Композитор, музыкант, тӱрлӧ семӱзгар дене шоктен моштышо Артём Смирнов Российысе ятыр режиссёр, поэт дене кылым куча. Илышыже да пашаже нерген вашмутланымаште лудаш темлена.
– Артём, тый республикыштына палыме еҥ-влакын, Лидия Никоноровна ден Николай Алексеевич Смирновмытын, эргышт улат. Усталык шӱлышан ача-аватым онченак, очыни, тыят искусство аланым ойырен налынат?
–Изиэм годым ачам тӱрлӧ семӱзгарым шоктен да мемнам, акам ден когыньнам, эреак мурыктен, куштыктен. Шым ийым темымеке, Национальный президент сымыктыш интернат-школыш эн ончычак акам тунемаш кайыш, а идалык гыч мыят туштак шинчымашым налаш тӱҥальым. Скрипка классыште тунемынам. Школ деч вара Палантай лӱмеш музыкальный училищыште академический музык факультетыште мастарлыкым пойдаренам, альтым шоктенам. Тунамак тӱрлӧ конкурсыш ушненам, ятыр сеҥымаш лийын. Кумшо-нылымше курсышто Эрик Сапаев лӱмеш опер да балет академический театрын оркестрыштыже альт дене шоктенам. Училище деч вара армийыште служитлен толмеке, Москошто Гнесинмыт лӱмеш Россий музык академийыште кӱшыл шинчымашым налынам. Туштак семым возаш тӱҥалынам.
– Тидлан мо таратен?
– Эше училищыште кокымшо курсыштак тыгай кумыл шочын. Тидлан интернат-школышто композитор Алексей Кириллович Яшмолкинын композиций дене факультатив занятийышкыже коштмо сай шӱкалтышым ыштен. А тиде пашам вияҥден колташ академийыште компьютер программе полшен. Моско драмтеатрлан музыкым возенам. Лийынже кузе: такшым визымше курсышто тунемше-влак возышаш улыт улмаш, но жапышт чӱдылан кӧра тидым ыштен шуктен огытыл да мыйым йодыныт. Институт деч вара Владивостокышто Ленком театрын художественный вуйлатышыже Владимир Николаевич Панковын театр лабораторийышкыже ушенам. Туштак шуко режиссёр дене палыме лийынам. Тиддеч вара йодмаш дене шукын лекташ тӱҥалыныт.
– Икымше кугу пашатлан мом шотлет?
– 2024 ийыште Никита Михалковын кинематографий да театр искусство академийыштыже режиссёрлан тунемше самырык режиссёр Дарья Артюшкова дене палыме лийынам. Тудо Моско областьысе Гуслицы селаште тошто верам кучышо-влак нерген «Земля и Медь» документальный кином сниматлен. Музыкым возаш мыланем ӱшанен. Оҥай кино, тудым тӱрлӧ кинофестивальыш колтенна, сеҥымашат ятыр: Крымыште «Мост» кинофестивальыште 90 фильм гыч жюрин спецпризшым, тыгаяк спецпризым эше икмыняр вере налынна, а шукерте огыл Екатеринбургышто «Медный цветок» фестивальыште гран-при дене палемдалтынна. Культур инициативе президент фонд режиссёрлан оксам ойырен, тудын дене тошто верам кучышо-влак нергенак тичмаш метражан «Гуслицы. Край души» кином ямдылена.
– Кинолан музыкым возаш неле?
– Фильмым войзымо верыште лияш тыршем. Мутлан, ты ганат тушто илыше-влакын мурыштым, семӱзгарым шоктымыштым колыштынам. Музыкым возаш тӱҥалме деч ончыч теве мом ыштем: икымш – режиссёр дене мутланем, кинон историйжым, тудын шонымашыжым пален налам. Кокымшо – монтажым ончем, тыгодым герой-влакын тӱжвал сыныштым, шинчаончалтышыштым ужаш, койыш-шоктышыштым шижаш кӱлеш. Кумшо – шкенды велем огыл, а усталык пашам ончыко лукшаш улат… Паша куштылгак огыл, вет кӱчык жапыште семым возен шуктыман. Садлан кинолан семым возышо композитор арнясе шым кечыште 24 шагат пашам ыштышаш.
– Эстраде мурызо-влак семым возаш йодыт мо?
