«Кужу да чолга илыш» национальный проектын кышкарыштыже 22-28 декабрьым Таза кочкыш дене кумдан палдарыме арня семын увертарыме.
Таза кочкыш – тиде балансироватлыме рацион, тудо организмым сайын кушкаш, вияҥаш да илаш кӱлшӧ питательный вещества дене шыҥдара, тазалыкым пеҥгыдемда, черланыме деч арала.
Шанчызе-влакын шонымышт почеш, таза кочкыш кужун илаш, уто нелытым погымо, сакыр диабет, шӱм-вӱргорно системын черже, гипертоний дене черланыме деч аралалташ полша.
Тӱҥ принцип-влак:
- Икте-весылан келыштарен. Таза кочкышын негызше чыла продуктым: пакчасаскам, ужар кушкылым, шылым, колым, пӱкшым, шӧрым да тудын негызеш ямдылыме моло продуктым, пурсам, немычпурсам, шолдыран йоҥыштымо ложаш гыч киндым, ковыжыдымо пырче гыч шӱрашым, пеҥгыде сорт шыдаҥ гыч макароным, емыж-саскам – икте-весе дене келыштарен, изин-изин кочмо дене кылдалтын.
- Шуко ида коч. Порцийын кугытшым эскерыза, организмын шулыктарен кертдымыж марте ида коч. Шагалрак кочмо дене капкыллан келшыше нелытым кучаш каньыле. Организмлан лачшымак мыняр куат кӱлмым онлайн-калькулятор полшымо дене шотлен лукса. Айдемылан суткаште кокла шот дене 1500-2000 ккал кӱлеш, но шарныза: тиде чот физический чолгалык дене чак кылдалтын.
- Тӱҥ шотышто – натуральный продуктым! Обработатлыме продуктым лийме семын шагалрак кочса, кугу тӱткышым натуральныйлан ойырыза, вет тушто тӱрлӧ ешартыш, консервант, сакыр уке гаяк.
- Вӱдым ситышын йӱза. Тудо организмын пашаштыже кугу верым налеш, питательный вещества ден кислородым кондыштара, шлак ден аярым луктеш.
- Сакыр ден шинчалым – шагалрак. Нине продукт тӱрлӧ чер, ты шотыштак сакыр диабет да гипертоний, дене черланаш амалым ыштат. Шере кочкышым емыж-саска дене алмаштыза, шинчалын кугурак ужашыжым – йӧр да специй дене. Шере кочкыш гыч натуральный мармеладым, зефирым, пастилам, коштымо емыж-саскам ойырен налза, но нунымат шуко ида коч.
- Коян качествыжым ончыза. Олив ӱйым, пӱкшым, авокадом налаш тыршыза. Рационыштыда коя кочкыш ден транскоям шагалемдыза. Мут толмашеш, нуно чӱчкыдынжӧ кӱктымӧ да жарилыме кочкышышто вашлиялтыт.
- Кочмо годым тӱткӧ лийза. Ида вашке, кажне пӱчкышым тамлыза. Тиде йӧн кочкышлан сайынрак шыҥдаралташ полша да утыждене кочмо деч арала.
- Жапым ончылгоч палемдыза. Тыгеже шкендам жап ситыдымылан але чот шужымылан кӧра иктаж-мом пайдалым огыл кочмо деч араледа. Менюм арнялан ямдыледа гын, оксамат, жапымат, тазалыкымат аныкледа.
- Организм куатым ситышын налшаш. Но кеч-кунамат шотым пален кочкаш кӱлеш. Отпускыш лектында да шагалрак тарванылыда гын, углеводым шагалемдыза, спорт дене кылым кучеда – белокым шукемдыза. Ӱп, кӱч да коваште начаремыныт гын, организмыште коя ок сите. Тыгай годым витаминым йӱаш лиеш.
- Ида йӱ. Специалист-влак кочмо деч 30 минут ончыч але кочмо деч 30 минут вара йӱаш темлат. Тиде теве мо дене кылдалтын: вӱд шинчалан (соляный) кислотам вишкыдемда да кочкышлан сайын шулыктаралташ чаракым ышта.
Чын кочмаш – пеҥгыде тазалыклан, сай шкемшижмашлан, кужу ӱмырлан негыз. Тудо капкыл нелытым нормышто кучаш полша, хронический чер дене черланен кертме деч арала, илышын качествыжым саемда.
Наталья БЛОШЕНКО,
Мер тазалык да медицине профилактике рӱдерым вуйлатышын алмаштышыже.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын фотожо.
