24-25 октябрьыште республикнан рӱдолаштыже «Калык вургем пайрем унала ӱжеш» регион-влак кокласе фестиваль эртен.
Россий калык-влакын икоян улмо идалыклан пӧлеклалтше пайремыш Марий Эл, Башкортостан, Татарстан, Коми республикла, Пермь, Киров кундемла, Санкт-Петербург да Набережные Челны олала гыч кидмастар ден калык вургемым ямдылыше-влак чумыргеныт.
Фестиваль И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжын Национальный сымыктыш гимназийыштыже почылтын. Фойеште кидмастар-влакын пашашт шонанпылын тӱрлӧ тӱсшӧ дене торашке волгалтын. Сценыште кумда элнан тӱрлӧ кундемже гыч толшо мастар, модельер-влак пытартыш кок ий жапыште ямдылыме вургемыштым ончыктеныт. Коло наре коллекций гыч эн чаплыжым вес кечын Я.Эшпай лӱмеш Марий кугыжаныш филармонийыште гала-концертыште уэш калык ончыко луктыныт.
Пайрем шӱлышан концертым почмаште Марий Эл правительстве председательын алмаштышыже – тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министр Константин Иванов лийын.
– Тиде кечылаште Йошкар-Олаште тӱрлӧ кундем гыч толшо мастар-влакым икмыняр фестиваль иквереш ушен. «Калык вургем пайрем унала ӱжеш» фестиваль 2002 ий гыч Поленов лӱмеш Российысе калык усталык пӧртын полшымыж дене эртаралтеш. Тудым вуйлатыше Тамара Валентиновна Пуртован тиде кечылаште Марий Элыште лиймыжымат кугу событийлан шотлыман. Чынжымак, кумда Российыштына тӱрлӧ калык ик ой дене келшен, икте-весын йӱла ден тӱвыражым пагален ила, – палемден тӱвыра министр.
Сценыш эн ончычак фестивальын унаже, Коми Республик Сыктывкар оласе сервис да кыл колледжын мода театрже, «Дар века» ден «Граффольк» авторский кок коллекцийже дене палдарен. Йӱдвел кундемын моторлыкшым, пашаче калыкшым почын ончыктышо костюм-влакым иквереш «Этнический калейдоскоп» коллекций манын лӱмденыт.
Фестивальын участникше-влакынат пашашт ойыртемалтше, шке калыкын ойыртемже дене палдарыше лийыныт. Теве, мутлан, Звенигово калык кидмастар пӧртын «Унавий» студийын «Нить, связующая народы» коллекцийыштыже (авторжо – Надежда Майкова, икымше степенян лауреат) Нижегородский, Киров областьлаште, Пермь кундемыште, Татарстан республикыште да Марий Элысе Провой велне илыше марий-влакын вургем ойыртемым ужын кертынна.
Башкортостан калык усталык рӱдерын «Селтэр» студийже XIX-XX курымласе башкир калык вургемым уэмдыме пашам умбакыже шуя: портыш гыч ямдылыме костюмыштым тачысе саманлан келыштарат. Ты паша «ЭтноКод: Переплетение миров» проект почеш шукталтеш. Кидмастар-влакын палемдымышт почеш, вургемлан эскизым нуно шкештат ямдылат, а южгунамже этнографын але художникын полышыштлан эҥертат.
Курыкмарий районысо Йоласал тӱвыра да ремесло пӧрт ӱдырамаш костюм коллекцийым «Перепрошивка. Эхо эпохи» (авторжо – Нина Тятюкова, икымше степенян лауреат) манын лӱмден. Курыкмарий кидмастар-влак пайремлан чийыме шем мыжерым, тувырым, ончылсакышым да монистым XX курым кыдалнысе вургем ден сӧрастарышым ончен ямдылымышт дене кумылым савыреныт.
Учёный-этнолог, историй науко кандидат Тамара Молотован тошто фотокартычкыже-влак ден возымо материалжылан эҥертен, нуно «Наследники Акпарса» коллекцийым ямдыленыт (авторжо – София Крючкова, кумшо степенян лауреат) Пӧръеҥ вургемын модельжат, тӱсшат кызыт чиен кошташ келшен толшо.
