ТАЗАЛЫК

Лӱмжӧ шере – койышыжо кочо

9-15 ноябрь – Сакыр диабетын зиянже деч аралалтме арня. Тудо 14 ноябрьыште палемдалтше Диабет ваштареш кучедалме тӱнямбал кечылан пӧлеклалтын.

Таче Марий Элысе медицине организацийлаште 31528 еҥ сакыр диабет шотышто эскералтеш да эмлалтеш. Тыгай учётыш тений гына 2411 пациентым налме.

РФ Тазалык аралтыш министерствын да Сакыр диабет шотышто федеральный регистрын данныйышт элыштына тиде чер дене 5,8-6,1 миллион еҥын орланымыж нерген палдара.

Сакыр диабет тазалыклан шуко зияным (осложненийым) ыштен кертмыж дене лӱдыкшӧ. Жап эртыме семын нуно инвалидность мартеат шуктен сеҥат. 2025 ий гыч Российыште да Марий Элыште «Сакыр диабет ваштареш кучедалмаш» программе пашам ышта. Тудо диагностикым эртарыме, черым рашемдыме да эмлыме, осложнений деч аралыме йӧн-влакым саемдаш полша.

Республикыштына Сакыр диабет дене черланымым рашемдыме да тудын ситыдымашыже-шамычым кораҥдыме шотышто регионысо да район (округ)-влак кокласе эндокринологический рӱдер-шамыч пашам ыштат. Тыгак диабетик-шамычлан 10 школым почмо. Нунын тӱҥ задачышт пациент-шамычым черын койышыжым эскераш, сакыр диабетын пӱсӧ да хронический осложненийже-влак деч аралалташ туныктымашке виктаралтын. Тидланже черле-шамычлан кум ийлан ик гана лӱмын ямдылыме курсышто тунемаш кӱлеш.

Сакыр диабет зиянже-влак дене икымше гана вияҥаш тӱҥалмыж деч вара 10-15 ий гыч веле шижтара – теве тидын денак тудын тӱҥ лӱдыкшыжӧ кылдалтын. Осложнений-шамыч икшырымын вияҥыт да ончычшо шкемшижмашым утыжым огыт начаремде, а сайын палдырнаш тӱҥалмекышт, шкеныштым тӧрлаташ да эмлаш лийдыме гай ончыктат.

Осложнений молан лиеш? Вӱрысӧ сакырын кужу жап нормо деч палынак шуко улмыжлан кӧра. Тыгодым ситыдымаш-влак чӱчкыдынжӧ шинчаште, вергыште да йолышто палдырнат – вӱргорнын локтылалтмыжлан кӧра. Эше ик гана палемдем, шкенжым ончыкташ тӱҥалше осложненийым чактараш моткоч неле. Сандене диабетым черланыме тат гычак сайын эскераш кӱлеш, тыге веле жапыштыже шекланыме иктаж уто-ситым  тӧрлаташ лиеш.

Диабетын зиянже деч кузе аралалташ?

  1. Глюкозын кугытшым эскерен. Тидланже вӱрысӧ сакырын кугытшым глюкометрын але чарныде эскерыше системын полшымышт дене жапын-жапын висыман, тыгак гликированный гемоглобинын (HbA1c) кугытшым кум тылзылан 1 гана тергыман. Кажне еҥ гликированный гемоглобинын целевой кугытшым палышаш да тудым шке кӱкшытыштыжӧ кучаш тыршышаш. Целевой кугытым эмлыше врач палемда.
  2. Вӱргорно давлений ден липидым эскерен. Инфаркт да инсульт лийын кертме деч вӱрысӧ холестеринын кугытшым тергыман, вӱргорно давленийым тазалыклан лӱдыкшыдымӧ показательыште кучыман. Вӱргорно давленийын целевой показательжым эмлыше врач палемда.
  3. Пайдале продуктым кочкын. Рационышто углеводым, транскоям да алкогольым шагалемдыман, клетчаткым (тичмаш пырче, немычпурса), крахмалдыме пакчасаскам шукемдыман да кочмо радамым ыштыман. Колым обязательно кочман.
  4. Физкультур дене кылым кучен. Йӧным муын, йолын коштман, ийман, физзарядкым ыштыман.
  5. Тамакым шупшмым кудалтыман. Никотин вӱргорнын стенкыжым пытара да вӱргорно катастрофо ден диабет йолгопалан лияш амалым ышта.
  6. Йолым эскерен. Диабет йолгопа – тиде сакыр диабетын ик эн кугу осложненийже. Тудо нерве ден вӱргорнын локтылалтмыштлан кӧра лиеш. Тыгодым йолышко йора-влак лектедат, вараже нуно шӱяш тӱҥалыт, да йолгопам некроз авалта. Ситыдымаш йолын тӱҥмыжӧ, корштымыжо, коваштын кошкымыжо, йолгопан кадыргымыже да сусырын кужу жап иланен кертдымыж дене палдырна. Йол деч посна кодаш огыл манын, йолгопам кажне кечын тергыман, пушкыдо да йӧнан йолчиемым чийыман, чарайола коштмо деч шекланыман. Йолым шотыш кондымо годым вашкӱзӧ, вӱдотызам кораҥдыме кӱзӧ, бритве дене пайдаланыман огыл, пилкым гына кучылтман.
  7. Диагностикым ыштыктен. Кажне ийын эндокринолог да офтальмолог дене, «диабет йолгопа» кабинетыште тергалтман, вергын пашажым шондым микроальбуминурийлан тергыктен рашемдыман.

Людмила ЕГОШИНА,

Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын тӱҥ эндокринологшо.

Маргарита ИВАНОВА ямдылен.

Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын фотожо.

Добавить комментарий