– Йодыт, но мый иктым ойлем: лӱмлӧ композитор-влакын, мутлан Владислав Куприяновын, Вениамин Захаровын да молынат курыкмарла возымо тынар шуко мурышт уло. Кажныже хитыш савырнен, но вет нуным эше мурен шуктыман. Садлан мылам лӱмлӧ семмастар-влак ончылно мурым возаш лӱдмашанла чучеш.
Мый утларакше руш мурылан семым возенам, нуным шкеак йоҥгалтарем. Мурем-влак Россий радио да телеканаллаштат йоҥгалтыныт. Студент жапыште пырля тунемме йолташ-влаклан ятыр возенам.
– Мурылан але кино ден спектакльлан семым возаш утларак келша?
– Кугу проектым илышыш шыҥдараш оҥайрак. Кызыт Даша дене эше ик кином ямдылена, тыгак моско йолташем кугу фильмлан музыкым возаш йодын.
Мультфильмланат возем. Санкт-Петербург гыч режиссёр, мультипликатор, аниматор Антон Иванов дене кылым кучем. Тыгак руш поэт Михаил Дорохов дене пырля пашам ыштена, тудын латныл почеламутшылан музыкым возенам, вашке альбомна лекшаш.
Кинолан да спектакльлан семым возымо шотыштат ойыртем уло: театрыште эрык шукырак, а кинолан музыкым ыштымеке, вашталташ огеш лий. Туге гынат спектакльлан семым ушым кандарыме семын возем.
– Артём музыкым возымо паша деч посна тый Москошто частный музыкальный школышто, йочасадыште пашам ыштенат. Но вара шочмо Курыкмарий кундемышкет пӧртылынат…
– Пандемий жапыште кугу оласе пачерыште шинчаш йокрокын чучын, да Шактемважыш толынам, ял илышым илаш тӱҥалынам: мотоблокым налын, пакчам куралынам, пареҥгым шынденам. Тунам ялыште пӱртӱс газ эше лийын огыл, сандене пумат ямдылаш логалын. А тыгай паша мылам изинекак палыме. Кызытат каныш кечылан ялыш кудалыштына. Тушто ачам мӱкшым онча, кугу садна уло.
Кызыт интернет уло, сандене ялыштат музыкым возаш лиеш. Чонлан лишыл да шерге мландыште, ужар пӱртӱс лоҥгаште лийме у шонымашым илышыш шыҥдараш эшеат кумылым луктеш. Тыгай вер творческий еҥын лийшашак.
– Могай сем тылат лишыл, мом колыштат?
– Кӱсле дене шоктымо калык семым колышташ келша. Мыят жапше годым ты семӱзгарым шоктенам. «Шыжарвлӓ» ансамбльын ончычсо записьыштыже Юлия Веткинан, Фаина Эшмякован шоктымыштым колышташ келша. Москошто Антон Беляев руш эстрадыште марий кӱслем кучылтеш, садлан куанен колыштам.
– Яра жапым кузе эртарет?
– Книгам лудам, руш классике келша. Гогольын чыла произведенийжым, Булгаковын «Собачье сердце» повестьшым, а шукерте огыл Толстойын «Анна Каренина» романжым лудынам…
Почеламутым возем. Тидлан лу ияшем годымак кумылаҥынам. Ондак курыкмарла серенам, а кызыт рушла возем: блокнот – эреак пелен. Чон гыч лекше шомаклам кагазеш пышташ мылам моткоч келша, келша тыгак мут дене модаш.
Семым возен
спектакльлан: «Оптимистическая трагедия», режиссёр – Владимир Панков (Владивосток оласе Самырык-влакын драмтеатрышт), «Кошкин дом», режиссёр Ольга Искоскина (Курыкмарий драмтеатр);
мультфильмлан: «Квартира не резиновая», «Снежный человек» (Антон Иванов);
кӱчык метражан фильмлан: «Возвращение», «Пустота», «Исповедь», «Пари» (Марина Королькова) (ВКСР им.Г. Данелия),
«Земля и Медь», «Щедрик»;
фотофильмлан: «Взгляд» (Дарья Артюшкова), «Соседи» (Сергей Орлов), «Граммофон веков» (Илья Горяинов), «Побочный эффект» (Фарзана Утарбаева).
аудиоспектаклан: «Журавлиные перья» (режиссёр – Роман Лелюх).
Мюзиклын авторжо – «3/4 Про Любовь» (либретто – Михаил Дорохов).
Алевтина БАЙКОВА
Фотом еш альбом гыч налме
