Марий йӱла почеш:
19 декабрь – Тӱня Юмын савыртыш кече-влак тӱҥалыт. Тиде тат гыч идалык кумалтыш петыралтеш.
19-26 декабрь – Марий юмыйӱлан чоткыдо пӱтӧ арняже.
21 декабрь – Теле кӱсӧ – эн кужу йӱд.
Шкетын пелештыме кумалтыш мут
Кас кумалмаш:
«Поро Ош Кугу Юмо, пеш кугу тау, таче тичмаш кечым пуышыч, сомылем тӧрлаш полшышыч, кече мучко арален кондыштарышыч.
Ош Кугу Юмо, шоналтыме шонышыштем, пелештыме мутыштем, ыштыме пашаштем йоҥылыш лиймемлан савыртышым ит ыште. Пореш колто.
Полшо мыланем ончыкыжо сай-поро шоныш дене, лыжга яндар шӱлыш дене илаш, поро водым эртараш, сай тынысын возын канаш, капкылем куштылемдаш. У кечын у вий дене поро пашам шукташ полшо.
«Марий сугынь» книга (2005 ий) гыч налме.
Калыкмут
Ават гай калыкетым йӧрате, ачат гай арале.
Арака – пычкемышын родыжо.
Амал деч посна ӱп пырчат лектын ок воч.
Амалым кычалаш куштылго огыл, но тудланат шот кӱлеш.
Пӱртӱсым ӱжара сӧрастара, арулык еҥым палдырта.
Вашкыше вараш кодеш.
Шужышо мӱшкыр дене пасу гочат каяш лиеш, вургемет уке гын, урем гочат от вончо.
Аван кидыште икшыве – каван ӱмбал озым, еҥ кидыште – каван йымал куштыра.
Утыжым ит тӧрштыл, кылымдет верже гыч тарвана.
Койышыжо шӱвалме шӱвылымат ок шого.
Ик кол вуйым кок гана огыт коч.
Шинчен-шинчен, мӱят коча.
А.Е.Китиковын «Калыкмут» книгаж гыч налме, 1981 ий.
Черке йӱла почеш:
28 ноябрь – 6 январь – Рошто вашеш кучымо пӱтӧ пагыт.
17 декабрь – Чот орланыше Варваран кечыже. Йошкар-Оласе Серафим Саровский лӱмеш храмын ӱлыл приделже тудын лӱмеш.
18 декабрь – Преподобный Савва Освященныйын кечыже. Озаҥысе архиепископ святитель Гурийын кечыже.
19 декабрь – Святитель Николай Чудотворецын кечыже. Волжск оласе соборын, Звенигово оласе, Кужэҥер, Марий Турек районысо Мариец, Медведево районысо Сурок поселкыласе, Килемар районысо Актаюж, Марий Турек районысо Косолап, Звенигово районысо Кожласола, Курыкмарий районысо Микрӓк селаласе храм-влакын пайремышт.
Калык пале
Пий лумым пургедеш – левешта.
Пыл ора-шамыч мланде деке лишне ийын каят – лум толеш.
Тӱньык гыч лекше шикш мланде деке волен шарла – левештышашлан.
Пӧртгайык-влак чотак чыгыматат – ты арняште левештышаш.
Тылзе йыр йошкаргырак кок оҥго коеш гын, вашке чот йӱкшемда.
Лум толмо деч ончыч шӱдыр-влак иземмыла койыт.
Ӱмырым илен эртарышын каҥашыже:
Простан иле да молыланат тыгак илаш йӧным ыште.
Йӧратымаш посна еҥын илышыжым кӱчыкемда гынат, айдеме тукымын илышыжым шуяш полша.
Йӱла
Марий йӱлаште шым кечаш арня жапым шотлат. Тиде кумалтыш мутыштат шижалтеш. Мутлан, «О, кӱсото юмо, кӱсото суксо, (кечын лӱмжӧ) юмо, (кечын лӱмжӧ) суксо, шочмо, кушкыжмо, вӱргече, изарня, кугарня, шуматкече, шым кече, шым суксо…»
Але «Шым суксо-витньызыже, шым кечыже, арня гыч арняшке, идалык юмо, идалыкын суксыжо, ий гыч ийыш ака-шӱжар дене, иза-шольо дене, тӱрлӧ йылман калык дене келшен илаш серлаген шого». Але: «Онаеҥ-влак арня ончычак тӱҥалын да арня лектышланат мемнан верч кумалын шогат». Марий кумалтыш арнят лачшым шым кече гыч лектеш.
Калыкмутат уло: «Шым гана висе, ик гана пӱч», «Шым гана шоналте, да ик гана тошкал».
Сӱан годымат шым эрган, шым ӱдыран лияш сугыньлат.
Снимкыште: марий шӱлышан предприниматель-влак коклаште арнян шым кечыжымт чапландарыше сатум ыштышат улыт.
Фотом ик тыгай сатучын воткыл лаштыкше гыч налме.
Светлана Носова ямдылен.
