«Мари ушем» регионысо мер организаций марий йылме курсым 2022 ий гыч эртара. Тений тушто тунемаш кумылан ойыртемынак шуко – 110 йодмаш пурен!
…18.00 шагат лишан Марий тӱвыра рӱдерысе 114-ше номеран пӧлемын омсашкыже еҥ-влак икте почеш весе пурат. Самырыкат, илалше-шамычат, кокла ийготанат улыт. Писын куржын-ошкылмо годымак ӱпыштым шералал колтат, пӱжалтше саҥгаштым ӱштылыт… Коеш, вашкеныт, жапыштыжак толын шуаш тыршеныт. Кас пычкемышым, теле игечын йӱштыжым, паша деч вара нойымым шотыш налде, марий йылмым тунемаш толыт. Шукат ыш эрте, пӧлем гыч туныктышын йӱкшӧ шокташ тӱҥале…
– Кумылан-влак шукын улытат, курсыш коштшо-влакым моло ийласе семын кок тӱшкалан огыл, а кум тӱшкалан шелме, – ойла «Мари ушем» мер организацийым вуйлатыше Василий Петров. – Занятий-влак кастене кудыт гыч шым шагат марте арняште кум гана эртат. Кум туныктышо тырша: Медведево район Руэм школын педагошо Светлана Долонина, Йошкар-Оласе 14-ше №-ан гимназийыште туныктышо Эльвира Дмитриева да Марий кугыжаныш университетын доцентше, филологий науко кандидат Валерий Максимов. Курс кажне ийын январь кыдал гыч апрель мучаш марте эртаралтеш, умбакыже – сентябрь кыдал гыч декабрь кыдал марте. Тудын тӱҥ цельже – кундемыштына илыше вес калык-влаклан марий йылмым тунемаш йӧным, нуным ушен шогышо площадкым ышташ. Мый филолог улам, шке жапыштыже профессор Юрий Андугановын аспирантше лийынам. Тудо эре ойла ыле: «Тудо калык ила, кудын йылмыжым вес калык-влак тунемыт». Мый шижам, мотор яндар марий йылмына республикыште илыше вес калыкланат лишыл лийын толеш, молан манаш тудым тунемнешт, санденак курсыш кугу кумыл дене коштыт. Ик жапыште пӧлем шотышто нелылык лийын, но Калыкле тӱвыра рӱдерын зданийжым олмыктымеке, мыланна тыште пӧлемым ойырышт, тидлан моткоч кугу тау!
Мийымына кечын занятийым Светлана Николаевна Долонина эртара ыле. Тудо тыгай курсышто кокымшо ий туныкта. Ӱстел коклаште шинчыше-влак туныктышын кажне мутшым тӱткын колыштыт, йодышыжлан чын вашешташ тыршат, тетрадьышкышт возат.
Василий Григорьевичын мутшо почеш, курсыш возалтше-шамыч деч кажныж деч тудо эн ончычак «Молан тыланет тиде курс?» йодышым пуа, но тидын деч посна анкетированийым эртара. Мутат уке, кажныжын шке вашмутшо, но шонымашыже икте – марий йылмым тунемаш.
– Курсыш йодмаш-влак республикна гыч веле огыл, тыгак вес регионла гыч пуреныт, – умбакыже палдара Василий Григорьевич. – Тымарте онлайн йӧн дене занятийлам эртаренна, но мессенджер канал-шамыч дене нелылык лекмеке, чарнаш логале. Туге гынат тиде тӱшка дене кызытат кылым кучена. Тушто Москва, Санкт-Петербург, Уфа, Забайкалье да моло кундемлаште илыше марий-влак улыт. Вес регионла гыч кумылан-влаклан марий йылме курсым эртарыме дене кылдалтше нелылыкым кораҥдыме шотышто паша ышталтеш.
Занятий деч посна участник-влаклан выездной семинарым эртараш тыршат. Тидыже участник-влакым марий йылмылан веле огыл, тыгак калыкнан тӱвыраже деке лишемда. Тыгай семинар Морко район Унчо, Шернур район Кукнур, Курыкмарий кундемлаште эртен. Тидын деч посна МарНИИЯЛИ-н пашаеҥже, уста компьютер лингвист Андрей Чемышев дене вашлиймаш-шамыч эртаралтыт. Тудо марий йылмын интернет кумдыкышто верже дене палдара. Черетан тыгай вашлиймаш 14 мартыште лиеш.
… Марий йылме курсыш погынышо-влак кокла гыч иктажше дене мутым вашталтыде чеверласаш разве лиеш? «Марий йылме тыланда молан кӱлеш?» йодышемлан тыге вашештышт:
Надежда Соколова, 68 ий, сулен налме канышыште:
– Мый руш улам, волонтёр. Но моткочак марла мутланаш тунемнем, тудын дене кутырымым умылынем. Молан? Марий Элыште марий йылмым палыде илаш ок лий. Радиом колыштат, телевизорым ончет, а тушто марий передачымат ончыктат. Марла книгамат лудмо шуэш. Марий йылмым тунемме курс-влаклан кӧра мый тунемам веле огыл, рушла кусарыме марла произведенийым лудаш тыршем. Тымарте эртаралтше чыла курсыш коштынам: Унчо кундемыште, Марий Йӱштӧ кугызан илемыштыже лийынам.
Елена Хидиятова, сатум ужалыше:
– Марий кундемыште шочынам, а марла ом мошто – йӧндымын чучеш, сандене тиде курсыш возалтынам. Мылам моткоч келша.
Пётр Котин, 22 ий, ПГТУ-н студентше:
– Мый руш улам, мемнан тукымышто марий уке, но палымем-влак коклаште улыт. Марий йылмым тунемаш шонымаш эре лийын, туге гынат тӱрлӧ амаллан кӧра тудо шукталтын огыл, а кызыт ынде возалтынам.
Григорий Мушкин, 26 ий, Марий Эл Кугыжаныш Погынышто пашам ыштыше:
– Шочмо йылмым палынем. Ача-авам марий улыт, умылат, но мутланен огыт мошто. Йоча жапыште марий йочасадыш коштынам, сандене марла паленам, но вара мондалтын. Курсыш икымше гана толынам. Кызытлан тӱҥ шонымашем – марла кутырымым умылаш тунемаш, а вара мутланаш тунемам.
Марий йылме курсыш кошташ кумылан-влак шукемыныт, тиде куандара. Нуным яра туныктат гын, а туныктышо-влаклан оксам тӱлыде огеш лий, адакшым пайдале выездной семинарым эртарашат шийвундо кӱлеш. Тиде йодышым Василий Григорьевич правительстве, министерстве кӱкшытыштӧ нӧлталаш тырша. Полыш лиеш манын, моткоч ӱшаныме шуэш. А вес семынже кузе? Марий йылме курсыш коштшо-влакын йӱлышӧ шинчашкышт ончалмеке, кумылыштым ужмеке, нунылан калыкна нерген эшеат шуко каласкалыме шуэш.
Г.Кожевникова
Михаил Скобелевын фотожо
