Я.Эшпай лӱмеш Марий кугыжаныш филармоний пеленысе «Эреҥер» ансамбль калык мурым профессионал кӱкшытыштӧ йоҥгалтарымыж дене ынде кумло ий мемнам куандара.
Альбина Крылова тиде коллективыш 2002 ийыште ушнен. Таче тудын дене мутланымашым лудаш темлена.
– Альбина, «Эреҥер» ансамбльыш кузе логалынат?
– Ключников-Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжым пытарымеке толынам да тачат куанен коштам. Нылымше курсышто тунемме годым Светлана Васильевна Чернова ансамбльыш участник-влакым поген улмаш. Тудлан мыйымат ӱжаш темленыт. Шуко шоныде, тиде ешыш ушненам.
Тыгеже мый изинекак кушташ моткоч йӧратем. Йошкар-Оласе 1-ше №-ан школышто тунеммем годым Йоча да самырык-влакын полатышт пеленысе «Шокто, гармонь» ансамбльыш коштынам, садлан сценыште мураш да кушташ чот йӧратем.
– Тый олаште шочын-кушкынат, ача-ават рушла мутланеныт. Марий мурым тунемаш неле лийын огыл?
– Каныш кече годым коча-ковам деке Звенигово районысо Какшамарий кундемыш чӱчкыдынак кудалыштынам. Тусо тукым шольо-шӱжар-влак лач марла мутланеныт. Кутырымашым умылаш да нунын дене мутланаш манын, эркын-эркын марла ойлаш тунемынам. Садлан мурын мутшым тунемаш неле лийын огыл, а иктаж шомакым умылен омыл гын, авам ден ковам умылтареныт але мурымат муралтен пуэныт. Ансамбльыш логалмылан моткоч йывыртенам, вет кугу артист семын сценыш лектынна, лӱмлӧ мурызо-влак денат пырля лияш логалын!
Адакшым «Эреҥерын» лӱмжӧ республикыште веле огыл, Российыштат да финн-угор кундемлаштат шукертак чапланен. Тидыжат шкешотан кугешнымаш лийын.
– Ынде коло утла ий ансамбльын участникше улат. Тудын вашталтмыже шижалтеш?
– Коллективыш толмо жапыште ансамбль Шкетан лӱмеш Марий национальный драмтеатр пелен пашам ыштен, кок ий гыч Палантай лӱмеш колледжыш кусненна. Ик жап ансамбльым петырыме нергенат мут шоктен ыле. 2015 ий гыч ме Яков Эшпай лӱмеш Марий кугыжаныш филармоний пелен тыршена. Тышке толмеке, репертуарнам сайынак уэмденна, ятыр мурым «Марий кундем» оркестрын шоктымыж почеш мураш тӱҥалынна. Тидыже профессионал мастарлыкнам вияҥдаш эшеат полша.
– Гастроль дене кушто лиймыда поснак чот шарналт кодын?
– Татарстан, Удмурт, Башкортостан республиклаште, Киров кундемыште, Российын икмыняр олаштыже, тыгак Эстонийыште, Бельгийыште лийынам. Кажне кундемыште калык шке йӱлажым ончыктен вашлиеш, тӱвыраж дене кумдан палдара. Йотэллаште лийме поснак чот шарналт кодын.
– Ансамбльын участникше-влак тӱрлӧ кундемыште илыше марий-влакын муро поянлыкыштым шымлаш, погаш лектын коштыт. Тыланда кушто лияш логалын?
– Республикысе тӱрлӧ районыш, марий-влакын тӱшкан илыме кундемлаш лектын коштмышт нерген вуйлатышына Светлана Васильевна чӱчкыдынак каласкала. Чынжымак, марий мурым мурышо да палыше кугурак ийготан еҥ-шамыч дене вашлиймашышт-влак моткоч пайдалын эртеныт. Тидыжым ансамбльын поян репертуаржым онченат ойлен кертына. Светлана Васильевна ончыч возен кондымо тошто мурыжо-влакым эсогыл кызытат расшифроватла. Тудын калык муро поянлыкше моткоч кугу.
