17-23 август – Алкоголь деч отказыме арня.
Шукынжо кочмо деч ончыч ик рюмко ош аракам але бокал вином йӱаш гын, аппетит саемеш манын шонена. Эше интернетыште кумдан шарлыше, калык коклаште пеҥгыдемын шушо гаяк «йошкар арака шӱмлан пайдале» аргумент алкогольым кидыш налаш мыняр-гынат тарата. Но спиртан йӱышлан кӧра шӱм-вӱргорно системыште чынже дене мо ышталтеш? Айста лончылен ончена.
Вӱрыш логалмекыже, этил спирт шӱм-вӱргорно системыште вигак шке осал пашажым тӱҥалеш. Тудлан кӧра вӱргорно шарла, давлений ончыч изиш вола, а вара кӱза, шӱм чӱчкыдынрак туртеш… Тыгай сӱрет алкогольым подылшо чыла еҥын организмыштыже палдырна. Аракам чӱчкыдын йӱаш гын, шӱм-вӱргорно системе дене кылдалтше орган-влак кугу азапыш логалыт да нелын черланат.
Алкоголь дене кылдалтше гипертоний – эн кумдан шарлыше чер. Кажне кечын 1-2 бокал йошкар але ош аракам (вином) йӱмылан кӧра таза айдемын вӱргорно давленийже 5-10 тошкалтышлан кӱза. Гипертоний дене орланыме годым алкоголь эрдене ма вес жапыште йӱмӧ эмын пайдалыкшым тӱрыснек пытара. А кугу давлений – инфаркт да инсульт деке вияш корно.
Аракам чӱчкыдын йӱмылан кӧра тыгак алкоголь кардиомиопатий («ӱшкыж шӱм») вияҥеш.
Этанол шӱмын чогашыл клеткыжым (миоцитым) аярта, тидлан кӧра тудо лывыргылыкшым йомдара, лунчырга да шуйна. Органын камерже шарла, стенкыже вичкыжемеш. Шӱм лунчырий «мешакыш» савырна да вӱрым сайын коштыктымым чарна. Чер вияҥеш: капкыл кӱпна, шӱлыш ошкылмо годымат петырна, возын малаш неле лиеш. Шотыш налза: тиде ситыдымашым тӧрлаташ огеш лий, тудо аракам йӱмым чарнымекат вияҥеш.
Аракам утыжденат йӱмӧ деч вара шӱмын пашаже (ритмже) кенета пужла гын, тугеже мерцательный аритмий вияҥеш – тиде «пайремлыше шӱмын» икымше палыже.
Алкоголь тыгак коя алмашталтмашым локтылеш: «начар» холестерин ден триглицерид шукемыт, вӱргорно атеросклеротический пышкем дене авалтеш, да вӱр коштмо корно аҥысыремеш. Пышкем кеч-могай жапыште кӱрлын кертеш, вӱрчуҥга (тромб) шочеш, а тиде вуйдорыкын инсультшылан але миокардын инфарктшылан лияш тӱҥ амал.
Шке але лишыл еҥда-влак алкоголь дене пеҥгыдын таҥлалтында, тыгодым эше шӱм-вӱргорно системыште ситыдымашым шижыда гын, жапым шуйкалыде, врач-кардиолог але врач-нарколог деке кайыза.
Аракам йӱмым чарнаш да таза илыш-йӱлам кучаш тӱҥалаш гын, шӱм-вӱргорно чер дене черланен кертме лӱдыкшӧ иземеш, давлений нормыш толеш да илышат куштылемеш. Шӱмын паремын кертме ӧрыктарыше ойыртемже да куатше уло! Тӱҥжӧ – тидым жапыштыже ыштен шукташ.
Алкогольым йӱмым чарныме деч вара:
- 2-3 арня гыч вӱргорно давлений ден шӱм туртмо шырым нормыш толыт, омо ден шкемшижмаш саемыт;
- 3-6 тылзе гыч кардиомиопатийлан кӧра шарлыше шӱм мыняр-гынат иземеш, ритм нормыш толеш, вӱрыштӧ «начар» холестерин шагалемеш;
- 1 ий гыч инфаркт да инсульт дене черланен кертме лӱдыкшӧ 30-50 процентлан иземеш.
Тазалыкым аралыме тӱнямбал организаций ден вӱдышӧ кардиологический обществе-влак шижтарат: алкогольын лӱдыкшыдымӧ дозыжо уке. Этил спиртын изи дозыжат гипертоний дене черланен, инсульт да шӱм катастрофо лийын кертме лӱдыкшым кугемдат.
Таза лийза!
Светлана ПУТИЛОВА,
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын тӱҥ наркологшо.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын пресс-службыжын фотожо.
