Шарнымаш сорта
Кумылаҥден да таратен шоген
Марий драме театрын ончычсо художественный вуйлатышыже Василий Пектеев ик ий ончыч илыш гыч кайыш. Ик ий ончыч тудын «Колумб» драмыжын премьерыже лие. Тений шарнымаш кечыланат тиде драмымак ойырен налме ыле.
Кумшо гана мый тиде спектакльым ончышым. Кодшо ийын шошо мучаште икымше премьер деч вара Василий Александрович шылтыде каласыш: «Спектакльым, конешне, эше тӱрыс кӱктен шуктымо огыл». Шке пашаж нерген тыге чын айдеме гына каласен кертеш, семынем шоналтышым. Но тудак ешарыш: «Шыже марте ме тудым сайын ямдылен шуктышаш улына». Мо шонеда, вес премьерыште кужун шуйнышо сцене-влак пуйто палынак писемыч. Валентин Колумбын ончыч келшыме ӱдыржӧ гына шкенжым шаланрак кучышыла почылто. Тунам автор да режиссёр-постановщик тыгерак каласыш: «Тиде художественный персонаж, тудым конкретный еҥ семын ончымо ок кӱл». Туге гынат ик ончышо деч веле огыл тыгай шонымашым колаш логале: «Марий ӱдыр але ӱдырымаш чын илышыште садыгак тыматлырак». Санденат дыр кумшо гана ончымо годым актрисын тыматлынрак модмыжо шинчаш перныде ыш керт. Моло образат виянрак почылтмыла чучыч. А тӱҥ герой (Иван Соловьёв) ончычсылак чоныш логалтыш.
Таклан огыл спектакль деч вара шукынжо зал гыч шинчавӱд йӧре лектыч. А Василий Александровичын лишыл еҥже-влак шинчаштым ӱштылде ыштак чыте. Нунын дене мутым вашталташ йӧндымын чучо гынат, йодмемлан вашешташ тореш ышт лий.
Пӱрымашыжат тудын гаяк лийын
Эн ончыч пелашыже, Россий СТД Марий отделений председательын алмаштышыже Нина Пектеева дене кутырышна.
– Нина Николаевна, спектакльым ончымо деч вара могай шонымашда шочо?
– Творческий айдемын илышыже шуко шӧрынан. Василий Александровичат Валентин Колумбын илышыжым тӱрлӧ велым авалташ тыршен. Южо сценыжым радамлынак ончыктен. Тудо такшымат кужун ойлаш йӧратен. Тидлан южышт шылталенытат. Но шкеже тидым драматург, артист да режиссёр Константин Коршуновын тудлан ойлымо мутшо дене пеҥгыдемден: радамлымашке кугу шонкалымаш пурталтеш. Событийым писын эртыме дене гына лончылен шукташ ок лий, тыге тудо мондалтеш веле. Санденак Колумбын пӱрымашышкыже келгынак шыҥен, вет шке пӱрымашыжат тудын гаяк лийын.
– Тидын нерген тудо кокымшо премьер деч вара шкежат ойлыш. Валентин Колумбын «Тынар ыштен толашем, а мыйже марий калыклан кӱлам мо?» манмыжым ушештарен, тыге ешарыш: «Мыят вет тидын гоч илен лектынам да палем, мо тиде тыгай».
– Санденак вет ончышо-влакын чонышкыштак шукташ тыршен, тӱҥ геройын мутшо дене тыгай шонымашым луктын каласен: «Еҥ-влак але кӧранат, але нунылан садиктак». Вет талантаным весе-влакын кӧранымыштак але айда-йӧра ончымышт мучашке шукта.
– Тидын шотыштат тудо чон почын ойлыде ыш чыте: «Колумбым тыгайыш шуктеныт. Мыйымат, театр гыч колтымекышт, ты пӱрымашак вуча, шонышт. Но мый шуҥгалташ шым вашке, шкем кучен сеҥышым».
– А вет тидыже чынак. Кӧранымаш веле огыл, айда-йӧра ончымат тышкак шӱка. «Против лома нет приёма» манына гынат, тунам тудлан, тышеч каяш шонен пыштымекыже, шуко мо кӱлын? «Ме пеленетак лийына» манмат сита ыле. Но нигӧ тыге каласен огыл.
– Йолташыже-влак лийыныт вет?..
– Лийыныт, но пеш шагал. Кӧ кыл кучымым чарнен огыл да шинчам петырен огыл… Но нуно полшен кертын огытыл. «Колумб» спектакльысе семынак. Кеч тидат кӱлешан… Мый тудлан тышеч йӧршешлан кайыме нергенат ойленам. Но тудо эре тыге вашештен: «Мыйын пӧртем – тыште». Латкуд ий наре ӧрдыжтӧ ыштен коштын гынат, тыштак кодын да вара шочмо театрышкыжак пӧртылын.
– Ӧрдыжтӧ ыштен коштмыжак тазалыкшылан эҥгекым ыштен огыл?
– Тидат пуштыланаш таратен. Йолжылан операцийым жапыштыже ыштен шуктыдымат нелылыкым луктын. Но эн кугу азапше шодыжо изиж годсек начар улмо дене кылдалтын. Туге гынат тудо чытен, сеҥен. Илаш шонен, илышым йӧратен, санденак виян лийын.
