У тургым
«Келгын да чон тарватышын…»
М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драме театр эртыше сезонжым могай премьер дене мучашлыш, у сезонжымат тугай денак почо – «Колумб» драме дене.
Пеш чын ыштыме. Могай кӱкшыт дене тӱҥалат, тугай кӱкшытыштак пашат кая. Марий Эл правительстве председательын алмаштышыже – тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министр Константин Иванов тидым пеш «символичнылан», келшен толшылан, шотлыш.
Театрын тачысе пашаж нерген ойлышыжла, Константин Иванов ты усталык ешын у сыным да йӧным кычалмыжым, у проектлан пижмыжым палемдыш. Ик тыгай проект семын тудо руш писатель-драматург Антон Чеховын «Дядя Ваня» пьесыжым (режиссёржо – Степан Пектеев) у семын модын ончыктымым ушештарыш. Марла модмо икте, но вет тудым эше кок коллективын вийже да кок йылме дене ончыктымо. Казаньыште театр-влакын тӱнямбал олимпиадыштышт марий ден башкир национальный театр-влак тыгай усталыкышт дене ӧрыктареныт. Ынде ты постановкымак Санкт-Петербургысо тӱвыра форум годым Александринский театрын сценыштыже ончаш темлат. Тидым министр театрлан кушкаш полшышо йӧн семын палемдыш да ончыкылык пашаштыже у кӱкшытыш шуаш, у премьерла дене куандараш тыланыш. Да икмыняр пашаеҥлан наградым кучыктыш.
Шкежак – кӱкшыт
Валентин Колумб шкежак – кӱкшыт. Драмыште тудын 15 ий жапысе илышыже да усталык корныжо ончыкталтын. Писын тудо марий поэзий каваш волгалт кӱзен да тугак писын йӱлен волен. Но тиде кӱчык жапыште тугай кугу пашам ыштен коден, шукыштлан кужу ӱмырыштат тидлан ок сите. Санденак шукышт тудлан кӧраненыт, ӧпкеленыт, шылтыкым кычалыныт. Ксим Дайн: «Школышто тунеммет годым газетыш колтымо «Комсомольский билет» почеламутетым ом тӧрлӧ гын, ала тудо огешат лек да поэтшат от лий ыле. А тый лӱман еҥын возымыжым журналыш савыктыде кийыктет». Элнетский: «Литератур аланыште кужу ӱмыран лийнет гын, койышетым изишак вашталте, кугурак-влакым пагале, вуйлатыше-влакым ит сырыкте…» Свердлов: «Марий поэзийым кужу жап вияҥден шогышо, кузе возышашым палыше-влак тыйым чын шылталат. Возыметым лудаш неле, утыждене пӱтыркалет манын вурсат».
А чынже кушто? Драме мучко кок вий коклаште кӧргӧ умылымаште кучедалмаш кая. Валентин Колумб, Москвасе литинститутым тунем пытарен толын, марий сылнымутыш у шӱлышым конден. Но тидым умылен огытыл, йот шӱлышан поэзийым аклыше семын титаклаш пижыныт. А тудо яндар шонымашан лийын да тидым кече еда шке пашаж дене, шке мастарлыкше дене утларак да утларак веле пеҥгыдемден. Вот кунам кӧранаш да чаракым шындылаш тӱҥалыныт. Но тудым умылышат лийыныт: Конев, Воронов, Капитонов. А нунылан шканыштат ты умылыдымаш дене кече еда шинчаваш тӱкнашышт пернен. Йӧратышат лийыныт: Олеся, Галина. Но нунат ты умылыдымашым сеҥаш полшен кертын огытыл… Теве мо нерген тиде драме.
Икымше премьер, кокымшо…
Тӱҥжӧ чыла тудак кодын. Но икымше премьер деч вара драмын авторжо да режиссёр-постановщикше Василий Пектеев каласен ыле: «Ала-мом ыштен шуктыдымыла чучеш…» А кызыт мане: «Мый ӱшанем, ме нимом ыжна шойышт, актёр-влак рольым чын почын пуаш тыршышт». Мыламат икымше премьерыште тӱшка сценылаште кужун мутланымыла чучо, а кокымшышто действий писынрак кайыш. Артист-влакат рольышкышт келгынрак шыҥышт. Колумбым модшо Иван Соловьёв кок премьерыштыжат кӱшнӧ ыле. Тудым умылышо да умылыдымо-влакат шке рольышт дене ӱшандарышт.
