✍️ Валерий Бакетов,
Свердловск область, Красноуфимск район, Изи Тавра ял
Мемнан ял гыч Ветислав Прохоров изинек военный лияш шонен. Ийгот шумек, 1972 ий шошым армийыш каен, Анапа олаште погранвойскан теҥыз частьыштыже служитлаш тӱҥалын. Ик ий гыч Таллинныш колтеныт. Службым эртымыж годым бокс дене лишыл кылым кучаш тӱҥалын, спорт мастерыш кандидат нормымат шуктен.
Срочный службо деч вара Ветислав Новосибирск оласе Кӱшыл военно-политический училищыш тунемаш пураш кумылаҥеш. Тудо жапым тыге шарналта: «Мыйым десант училищыш ынешт нал ыле. Врач-влак тазалыкемым йӧршылан шотлен огытыл. Но мый чакнаш шоненат омыл. Капкыл ӱнарем улмым нунылан ӱшандарен сеҥенам. Тыге 1974 ий кеҥеж тӱҥалтыште училищын курсантше лийым».
Новосибирскысе училищым Ветислав Прохоров 1978 ийыште ВДВ лейтенант званий дене тунем лектеш да Кишинёв олаште ик частьыште замполитлан служитлаш тӱҥалеш. Тылеч вара армий корно тудым тӱрлӧ вере наҥгая. 1985 ий майыште капитан Прохоров Литвасе Каунас олаште 7-ше гвардейский десантно-штурмовой дивизийын политотделыштыже службым тӱҥалеш. Кок ий гыч Афганистаныш кая, Павел Грачёвын (Российын варасе обороно министржын) командоватлыме дивизийыште гвардейский парашютно-десантный полкышто разведбатальонын замполитше лиеш. Разведчик семын дивизий командир генерал-майор Грачёвын посна заданийже-влакым шуктен шоген, ятыр шокшо точкылашке коштын.
Икана раций дене ик ял гычак улшо, Файзабад олаште интернацональный порысым шуктышо сапёр Александр Имаев дене кылым ыштен кертын. Прохоров каласкален: «Мый тунам Имаевмытын полкышкышт миенам ыле, но Саша заданийыш каен улмаш. Туддене раций дене кылым ышташ логале, ме тунам марла мутланышна».
Кабул гыч икана Изи Тавраш аваж декат йыҥгыртен кертын. Суртышто лачак уна-влак тич лийыныт, кажныже тудын дене пелештынеже улмаш…
Десантник-влакын сӧйлык ямдылалтмашышт общевойсковой соединений деч утларак кӱкшӧ лийын, сандене нуным штурмоватлыше отряд семын утларак лӱдыкшӧ верлашке, тыгак чот кӱлешан объект-влакым оролаш колтеныт. Десантник-влак тунам пехотын пашажым шуктеныт.
«Сӧйлык рейдыш мемнам пырля служитлыше ӱдырамаш-влак эртак шинчавӱд дене ужатеныт, шинчавӱд денак вашлийыныт. Ондакше военный троеборье дене СССР спорт мастер нормативым шуктенам ыле, сандене разведкыш шуэн огыл коштынам. Икана тыге разведкыш лекмеке сусыргенам. Тиде 1987 ий июльышто лийын. Мемнам «дух-влак» ужын шуктеныт да ӱмбакына лӱйкалаш пижыныт. Шкенан дивизийыште медсанбатыште эмлалтынам. Тау хирург Валентин Мешковлан – тазалыкем пӧртылтен. Варажым мый тудын дене мӧҥгыштыжат Витебскыште лийынам, тунам Союзыш эмлалташ колтыдымыжлан таум ыштенам».
Ветислав Прохоров шукылан ушеш кодшо «Магистраль» операцийым шарна. Сату-Кандав лӱман курык гоч вончымаште пеш чот улак верыште моджахед-влакын 13 тӱжем еҥан группировкыжо йымен шинчын. Нунын ваштареш Совет Армийын салтакше-влак да мемнан велне кредалше афганец-влак тарваненыт. Совет артиллерий ден авиацийын кугу вийже ушнен. Тыге 1987 ий 23 ноябрьыште тиде пеҥгыдемдыме верым сеҥен налыныт, йомдарымашат чот кугу лийын огыл.
Прохоров эше тыгай лийшым шарналта: «Десантлык боевой машинан механик-водительже Марий Эл гыч марий рвезе ыле. Тудым мый курыкыш налын омыл – механик технике пелен лийшаш. Икмыняр сутка гыч базышкына пӧртылна. Ончем, Атлашкин мый декемла туп дене шинча, ала-мом пеш ненча. Мый мийышым да тупшо гыч пералтышым. А тудо ончалде манеш: «Ит мешае, вашке мемнан капитанна Прохоров толын шуэш, толмешкыже ямдылен шуктынем…» Марий рвезе тушёнко гыч пельменьым ненча улмаш. Тунам мыйын шӱмемат утларак пырткаш тӱҥале, логар аҥышке комыля тольо…»
Афган гыч Ветислав Прохоров майор званий дене каен. Тиде эл гыч совет войскам лукмо деч кок кече ончыч тудым Ташкентыш колтеныт – комдив Евгений Бочаровлан генерал-майор званийым пуымо нерген Москош колташ почтым наҥгаен. Комдив вара марий рвезылан эре таум ыштен.
