Марий кумалтышын чинче тушыжо:
«Чодыра водыж, лапка чапан мераҥетлан, тул рывыжетлан, чал рывыжетлан, шем рывыжетлан, тӱрлӧ ир янлыкетлан, тӱрлӧ кайыквусетлан, тӱрлӧ кушкылетлан тазалыкым, серлагышым пу. Кожла гыч кожла перкем пу, пушеҥге гыч пушеҥгым, шудо гыч шудым, чодыра емыж гыч чодыра емыжым шочыкто. Кайык мурым колыштын, чодыра пеледышым ончен илаш Ош Кугу Юмо – пӱрышӧ пӱйырыжӧ».
«Марий сугынь» книга гыч налме. Йошкар-Ола, 2005 ий.
Черке йӱла почеш:
25 март – Святитель Григорий Двоеслов ден преподобный Симеон Новый Богословын кечышт.
26 март – Константинопольысо патриарх святитель Никифор исповедникын мощыжым кусарыме кече.
12 апрель марте Кугече деч ончыч Кугу пӱтым кучымо пагыт кая.
Калык пале:
Карака мартыште мӧртньӧ деч посна гын, майыште эҥерыште вӱд чот ок нӧлталалт.
Корак-шамыч мландыш але лумыш шинчыт – левешта.
Лум кече ырыктыме дене шула – кинде сайын шочеш, йӱрлан кӧра – кеҥеж кукшо лиеш.
Шокшо вел гыч кайык тӱшка-влак икте-почеш весе рӱжге толыт – шошат рӱжге толеш.
Колшыре кайык толын – тугеже вашке левешта, да эҥерыште вӱдат тарвана.
Шиште сай кечыште кукшо пушеҥгым чотак перкала гын, ояр игече толеш.
Михаил Скобелевын фотожо
Снимкыште: шырчык-влакым вучышо суртоза-шамыч нунылан илаш омартам ончылгоч ямдылат.
«Кугу Какшан» кугыжаныш пӱртӱс заповедникын кугурак шанчыеҥже Геннадий Богдановын палемдымыж почеш, тений шемгорак-влак мемнан деке 27 февральыштак толыныт. Республикыш толшо кокымшо кайык – степьысе ошпоч вараш. Тудым Курыкмарий велне 12 мартыште ужыныт. Тудо велнак 13 мартыште икымше гана шырчык-влакым шекланеныт. Вес кечынже Юлсер кундемыште ший колшыре-влакын тӱшкаштым ужыныт. Ӧрыда, очыни, но 15 мартыште Курыкмарий велнак турий-шамыч койылденыт.
Биологий шанче кандидат, кушкылым шымлыше, нунын нерген ятыр книган авторжо Лидия Несторовна Суринан каҥашыже:
– Кочкыш эм лийшаш, а эм – кочкыш. Кызыт шукынжо ӧрдыж кундем гыч кондымо кочкыш йӧрварым кочмылан кӧра черланат. 65 % шыл ӧрдыж гыч толеш. Шуко бананым, апельсиным кондат. Рационышто ӧрдыж кочкыш 10 % гына лийшаш, а утларак лиеш гын, ме тыге экологий келыштаралтмаш законым пудыртена. Пӱчым верблюдлык иман кушкыл дене пукшаш огеш лий. Ӧрдыж кундемла гыч кондымо кочкыш вес кундемысе климатын информацийжым конда, сандене айдеме кушто илыме верысе условийлан тунем ок шукто, тиде пӱртӱс закон.
Мый вуйдеҥге (йыван чайым), вес семынже кипрей маныт, Салехард, Уренгой, Надым да Тюмень гыч лӱмын конден, витамин мыняр улмым тергенам. Йыван чайыште С витамин лимон деч куд пачаш шукырак лийын. Мо эшеат оҥайже: Салехардыште кушшо чайын С витаминже Тюменьысе деч 20 пачаш, А витамин ден каротин 10 пачаш шукырак лийыныт. Йӱдвелысе кушкыллаште витамин эре шукырак. Сандене тушто илыше-шамыч кечывалвелысе пакчасаскам огыт коч гынат лиеш.
Калыкмут:
Тошто пушеҥгеш товар катла.
Торта кудо велке важык, терат тудо велке сӱмырла.
Тошкымо корнеш шудо ок куш.
Тӱрын шинчет гынат, тӧр ойло.
Сар айдемым вуешшушым ышта.
Самырык уш шулдыран.
Сокыр парня вошт ужеш.
Семалымым вольыкат пала.
Сӧрымӧ пашалан ок йӧрӧ.
Сын дене мландым огыт курал.
А.Е.Китиковын «Марий калыкмут мутерже» гыч налме.
Ӱмырым илен эртарышын каҥашыже:
Кӧ огеш вашталт, тудо ончыко огеш кае.
Илышым йӧратыза. Тудо угыч ок тол.
