Геннадий Сабанцев ямдылен.
Педагогике науко доктор Пётр Андреевич Апакаевын шочмыжлан 2 августышто 90 ий темеш.
Руслан Бушков,
Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже,
«Европа–Азий» тӱнямбал гуманитар академийын член-корреспондентше:
1969 ийыште мый Йошкар-Оласе 1-ше номеран музыкально-художественный интернат-школышто тунемаш тӱҥальым. Ме, йоча-влак, ваш-ваш чӱчкыдын рушла ойленна. Тидлан амалжат ыле – тӱрлӧ район гыч лийынна, тӱрлӧ диалект дене мутланенна. Сандене марла кутыраш вожылмашан лийын.
– Вожылаш огеш кӱл, марий литератур йылмым палыман. Тунемза, – тидым шижын, марий йылмым туныктышына Пётр Андреевич Апакаев икана мыланна мане. – Те марий кундемын рӱдӧ олаштыже эн талантан улыда. Тыланда марла эн сайын ойлаш кӱлеш. Тек молылан пример лийыда. Келшеда?
Кузе от келше. Туныктышына шкежат марла пеш сылнын ойлен.
Эше тудо «Элнет» литератур кружокым вӱден. Тушко мемнамат кошташ таратыш. Вашлиймашке чӱчкыдын палыме марий литератор-влак толеденыт, тидыже мемнан кумылым нӧлтен. Пырыжгазетна, «Элнет» кружокна гычак «Ямде лий» газетыыш юнкор корнына почылтын. Старостана Геннадий Алексеев ыле. Илен-толын, тудо Марий кугыжаныш университетым пытарыш, тале журналист, редактор да писатель лие. А мый варажым Озаҥ кугыжаныш университетым тунем лектым, тыгак журналист лийым.
Туныктышына кажне тунемшыште талантым ужын, творчестве пашалан шулдыраҥден моштен. Мемнам туныктымо опытшо нерген «Туныктышо да класс», «Путь к сердцу ребёнка» книга-влакымат лукто.
Пётр Андреевич пеш уста туныктышо лийын. Марий интеллигентын эталонжо. Сайын сӱретлен, мурен, куштен, театрым йӧратен. Эше тудым йоча писатель семынат паленна. Мыланна тудо кеч-кунамат пример лийын, меат тудын гаяк лияш тӧченна.
Пётр Андреевич интернат деч вара науко корныш лекте, педагогике науко доктор, професссор марте шуо. Марий пединститутышто кафедрым вуйлатыш.
Тидын нерген поснак шуко поро мутым юбилейлаштыже колынам. Моткоч шуко унаже ыле 70 ийым пайремлымыж годым. Тунам Пётр Андреевич Марпединститутышто ыштен. Саламлымаш тӱрлӧ йылме дене, тыгак курыкмарлат, йоҥгалте. Вет Пётр Андреевич курыкмарлат мутланен, возен моштен. Йылмылан пелашыже, Раиса Марковна, деч тунемын, тудыжо курыкмарий ӱдырамаш лийын. Ӱмыржӧ мучко Марий книга издательствыште ыштен. Апакаевмыт кок йочам – ӱдыр ден эргым – ончен-куштеныт.
Паша гыч канышыш лекмыж деч варат мемнам, ончычсо тунемшыже ден коллегыже-влакым, лишыл еҥ семын шочмо кечыжлан пога ыле. Тунам тудын деч шуко шарнымашым колаш логалын. Тунамак поэзий деке утларак шӱмаҥе, мыланна у почеламутлажым лудын. Почеламутшо-влак «ош стих» манме лийыныт.
