Кугече деч ончычсо арня марий кечышотышто ятыр йӱлам шуктымо арнялан шотлалтеш. Ончылгоч пурам шолтат, чесым ямдылат, пӧртым эрыктат. Вӱргечын – кон кече, кечыла вӱргече. Изарнян тоштыеҥ-влаклан сортам чӱктат. А пайремже тений 12 апрельлан толеш.
Йоча пагыт гыч Кугечылан ачамын эр эрденак але осыгечынже кастене мыланна лӱҥгалтышым ыштен ямдылымыжым шарнем. Помыжалтмеке, вигак лӱҥгалтыш деке куржынна да эше кечым онченна, вет ты кечын тудо ойыртемалтшын тӱрлӧ тӱс дене модын, пӧрдын лектын.
Амал деч посна огыл Марий Элын тӱҥ онаеҥже Александр Таныгинын Кугечылан пелештымаштыже тыгай ой уло: «О порын толын шого, Кугече Юмо. Порсын лӱҥгалтышет дене нӧлтал илян-шамычын илыш кумылыштым, Кече Аван йӱксыкашта лӱҥгалтышыж марте илыш кумылнам нӧлтен шого…»
А кузе таче марий-влак Кугечым палемдат, лудшына-влак деч рашемдена.
Августа Романова, Марий Элын сулло артистше:
– Кугечым йоча годсо жап гычак йӧратем. Йӱлажымат палем да шукташ тыршем. Эн ондак пӧрткӧргым эрыктен лектам, мончаш пурем. Муным чиялтем, мелнам кӱэштам, ӱстембаке чесым погем. Тоштыеҥым уштем, авам эре тыге ыштен. Юмо деч перкем йодам. Йоча годым, ӱстелтӧр гыч лектын, чевер муным кӱсеныш оптен, Корембал ньога-влак Тӱкын курыкыш модаш куржына ыле. Эх, могай сылне жап лийын…
Зинаида Александрова, Йошкар-Ола:
– Йоча годым Кугечылан мыланем авам пошкудо ӱдырамашлан лӱмын у тувырым ургыкта ыле. У вургем пайремлан кугу куаным конден. Кызыт ынде шкежат уныкам-шамычлан пайремлан у тувырым налын чиктем. Моло семынак муным чиялтем, но ончыч тӱрлӧ кушкылын лышташлажым поген кондем. Кугечылан нуно лектын шуыт. Вара, нуным нӧртен, муныш пижыктем да капрон чулкаш пыштен, шоган шӱкан вӱдыш шолташ пыштем. Тыге пеш мотор сӱретан лийыт. Йоча-шамычат тыгак ыштат.
Вячеслав Камилянов, Пошкырт кундем Мишкан район, журналист:
– Кугечым изи годым пеш вучалтеш ыле. Эре кочам да кувавам дене чӱктенна. Ты йӱла тунам оҥайын чучын. Эре кӧ-гынат унала толын, ожсо илыш нерген мутланен шинченыт. Мыланна, изи-шамычлан, эре могай-гынат йокма логалын.
Мишкан районышто сортам чӱктымӧ йӱла кажне ялыште изишак ойыртемалтеш. Ик вере сортам шокте йыр пижыктат, вес вере – посна яшлык йыр, кумшо вере – писте пу комыляш. Ожсо йӱлам сайын шарныше-влак омса лондемеш утым кува ден кугызалан посна сортам чӱктат, меат тыгак ыштена.
Кызыт Кугече годым еҥ-влак икте-весышт деке шуэн коштыт. Музикан йӱкат шуэн йоҥгалтеш. Сортам у суртышто гына огыт чӱктӧ, а тушто илыше-влак ты йӱлам шукташ ача-ава суртыш каят.
Сергей Петров, Угарман кундем, Тонкин районысо марий-влакын калыкле-тӱвыра автономийыштым вуйлатыше:
– Мемнан ялыште ончычсек тыгай йӱла аралалт кодын: икшыве-шамыч, мотрын чиен, сурт еда христосоватлалт коштыт, муным да шере чесым погат. А озавате-влак Кугечылан муным чиялтат, торык гыч пасхым, тыгак куличым кӱэштыт.
Эльвира Лисицына, Марий Элын сулло да калык артисткыже:
– Пытартыш жапыште пайремым авам дене ялыште палемдем. Кугече вашеш Ошыгчынжак кастене муным чиялтена. Утларак йылгыжше манын, тудым ӱй дене йыгена. Пайрем эрдене ӱстелым погена, туарам, куличым ыштена…
Авам кочкаш шичме деч ончыч сортам чӱкта, тоштыеҥым ушта. Можым-кузежым тудо сайын пала, нунын деч йӧным ышташ йодеш.
Олаште лиймем годым муным тыгак кастенак чиялтем. Ме пашаште икте-весылан вашталтыл кучыктена. Мыняр муным наҥгает, тунарак мӧҥгеш кондет, лектеш.
Роза Елпаева, Киров кундем, Малмыж район Пӧртек ял, клуб пашаеҥ:
– Эрден эрак кече лекмым ончаш тыршем. Чаманен каласыман, шукыж годым пылан игечылан кӧра тудым эскераш йӧн уке. Но ты кечын тудо тӱрлӧ семын чолгыжын, модын, молгунамсе деч ойыртемалтшын лектеш. Йоча-шамычымат ты сӱретым ончаш луктына.
Людмила Бабочкина, Краснодарский край, Сеятель посёлко:
– Ятыр ий шочмо вел деч тораште илем. Кугечылан мый эре муно ден куличым святитлаш черкыш коштам. Кеч-могай тыгай юмын пайремын шуктымо тӱҥ йӱлаже – тиде икте-весылан сыраш, ӧпкем кучаш да туманлаш огыл.
Светлана Носова ямдылен.
Светлана Носован фотожо