Да тиде мутшым Нина Николаевна пеҥгыдынак каласыш, вет пелашыже тудын шарнымаштыже тыгаяк кодын: чыла нелылыкым чытен лекше да пеҥгыде. А тиде шарнымаш кечын воктенже эргыже, родо-тукымжо велым эҥертышым шижын.
Шкенан ойгына семын – чон вошт
Василий Александровичын изаже, Лӱдыкшыдымылык федерал службын ончычсо пашаеҥже Валерий Пектеев денат мутнам вашталтышна.
– Валерий Александрович, спектакльым кузерак акледа?
– Тиде спектакль нерген ойлаш гын, мый палем, кузе пьесыже шочын. Колумбын пӱрымашыжым шкенжын илен лекме неле пагыт гоч аклен ончалын. Санденак ме тидым шкенан ойгына семын шӱм-чон вошт колтышна. Адакше тиде произведений-постановко шольымын пытартыш але йӱксӧ мурыжо лие. Мыйын шонымаште, спектакль моткоч виян. Актёр-влакат чоным пыштен модыч, поснак – тӱҥ геройжо. Творческий айдемын илыш да усталык корныжо нигунамат шыма але тӧр ок лий. Спектакль гоч тидын нерген шонкалаш тарватымаш илышым вес семынрак аклен ончалаш тарата, шонем.
– Шольыда шотыштат ынде тыгаяк шонымаш шочеш, векат?
– Чаманаш логалеш, ӱмыржӧ кужу ыш лий. Но 72 ий жапыште шагал огыл ыштен шуктыш. Тудын нерген ойлат: тале режиссёр, сай актёр, поэт да драматург. Тиде чыла чын. Но мый изаже семын ешарем: тудо моткочак яндар чонан, илышым аклен да умылен мошташ тыршыше лийын. Йочаж годсекак чын да шке шонен пыштымыж верч шогаш кумылан улмыж дене ойыртемалтын. Кугурак лиймекыжат, театрыш толын, тӱҥ режиссёрлан, вара художественный вуйлатышылан ышташ тӱҥалмекыже, тудым чыланжак умылен огытыл, пеҥгыдын йодмыжлан ваштарешат лийыныт.
Но театр гыч кайымекыже, тидын нерген тудым умылыдымо артист-влакат чаманен ойлат ыле: Василий Александрович улмо годым ме тыгай кӱкшытыш шуынна, тыгай кундем ден эллашке гастроль дене коштна, классикым шуко модынна… Театрыш уэш пӧртылаш шонен пыштымекыже, мый тудлан калыкмутым ушештарышым: «Ик йогын вӱдыш кокымшо гана огыт пуро». А тудо мане: «Изай, мый ынде вашталтынам. У шинчаончалтыш, погымо у опыт дене театрыш толын, вес кӱкшытыштӧ пашам ышташ тӱҥалнем». Да тиде ойлымыжым илышыш пуртен керте, шонем.
– Тудын умылымашыжак кумда лийын.
– Да, ик марий сымыктыш дене гына серлаген огыл. Ӧрдыжтӧ лиймыж годым тӱрлӧ кундемыште спектакльым шындыл коштын – кечывалвел гыч йӱдвел марте, Урал вес могырыштат. Тудо чыла тидым, мом чонышкыжо пыштен, тыште кучылташ тыршен. Республикыштына кумдан палыме да рушла серыше журналист Нина Ефимова тидын шотышто тыгерак возен ыле: «Тыгай палыме режиссёр республик деч ӧрдыжтӧ ыштен коштын. Но тидыже тудлан кушкашыже да опытым погашыже гына полшен. А опытшым моло калыкын да моло регионысо сымыктыш деч налын». Илышым мучашлыме пагытыште тудо тыгай кӱкшытыш шуын, – каласыш Валерий Александрович.
А мый ешарышым: «Да марий сымыктышым вияҥдымашке шке надыржым пыштен».
Тиде кутырымаш деч вара уна-влак деке Марий театрын директоржо Эрик Алексеевич Юзыкайн лишеммеке, мый йодде шым чыте: «Колумб» спектакльым уэш шындыме годым вашталтышым пуртымо мо? Вет премьер деч вара шылталыме оят лийын ыле…» А тудо шылтыде мане: «Уке». «Мылам гын вашталтмыла чучо – действий палынак виян да вургыжтарышын эртыш», – шке шижмашем почде шым чыте. Эрик Алексеевич адакат шылтыде ешарыш:
– Артистна-влак таче Василий Александрович дене кылдалтше шижмаш дене сценыш лектыч да утларак чон пыштен модыч. Шукерте огыл тудынак ончыч шындыме «Югорно» ден «Окса тул» спектакль-влакат тыгак эртышт. Чылан ойлышт, пуйто Василий Александрович чон пурымо гай нуным кумылаҥден да таратен шоген.
Тидак огыл мо илыш гыч ик ий ончыч кайыше чапланыше артистым, режиссёр-постановщикым, художественный вуйлатышым да драматургым аклыме да пагалыме нерген ойла.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкыште: Валерий Пектеев ден Нина Пектеева, а нунын коклаштышт илыш гыч кайыше Василий Пектеевын чурийже коеш.
Юрий Исаковын фотожо.
