Тений лум тунар шуко лумын – еҥ-влак, оралте леведышыштым, сурт-пече кумдыкыштым эрыктен, шукынжо ноен пытеныт.
Кужэҥер поселкышто илыше Владислав Попов гын тидлан, мӧҥгешла, куанен веле. Вет тудо шке сурт-оралте кумдыкшо гыч шупшын эрыктыме лум гыч пӧртым ыштен!
Тидым шке шинчам денак ужаш манын, ик кечын лӱмынак унала мийышым.
Экскурсий
Поповмытын кудывечышкышт пурымеке, шинчам вигак пурла велыш савыральым. Вет тушто тугай кугу лум курыкым ыштен шындыме лийын! А кӧргыштыжӧ тиде лум пӧрт верланен. Ӧрын ончыштмем ужын, Владислав Васильевич уло кумылын мылам экскурсийым эртарыш.
Эн ончычак ме ты пӧрт воктеч кӱшкыла наҥгайыше лум корно дене ошкылна. Тудыжо йыр шуйналтын.
– Тиде – смотровой площадке, – курык вуйыш кӱзен шумекына, каласыш пӧръеҥ. Ты верым тудо лум гыч пӱчкедыме «кермыч-блок» дене сӧрастарен, да ынде лач площадке гаяк лийын!
– Тышеч Кужэҥер поселкын кеч-кудо велышкыже ончалаш гынат, чылажат копавундашысе гай коеш, – палемдыш Владислав.
Йӧн дене пайдаланен, кӱкшӧ вер гыч мыят тыҥге да туҥге савырныл ончыштым. Чынак, райрӱдӧ моткочак моторын «сӱретлалтеш».
Унам вашлияш эре ямде улыт
Волымеке, суртоза лум пӧртышкыжӧ наҥгайыш. Тушко пурымеке, ялтак йомак тӱняшке логалмыла чучо! Вет шинчалан вигак путырак ойыртемалтше коҥга перна. Шола велныже киялташ верым ыштыме. Пурла велне самоварым, У ий кожым вераҥдыме да тӱрлӧ сӧрастарыш дене сылнештарыме. А пӧрт покшелне ӱстел ден пӱкен-влак улыт, пуйто унам вашлияш ямдылалтыт. Икманаш, чылажымат моткочак шонен-келыштарен ыштыме.
Такшым пуйто огыл, а уна-шамыч тиде пӧртыш чынже денак толын коштыт. Теве шукерте огыл поселкысо «Шымавий» ансамбльын участницыже-шамыч (Владислав Васильевич ты коллективын аккомпаниаторжо – авт.) йомак пӧртым ончалаш да шкешотан фотосессийым эртараш лӱмынак толын каеныт. Палымышт пурен лектедат. Йочасад гычат икшыве-влакым конденыт улмаш. Лум пӧрт теве могай чапланыше верлан шотлалтеш! Да арам огыл, вет эше иктаж-кушто тыгайым ыштыме нерген але марте колалтын огыл. Санденак мыят пӧрт кӧргыштат, курык вуйыштат пачаш-пачаш фотографироватлалтым. Вес гана шарналтен ончалаш оҥайыс!
Тыгай шонымашыже лийынат огыл
Чыла ончен коштын савырнымеке, Поповмытын илыме пӧртышкышт пурышна. Тудыжат нунын моткоч мотор. Кок пачашан.
– Лум пӧртым ышташ шонымашемже лийынат огыл, – мутланаш тӱҥалмекына ойлыш пӧръеҥ. – Мый кудывечыште, уремыште, леведышла ӱмбач лумым эрыктенам да ик верыш чумыренам. Тыге ончычсо ийлаште мунчалташ курыкым веле ыштем ыле. А ик ийын лум шуко погынен ылят, «молан лум пӧртым ышташ огыл?» шоналтышым. Тыге тунам изи пӧрт лектын ыле.
