Марий кумалтышын чинче тушыжо:
Тувыртыш кочмо деч ончыч пелештыме мут:
«Вольык Пӱрышӧ, Вольык Шочын Ава, Вольык Сакче, вольыкна-влакын вочмо верыштым кӱкшым ыштыза, кочмо шудыжымат перканым ыштыза, йӱмӧ вӱдшымат перканым ыштыза, явыкшым коям ыштыза, исыржым тӱжым ыштыза; шошым луктын колтен, кум тӱрлӧ вольыкым кум аньык дене, шыже шуын, шым-индеш аньык дене петырышаш наре вольык перкем пуэн шогыза. Юмо серлаге».
А.Е.Китиковын «Марла календарь.Февраль» савыктышыж гыч налме.
Черке йӱла почеш
23 февраль гыч 11 апрель марте – Кугече деч ончыч кугу пӱтым кучымо пагыт.
22 февральыште, Кугече деч ончычсо Кугу пӱтым кучымо пагыт тӱҥалме деч ончыч, черке йӱла почеш икте-весе деч сулыкым касараш да проститлаш йодыт.
23 февраль – священномученик Харалампийын кечыже.
24 февраль – преподобный Димитрий Прилуцкийын кечыже.
25 февраль – Юмын Аван Иверский юмоҥажын кечыже.
Москвасе святитель Алексийын, уло Российын чудым ыштышыжын, кечыже.
27 февраль – апостол-влак дене иктӧр улшо Кириллын, славян калыкын туныктышыжын, кечыже.
1 март – Москвасе да Коломенский митрополит, святитель Макарийын (Невскийын) кечыже.
Калык пале
Чыве каслан кашташ эр шинчеш – йӱкшемда, мыняр кӱшкырак – тунар йӱштырак лиеш.
Йӱдым тылзе кугун да чеверракын коеш – левешта.
Корак-шамыч пушеҥгын кӱшыл укшлашкыже шинчыт да пуныштым эрыктат гын, кугу лум толеш.
Февраль мучаште лум шуко – майыште ужар шудо шуко.
Пӧрткайык-влак чот чогыматат – игече левешта.
Калыкмут:
Айдеме пашаште кушкеш.
Вате-марий сырымаш порсын солык кошкымеш.
Вий олымым тодылеш.
Вуй аҥыра гын, йоллан паша лектеш.
Вучымо уна – тӧрыштӧ, вучыдымо – терыште.
Вӱма пашаште кылымде ок тӧрштӧ.
Еҥ ойго калыклан мардеж мучаште.
Еҥ ушым шупшын налаш ок лий.
А.Е.Китиковын « Марий калыкмут мутер» (1991 ий) книгаж гыч налме.
Ӱмырым илен эртарышын темлымашыже
«Илыш – эҥер гай: йогынжым вашталтен от керт, но тауштен ийын каен кертат. Кажне татым пайдалын кучылт, вет кажныже ик гана веле лиеш да угыч ок пӧртыл. Мо эртен – урок, а четлык огыл. Ончыкылык – тиде шонымаш, а ойгыраш амал огыл. Тыглайыште сайжым ужын мошто, неле лийме годым – порылыклан да шке виетлан ӱшане. Моло денат чыла тидын дене пайлалт, шкендым ит йомдаре, пеҥгыде лий, но кӱртньӧ гайжак огыл, скромный, но иктыланат уждымо огыл. Жап писын кая, но чонет – курымашлык, тудым волгыдо дене теме». (Омар Хаям)
Йӱла
Кызыт – ушкал презым ыштыме жап. Калыкыште манмыла, «Ушкал почшым чыка гын, кеч-могай кочкышат тутло». Лийше ушкалын киш шӧржым 7 але 9 лӱштышым погат. Тудым кугырак кӧршӧкыш але кастрюльыш шокшо коҥгаш шындат. Атышкыже шергашым колтат. Кочмо годым шергаш пӧръеҥлан логалеш – вес иешыже ӱшкыжаш презе шочеш, ӱдырамашлан – ушкал презе. Тувыртышым ончыч шке еш дене кочкыт, вара пошкудо, родо-влакым сийлат. Презылан пукшаш лепошка гайрак тувыртыш киндым ыштат. Презе кочкын ок пытаре гын, йоча-шамычым сийлат.
Снимкыште: тувыртыш – еш перке чес.
Светлана Пехметован фотожо.
Светлана Носова ямдылен
