Кодшо арняште Я.Эшпай лӱмеш Марий кугыжаныш филармонийыште «Непровинциальный провинциал» книган презентацийже эртен.
Икымше ужаш веле
Тӱрлӧ фотографий дене сӧрастарыме у савыктышын геройжо – Российын сулло артистше, Марий Элын калык артистше, Марий Эл Кугыжаныш премийын лауреатше Константин Иванов. Республикыштына тудо – Марий Эл правительстве председательын алмаштышыже – тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министр, Э.Сапаев лӱмеш опер да балет академический театрын художественный вуйлатышыже. Автор-составитель балетовед, балет критик Роман Володченков книгам интервью жанр дене возен. Тудым кок ий ямдылен. Мутшо почеш, тиде икымше ужашыже веле, садлан ончыкыжым эше моло ужашат возалтшаш. Ты кастене пиалан-влак книгам веле огыл, а пайремын озажын автографшымат налын кертыныт.
Зал тич погынышо-влаклан Константин Анатольевич йоча да студент пагытше, Москосо Большой театрыште пашам ыштымыже, Марий Элыш пӧртылмыже да республикнан тӱвыра дене сымыктышыжым тӱнямбал кӱкшытыш лукмыжо нерген чоным почын, а южгунамже мыскара йӧреат каласкален. Тӱҥалтыште изиш тургыжланымыжат шижалтын. Касым Театр пашаеҥ-влакын ушемыштын Марий Элысе пӧлкажын председательжын (мут толмашеш, Ивановым шукерте огыл ты должностьыш уэш сайленыт – авт.) алмаштышыже Нина Пектеева вӱден.
Константин Ивановын каласкалымыж гыч оҥайрак ужашыжым тыландат лудаш темлена.
«Авамлан тауштен илем»
– Константин Анатольевич, Тендам кугу артист семын палдарышым. Но Те эше Марий Эл правительстве председательын алмаштышыже – тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министр улыда. Вуйлатыме пашада кузерак шукталтеш?
– Усталык пашам деч ик жапланат ом кораҥ. Тӱвыра министрын пашажат творчестве денак кылдалтын. Марий Эл вуйлатыше Юрий Викторовичын темлымыж почеш социальный блокым курироватлем. Кажне министрын пашаже творчестве дене кылдалтын, тидым чылан умылат.
Марий Эл правительстве председательын алмаштышыже – тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министр – тиде пост, а тунеммем да пашам ыштымым шотыш налаш гын, мый театрлан служитлем. Театр – тиде чыла …
– Республикыштына Тендам чылан палат. Тидым кузе шижыда?
– Икшырымын. Мый шкеак кевытыш коштам. Тидын шотышто южгунамже воштылалын йодыт: «Те кевытлашке шкеак коштыда?» Конешне, шкеак. Мыйын олмеш кӧ коштшаш?
2000 ий гыч Марий Элыште пашам ыштем, телеэкраныштат чӱчкыдынак ончыктат. Садлан шукын палат,
– Артистын корныжо куштылго огыл. Тунемме жапда кузерак эртен? Тунеммашым кудалтен кайымыда шуын огыл?
– Авам сай шинчымашым пуаш шонен, садлан мыйым Талантан йоча-влаклан икымше номеран музыкально-художественный интернат-школыш, виолончель классыш, палымынан полшымыж дене тунемаш пуэн. Но мылам, Советский районысо Солнечный посёлкышто (тудо жапыште Йошкар-Олаш пурен, Энтузиаст-влак уремлан шотлалтын) шочын-кушшо рвезылан, вес олаште ава, кова-коча деч тораште тунемаш моткоч неле лийын. Вет мый нигунам йочасадыш коштын омыл. Авам чыла кудалтен, Йошкар-Олаш илаш куснен, интернат-школ гычшат налын. Но семӱзгарым шоктымым кудалташ пуэн огыл, Чайковский лӱмеш йоча сымыктыш школыш коштынам. Шокташ келшен, сеҥымаш-влакат лийыныт, но кушмо семын пӱгыргаш тӱҥалмемлан кӧра мыйым Сеҥымашын ХХХ идалыкше лӱмеш тӱвыра полат пеленысе куштымо кружокыш пуаш темленыт. Мылам тидат чот келшен, варажым мемнан театр пеленысе хореографий студийыш кошташ тӱҥалынам. Тыге мый театрым утларак да утларак йӧратенам, да мастарлыкемат почылташ тӱҥалын. Садлан вара ме Москош кудалынна, тусо хореографий училищыш тунемаш пуренам. Авамлан кӧра мый шонымашкем шуын кертынам! Тунемаш куштылгырак лийже манын, тудо чыла йӧным ыштен.