Ойлымыж почеш, тудыжо маска вынем гай веле лийын, да санденак ош пушкыдо модыш маскам пуртен шынденыт – кӧргыштыжӧ вер тудлан веле ситен улмаш. Вара семын кугуракым ыштен. А тений лум чотак лумын, да пӧртшат кугу лектын.
– Лумым кӱкшӱн оптымеке, курык йыр пӧрдын-пӧрдын тошкен трамбоватленам. Тыге икмыняр гана ыштенам. Тыгай йӧн дене кугу кумдыкым ок айле, да шупшаш вер эре кодеш. А тошкымеке, пеҥгыдемше лумым кӧргынчаш, мо кӱлешым келыштараш йӧршынат неле паша огыл, – палдарыш чулым еҥ.
Шонымыж почеш, чот шулыкташ тӱҥалмешке лум пӧрт волен кайышаш огыл. Молан манаш гын тудо монолит гай пеҥгыдем шинчын.
– Пундаш гыч курык вуй марте кӱкшытшӧ иктаж вич метр лиеш. А туврашыжын – кок метр. Санденак ӱмбалныжат, кӧргыштат лӱдде кошташ лиеш. Кеч тылеч ончыч лум изишак, иктаж кумло сантиметрлан, волен. Ты амал денак теве коҥгамат путырак ойыртемалтше форман лийын шинчын. Ик печникат тыгайым оптен огеш мошто, – мыскара йӧре палемдыш пӧръеҥ.
Чынак, мыят лум пӧртысӧ пӱкеныш шинчым гынат, ик йолжат, а нунышт парня гай кӱжгытан веле улыт, иктыжат йымалнем волен ыш кай. Паледа, чытышт!
Лум дене ок кучедал, а «келша»
– Тений ятыр еҥ деч тыге ойлымым колалтын: «Лум кунам луммым чарна гын? Ялт шерым темен пытарен!» Але «лум дене кучедалына» маныт. А мый вес тактикым налынам: лум дене ом кучедал, а тудын дене «дружитлем» манам. Курыкым ышташ тӱҥалмем дене мыйын гын тудым эшеат кӱкшыракым «чоҥымем» шуэш, да уэш лум лумаш тӱҥалмым веле вучем. «Эрже кунам шуэш гала? Вашкерак лумым шӱкаш, курыкем чотрак нӧлташ лектам ыле!» манын веле шонем. Санденак лум мыйым ялт ярныктарен пытарен манын ик ганат шонен омыл. Эр эрденак тӱҥалын, кас марте эрыктен шӱкен коштам гынат, нойымым йӧршынат ом шиж. Ала шкежат январьыште шочынам да лум дене, манмыла, кылем сай, – уэш мыскара йӧре палемдыш пӧръеҥ. А вара ешарыш:
– А лумжо кунам лумаш тӱҥалеш, могай чот моторын коеш! Йомакысе гай!
Тений шукышт деч тыге ойлымымат колалтын: «Лумым нигушко чыкаш. Тудым тетла нигушко шупшаш, опташ».
– Лумым шолашке-пурлашке гына кышкет гын, тыгай годым, мутат уке, вараже чынже денак кушко опташат от пале. Тыге ынже лий манын, ик ошкыллан ончыко ужаш тыршыман, шонем. Эрла, мутлан, пел метр кӱкшыт наре лум возеш гын, тудым кушко шупшам манын шонен, верым палемдыман. Мыйын тыгай вер, тевыс, уло – курык йыр эше шуко оптен кертам. Кеч сурт-печына кумдыкышто мыняр оралте уло, кажныж ӱмбач кок гана кораҥденам,– рашемдыш Владислав.
Поповмытын пӧртышт тураште уремыштат оралыме лум уке. Молан, шонеда? А теве молан: еҥ-шамыч лумым кудывечышт гыч уремыш шупшыт, а тудо урем гыч кудывечыш шупшеш! Тыгайым иктаж-кушто ужында? Поснак тений!..
Любовь Камалетдинова
Авторын фотожо