А вот тудым йӧратыше-влакын образышт ончышо-влак коклаште садыгак кокытеланымашым лукто. Валентин Колумбын пелашыже Галинан (артистка Светлана Скулкина) шагал мутан улмыжым порылык ден умылымашым ончыктен моштымыжлан кӧра эше умылышт. А ончычсо йӧратымашыже Олесян (артистка Светлана Филиппова) тыр-тор, южо манмыла, яжар койышыжо садыгак ӧрыктарыш. Тидын шотышто Васлий Пектеев тыгерак мане: «Йӧратыше ӱдырымаш лишыл еҥже семын йӧратымыжым ончыктынеже – вара тиде яжарланымаш мо? Тиде художественный персонаж, тудым конкретный еҥ семын ончымо ок кӱл». «Туге гынат марий ӱдыр але ӱдырымаш чын илышыште садыгак тыматлырак», – мане ик ончышо.
Ӱдыржӧ толын
Тиде премьерыш Валентин Христофоровичын ӱдыржӧ Ольга Валентиновна Филиппова толын ыле. Тудо спектакльым кӱкшын аклыш: «Ачамын илышыж гыч чыла шӧрыным келгын да чон тарватышын почын пуымо. Мый вургыж шинчышым. Кажне артистын модмыжлан ӱшанышым. Нуно пеш кугу пашам ыштеныт». А режиссёр Василий Александрович Пектеев ешарыш: «Мыланем да чыла артистлан Колумб шнуй гай. Тудын лӱмжӧ калыкыште илышаш, а ме порын шарнышаш да кӱкшытышкыжӧ шуаш тыршышаш улына».
Вара тудын деч тыгай мутымат колаш логале: «Тынар ыштен толашем, а мыйже марий калыклан кӱлам мо?» – тыге манеш Валентин Колумб мучаште. Мыят вет тидын гоч илен лектынам да палем, мо тиде тыгай. Санденак пьесын южо ужашыже шортын-шортын возалтын манын кертам. Южгунам савыртышым ышташ иктаж-могай увер ок ситыла чучын. Но Валентин Христофорович шижеш ыле ала-мо, полша манынат шонаш тӱҥальым вара. Уверат я икте, я весе деч пура ыле».
Илыш кочылан – шере торт
Спектакль деч вара сценыш Морко гыч толшо делегаций лекте. «Передовик» ялозанлык артельын вуйлатышыже, Марий Эл Кугыжаныш Погынын депутатше Юрий Игнатьев Василий Александровичлан тыгай вургыжтарыше драмым возымыжлан да шындымыжлан, тыгак чыла актёрлан кугу таум ыштыш.
– Илыш йыжыҥан. Кажне йыжыҥын шке йодмашыже уло. Валентин Колумбын илышыж ден творчествыжат тунамсе жапын йодмашыж гай лийыныт. Но ты йодмашым чыныш савырымаште кочыжат шуко. Спектакль лач тидын нерген. Ме мушаш улына шкенам ты илышыште, айдеме кодшаш улына. Илыш кочо, но эре кочо ынже лий манын, Морко калык лӱм дене артист-влаклан шере кочкышым конденна, – каласыш тудо да кугу тортым кучыктыш.
А «Морко мланде» райгазетын тӱҥ редакторжо Анатолий Титов торт дене пырля чайым йӱаш «Морко мланде» манын возыман кружкам кок артистлан, Колумбын рольжым модшо Иван Соловьёвлан да Капитонов йолташыже – Сергей Даниловлан, кучыктыш.
Тиде шӱлыш денак кумылаҥын, зал гыч ончен лекмеке, МарНИИЯЛИ-н директоржо Людмила Григорьева тыге каласыш:
– Юрий Арсентьевич манмылак, илышыште кажне йыжыҥын шке ойыртемже уло. Но тиде ойыртемыште рӱдыжӧ эре иктак: поро ден осал пырля коштыт. Очыни, ваш кучедал вияҥшашлан – илыш закономерностяк тыгай. А спектакльым ончен, тыгай иктешлымашке толаш лиеш. Ме ала-молан илен огына мошто, икте-весылан поро мутым шагалрак ойлена. Полшымо олмеш осал мут денат ойгандарен кертына. Тыге ынже лий манын, тачысе кечылан лач тыгай спектакль-влак кӱлыт. Тунам кажне ончышо тидым, ужын, шке шӱм-чонжо вошт колта, шке пашаж дене таҥастара, эше вий-куатым налеш – Колумб гай лияш. Ту жапыш чоҥештен, тудын дене пырля шогалын полшымо да эше вияҥме шуэш.
Тиддеч шерге акше лийын кертеш мо?
Юрий ИСАКОВ.
Снимкылаште: Иван Соловьёв (Колумб), поэтын ӱдыржӧ Ольга Филиппова, Светлана Скулкина (Галина); Василий Пектеев.
Валерий Тумбаевын фотожо.