Шочмо кечыжым уке лиймекшат монден огынал. Кызытат погынаш, вашлияш тыршена. Теният тыгак. Ынде тудлан – 90 ий. Мыланна гына огыл, уло марий педагогикын, йоча литературын пайремже. Ӱшанем, тиде кечын Марий Элыште веле огыл, Башкортостаныштат, Юл кундемысе моло вершӧрлаштат лӱмжым шарналтат, вет тудым этнопедагогике дене шуко вере ик эн тале учёный семын паленыт. Коллегыже-влакым Пётр Андреевич конференцийлаште, семинарлаште шуко йылмым палымыж дене ӧрыктарен – татарла, башкирла, удмуртла, чувашла ойлен але умылен. Марий коклаште ожно тыгайже Глезденёв гына лийын. Пётр Андреевич шкеже Глезденёвым, Валериан Васильевым моткоч пагален, а эн кугу пример тудлан Яныш Ялкайн лийын. Тиде писатель-классикын творчествыжымат шымлен, шуко статьям серен, кок томан книгажымат ямдылен, тудым марий книга издательстве 2005–2006 ийлаште савыктен луктын. Ты пашалан Пётр Андреевич Яныш Ялкайн лӱмеш премийын (Башкортостанысе Мишкан район ыштен) лауретше лӱмым сулен.
Теве тыгай лийын мемнан туныктышына, чулым марий интеллигент, кугу учёный Пётр Андреевич Апакаев. Юмылан тау, тиде айдемым илыш корныштына вашлияш да лишке палаш мыланна пӱрен. Тидлан тауштен илена.
Пётр Апакаев – науко пашаеҥ
Виталий Михайлов,
педагогике науко кандидат:
Пётр Андреевич Апакаев кызытсе Башкортостан Республик Калтаса район Тошто Оръямучаш ялыште шочын. Ялысе тӱҥалтыш школ деч вара Амзибаш шымияш школыш каен, тулеч вара Краснокам педучилищыште тунемын. Совет Армийыште служитлен пӧртылмекше, шочмо школыштыжо изишак туныктышылан ыштен. Вара Йошкар-Олашке толын, Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш пединститутын историко-филологический факультетыштыже тунемын.
Институтым тунем пытарымек, Йошкар-Олаште 1-ше номеран музыкально-художественный интернат-школышто воспитатель лийын, тунамак марий йылмым да литературым туныктен. Тиде школлан Пётр Андреевич лу ийым пуэн. Тудын кид да шӱм-чон вӱчкымыж гоч эртыше ятыр тунемшыже варажым марий тӱняште кумдан палыме уста еҥ лийыныт.
1972 ийыште Пётр Андреевич Российысе национальный школ-влакын научно-шымлыше институтын аспирантурышкыжо пура. Тушто ик ий тунемеш, педагогике науко кандидатлык диссертацийым арала. Диссертацийжын темыже шочмо литературым туныктымо методике дене кылдалтын. Тӱҥ материалже Яныш Ялкайнын илыш корныжым да творчествыжым тунемме да шымлыме паша дене кылдалтын. Аспирантур деч вара Пётр Андреевичым тиде институтешак шочмо йылме ден сылнымутан литератур секторышто кугурак научный пашаеҥлан коденыт.
Институтышто Пётр Андреевич чуваш калыкын эргыже, педагогике науко доктор, профессор Геннадий Никандрович Волков дене чак палыме лийын. Тудыжо этнопедагогике секторым вуйлатен. Тиде пагыт марий учёный-педагоглан мондаш лийдыме кышам коден. Геннадий Никандровичак сылнымутан литератур ден калык педагогикым иквереш шымлен шогаш темлен.
Пётр Андреевич варажым, 1977–1982 ийлаште, КПСС Марий обкомын науко да тунемме заведений-влак пӧлкаште инструкторлан ыштен. 1982 ийыште МарНИИ-н директоржо Иван Степанович Галкинын ӱжмыж почеш тиде институтыш фольклор пӧлкашке кугурак шанче пашаеҥ должностьыш толеш.
Туге гынат шанче сомыл огыл, а туныктымо паша Пётр Андреевичлан чон йодмо семын лийын. Садлан 1986 ий сентябрь мучаште адакат ӱжмӧ почеш Марий пединститутын тӱҥалтыш школ-влаклан туныктышым ямдылыме факультетыштыже кафедрым вуйлаташ тӱҥалеш. Кафедрыште эше педагогике историйым вӱдаш ӱшанен пуэныт.
2001 ий марте, латвич ий, ты кафедрым вуйлатен. А пашаже тӱрлӧ шӧрынан, тӱрлