен онча. Марий тӱран вургемлан йомашыже пуыман огыл. Тӱр вигак шонымо семын мотор огеш лий гынат, чарныман огыл. Ыштет гын, шот лектеш, паша ушна.
Любовь Камалетдинова
Авторын фотожо