Татарстан Республик Набережные Челны ола гыч «Родник» калык-влакын келшымаш пӧртышт (кокымшо степенян лауреат) удмурт калык костюмым, а самырык кидмастар Марина Ахмадуллова «Пробуждение» коллекцийжым (кокымшо степенян лауреат) аклаш луктыныт. Йытын да хлопок куэм гыч ургымо кужу тувырым пеҥгыде корсетым ушештарыше ӱштӧ сылнештара. «Марий тамга дене сӧрастарыме ӱштӧ самырык ӱдырын кыдалжым эшеат моторын ончыкта», – ойла Марина.
Морко районышто тӱрлышӧ студий икмыняр уло. Ты ганат кажныже гаяк фестивальыш ушнен, но гала-концертлан Чодраял гыч «Тӱрлемӱдыр» студийын (кумшо степенян лауреат) жаплан келшыше сценылык вургем коллекцийжым ойырен налыныт. Ошо да ошалге куэм гыч ургымо тувыр ден костюмлан марий тӱран галстук, сумка, алга да кидшол пеш келшен толыт. Тыгай вургем марий пайремыш каяш ямдылалтше-влаклан лач келшен толеш.
Йошкар-Ола гыч Надежда Акиеван дизайн-студийже «Водоплавающие» коллекцийым (икымше степенян лауреат) темлен. Тудым кидмастар Олимпийский резерв спорт школын воспитанникше-влак Роман Акиев ден Леонид Ятмановын полшымышт дене илышыш шыҥдарен. Рвезе-шамыч коктынат илышыштым спортын иймаш видше дене кылденыт, тӱрлӧ таҥасымаш гыч медаль ден кубокышт ятыр, а яра жапыште усталык пашам шуктат.
– Рвезе-влак модым эскерат, тудын дене келшышын вургемым ямдыленыт, а мый тушко этношӱлышым пуртенам – марий тӱрым ешаренам, вӱдыштӧ ийын коштшо-влакын образыштым ончыктышо тамга дене сылнештаренам, – ойла Надежда Акиева. – Калык вургем пайремыш кокымшо гана ушненам, тудо тӱрлӧ кундемысе мастар еҥ-влакын пашаштым ужаш да у шонымашым илышыш шыҥдараш полша.
Самырык-влакын коллекцийышт жюри председатель, калык вургемым погышо да шымлыше, искусствоведений кандидат, Моско кугыжаныш тӱвыра институтын профессоржо Сергей Глебушкинланат чот келшенат, кидмастарлан спецприз дипломым кучыктен.
«Кажне курчак – мыйын родем»
Выставкыш шке кид дене ыштыме да калык вургемым чиктыме курчак-влакымат аклаш лукмо. Кажне курчакше пуйто илыше, тыйын шинчашкет порын ончат.
Ты номинацийыште Киров кундем Малмыж ола гыч Наталья Магадиева икымше, а Курыкмарий район гыч Надежда Казакова кокымшо степенян лауреатын дипломжо дене палемдалтыныт.
– «Ялысе сӱрет» коллекциемым Курыкмарий район Марьясолаште илыше родо-тукымемлан пӧлекленам. Курчак-влакым сӧрастарыме паша гоч тукым ден тукым кокласе кылым, икте-весе дене келшен, ваш умылен да порылык дене илымым ончыктенам, – рашемдыш 1997 ий годсек курчакым ыштыше да Козьмодемьянск оласе йоча усталык пӧртыштӧ ешартыш шинчымашым пуышо педагог.
Иктешлыме семын
Калык вургем пайрем – кидпашалан да ум шонен лукташ тӱҥалтышым пуышо, но тыгодымак кугезына-влакын йӱлаштым да ыштыш-кучышыштым аралаш кӱлмым ушештарыше вашлиймаш. Тенийысе фестивалят Российнан тӱрлӧ кундемже гыч кидмастар-влакым ушен, вет кажне коллектив, кажне мастар еҥ тыглай вургемым веле огыл, а шке ешыжын, тукымжын, шочмо мландыжын историйжым конден. А тиде историй кажне пӱшкылыштӧ, кажне тамгаште ончыкталтын. Тек тудо умбакыжат вияҥеш, да тӱрлӧ калык иктеш уша.
Алевтина БАЙКОВА
Авторын фотожо