Чаманаш кодеш, тыгай экспедицийыш мый лектын омыл. Но иктаж кундемыш миен толаш кумыл уло. Колледжыште, а вара Петрозаводск оласе Глазунов лӱмеш кугыжаныш консерваторийыште да Пермь оласе сымыктыш да тӱвыра кугыжаныш академийыште тунемме годым Какшамарийыште шуко мурым погенам. Вузлаште «этномузыколог» да «вокал-хор коллективын художественный вуйлатышыже, преподаватель» специальностьлам налынам.
– Могай вел калык муро тылат лишылрак?
– Кажне кундемын мурыжо ойыртемалтше, садлан муралтешыжат тӱрлын. Тидын денак нуно шерге улыт. Ковамын муралтыме мурыжо-влак содыки лишылрак улыт.
– Вес вере пашам ышташ йӧн уло?
– Колледжыштак хор пӧлкаште тунемше-влакым дипломан лиймекышт, пашам умбакыже кузе ыштыме, тӱрлӧ кружокым чумырымо годым могай документ лийшаш да моло пашалан туныктем. Тений музыкальный информатике занятийым вӱдем. Тушто ме ното-влакым компьютерыш возаш тунемына. «Фольклор ансамбль» спецдисциплиным вӱденам, ызыт хор дене мураш туныктем. Мутлан, ӱмаште ме Морко сӱан сценкым ямдыленна: тидлан сценарийым шкеак возенна, мурым чумыренна.
Кок ий ончыч Ленин лӱмеш тӱвыра полат пелен «Русское раздолье» ансамбльым чумыренам. Участник-влак дене ме руш калык мурым тунемына.
Калык муро – мыйын илышем, чон йодмо пашам. Студент-влак денат тӱрлӧ мурым тунемын, мастарлыкнам вияҥдена да уш-акылнамат пойдарена.
– Мураш йӧратыше кӧн гай шочынат, маныт?
– Ача-авам самырыкракышт годым мураш йӧратеныт, поснак иктаж пайремлан ялыш мийымеке, тӱшкан погыненыт. Тунамсе мурышт кокла гыч южыжым кызытат шарнем:
Какшамарий уремеш лудигем йомын,
Изи пием кычалеш – кычал ок му.
Какшамарий уремеш йолташем йомын,
Изи чонем кычалеш – кычал ок му.
Марий мурым колышт кушкынам, марий эстраде мурызо-влак кокла гыч Татьяна Денисован «Яндар-яндар…» мурыжо чот келша, чоным тарвата.
– Ансамбльын лӱмгечыжлан могайрак концерт программым ямдыленда?
– Концерт программынам «Эр эҥерын мурыжо» манын лӱмденна. Тудым ончаш 14 декабрьыште филармонийыш чыладамат пагален ӱжына. Ончаш толшо-влакым марий, руш калык муро-влак дене куандарена, тыгак шинчымаш каслаште йоҥгалтарыме мурылам колышташ темлена. Кумдан палыме семмастарна-влак Вениамин Захаровын, Валерий Кульшетовын произведенийыштын обработкыштым калык ончыко луктына. Ятыр мурым Станислав Элембаев лӱмеш «Марий кундем» калык семӱзгар оркестр почеш мураш тӱҥалына.
– Альбина, йодышем-влаклан вашештыметлан кугу тау. Коллективым лӱмгече дене шокшын саламлем. Ончыкшымат усталык пашаштыда тӱвыргӧ лектышым да калыкнан поянлыкшым арален кодаш тыланем.
– Уло коллектив лӱм дене тыландат таум ойлем, да концертыштына вучаш тӱҥалына.
Алевтина БАЙКОВА
Фотом ансамбльын архивше гыч налме