Афганистан Демократический Республикылан иза-шольо полышым пуымаште заданийым сайын шуктымылан Прохоровын служитлыме полкым Йошкар Тисте орден дене палемдыме (тылеч ончыч III степенян Суворов орденже лийын). Сӧй пашам шуктен шогымо жапыште полк 358 еҥым йомдарен, 5000 утла еҥым СССР-ын орден ден медальже-влак дене наградитленыт. Ветислав Прокопьевич Прохоров 1988 ий 26 июльышто III степенян «СССР Вооружённый Вийыште Шочмо Эллан служитлымылан» орден дене палемдалтын. Батальон командир Александр Солуянов Совет Ушем Герой кугу лӱмым сулен налын.
Афганистаныште сар чарнымек, дивизий мӧҥгыжӧ, Белоруссийысе Витебск олаш, пӧртылын. Пӧртылынжӧ… шелше вол воктек, манаш лиеш. Лу ий жапыште шуко вӱд йоген, шуко вашталтыш лийын. Казармылык илыме фондым шалатен пытарыме, полигон-влак лунчыргеныт, мо улыжым нумал каеныт. Дивизий ончылан пеш неле социальный йодыш шогалын…
1991 ий шошым Совет Армийыште 118-ше посна инженерно-технический полкым чумыреныт. Тыште май тылзе гыч Ветислав Прохоров сапёр батальонын замполитше семын службым шуяш тӱҥалын. 1994 ий июльышто полкым шалатен колтеныт, да Прохоров Псков олаш Черниговысо Краснозамённый Суворов орденан 76-шо десантно-штурмовой полкыш куснен. 1999 ий апрельыште штатым катыкемдымылан кӧра замполит Ветислав Прохоровым запасыш колтат, но военный формым чиен кошташ праваже кодеш.
Икана мылам тудо возен: «Валерий Борисович, мый герой омыл. Мыйын гаем шӱдӧ тӱжем дене десантник уло. Эшеже мый «окопысо» офицер улам. Но служитлымем годым эре ойленам: «ВДВ-ште Прохоров фамилий кугешнышын йонга!» Тидым Стас шольымат пеҥгыдемден кертеш, тудат ВДВ майор. Изи Тавраште – Акадраште – шочмемлан шкемым пиаланлан шотлем, марий улмем дене кугешнем. Акадра калыклан тау – тудо мыйым эре сеҥаш, нигунам чакнаш огыл манын туныктен. Илышысе ӱжмашемак тыгай: «Тыйым йол ӱмбач перен шуэныт гын, пулвуй ӱмбалнет кредал!»
Майор Ветислав Прохоров кызыт Псков олаште ила. Ола ӧрдыжтӧ каналташ кошташ пӧртым чоҥен, пелашыже Людмила Ивановна дене, йоча годсым шарналтен, сурт озанлык сомылым шуктат. Гражданский мужыр семын пырля 25 ий илат. Пелашыж нерген Прохоров ойла: «Тудо мыйым арала. Утыжым толашаш ок пу. Шӱмем изиш тургыжландараш тӱҥалын. Очыни, десантысе неле службо шкеж нерген шижтара…»
Ветислав Прокопьевич эргыж-влак дене кугешна. Кугуракше, Владимир, отставкысе МВД полковник. Чечняште лийын. Вес эргыже, Александр, азаплан кӧра ты тӱня гыч каен. Изиракше, Никита, Беларусьысо Витебск олаште ила, ачажын армий деч ончычсо тунеммашыж семынак электрик-высоковольтник.
РЕДАКЦИЙ ДЕЧ. Тиде статьян авторжо Валерий Бакетов эше рушла возымо почеламутшым колтен. Тудат тарватыме темыжым шуя.
Выбор
С чего начинается полная жизнь?
Желаньем отдать себя без остатка?
С отцовских, пропитанных потом, седин?
Со школы? С деревни? Для многих загадка…
Человеком ведь мало порою родиться.
И словом и делом учили вы нас.
Учили любить, к добрым людям стремиться.
Крепить свой растущий душевный каркас.
Друзья и родня, и родные селяне
Подчас и в тяжелые будни, скорбя,
Нахмурившись от непосильной печали,
Даже молчаньем учили меня.
Ко мне, малоростку, низко склонившись,
Меж душ человечьих сбросив порог,
Решали вопрос, надо мною нависший, –
«Кем же ты станешь по жизни, сынок?»
Все годы мои они в коды вложили,
Зигзагами жизнь разукрасив мою.
Сквозь годы я вижу: меня не забыли,
В себе я порою селян узнаю.
Заместо косы дали ствол автомата,
Просторы полей на фронты поменяв.
И вот я юнцом перекован в солдаты.
Читаю те коды, их волю приняв.
Вот так и судьба наша, брат мой, сложилась –
По жизни тельняшка да помятый погон.
Нельзя подвести. Сделать так, чтоб гордились
Те, давшие нам орбитальный разгон.
Савыкташ Геннадий Сабанцев ямдылен.
Снимкыште: Афган курыклаште.
Фотом Валерий Бакетовын архивше гыч налме.