Элыштына, тӱнямбалне балет искусствын эн чапланыше педагогшо-влак тунеммаштат да илышыштат мыланна кугу эҥертыш лийыныт. Тунемаш неле лийын гынат, оҥайын чучын.
– Элнан тӱҥ театрын сценышкыже лекмеке, чоным могай кумыл авалтен?
– Концерт-шамыч чӱчкыдынак эртаралтыныт, ме эреак сценыште лийынна. Но капем кугулан кӧра мылам йоча партийым пуэн огытыл, «вучалте, эше жапет шуэш» маныныт. Кокымшо, кумшо… ий тунемме годым партий почеш партийым пуаш тӱҥалыныт. Выпускной годымат 5-6 номерыште сценыш лектынам. Кандаш ий тунемме жапыште Большой театрын сценыже моткоч лишыл лийын. Театрыште мый кажне спектакльым зал гычат да занавес вес могыр гычат онченам. Но тушто пашам ыштымем шуын огыл. Театр пелен Юрий Григоровичын балет студийышкыже коштынам, гастроль дене ятыр йотэлыште лийынна. А вара содыки училищын тунамсе директоржо чапланыше Софья Николаевна Головкина кутырен моштымыж дене мыйым савырен кертын. Тыге мый Большой театрын труппышкыжо ушненам, чыла партийым куштенам. Но ик эн тӱҥлан Борис Эйфманын «Русский Гамлет» балетыштыже Павел I партийжым шотлем. Тиде постановко чыла нелылыкым сеҥаш, чыташ туныкта, тушто куштен кертмеке, молыжо нимыняр неле огыл. «Русский Гамлет» артистым йӧршын вашталта. Тидым Эрик Сапаев лӱмеш опер да балет театрнан артистше-влакат пеҥгыдемден кертыт, вет ынде ты балет мемнан театрын репертуарыштыжат уло.
Йошкар-Олаште палыме лийыныт да…
Усталык вашлиймаште книган автор-составительже Роман Володченковат лийын. Балет искусствым йӧратыше кок еҥ Йошкар-Олаште 2021 ийыште Галина Уланова лӱмеш балет фестиваль жапыште палыме лийын. А 2022 ийыште книгам возаш тӱҥалын. Тиддеч вара нуно Москоштат, Йошкар-Олаштат ятыр гана вашлийыныт, паша дене вес олаш але районыш кудалме годымат мутланеныт.
– Чапланыше руш балерине Галина Сергеевна Уланова нерген интервью жанр дене возымо «Я не хотела танцевать» книгам лудмекем, тудын дене мутланымем гай чучын. Ученикше-влаклан занятийым эртарыме годымсо йӱкшым кызытат сайын шарнем. Формат келшен, садлан книгалан интервью жанрым ойырымо, – палемден Константин Анатольевич.
«Ме провинциал огынал»
Книгам лачшымак молан тыге манын лӱмдымӧ: «Непровинциальный провинциал»? Ты шотышто вашлиймашын тӱҥ геройжо тыгерак вашештен:
– Провинцийыште илымем дене кугешнем да тидымак пиаллан шотлем. «Провинция» мутышто эн сайжым гына ужам. Мый йӧратем Москвам, Санкт-Петербургым, но Марий Эл, Йошкар-Ола деч сай да мотор верым нигунам да нигушто ом му. 25 ий ончыч мый Йошкар-Олаш пӧртылынам да ынде шочмо кундемна деч мыйым нигӧ да нимо йӱкшыктарен огыт керт. Тӱҥжӧ: провинцийыште ме провинциал огынал.
Тӱрлӧ йодышлан – вашмут
Константин Иванов залыште шинчыше-влакын йодышыштланат кумылын вашештен.
– Вий-куатым кушеч налыда?
– Перезагрузко лийшаш. Икмыняр жаплан шкетын кодман, тыге эртыше кечым иктешлен шоналтыман. Южгунам шукыракат малаш кӱлеш.
А кузе эрта мыйын отпуск? Министерствыште отпускыш лектам гын, театр дене гастрольыш каена. Кажне кечывалым балет залыште занятийым эртарем, шкеат репетироватлем. Тунемшем-влак дене пырля сценыш лекмым пиаллан шотлем.
– Сценыш лекме пиал шижмашда ийготым погымо семын вашталтын огыл?
– Большой театрын премьерже лийме годым сценыш тӧршталтен лектынам, тидым пиаллан шотлем, а кызыт куржын лектам, но тидымат экспрессивно ышташ тыршем. Но чыным ойлем: кунам мый сценыш лектам, пиаланла чучам!
Алевтина БАЙКОВА
Павел Стариковын фотожо
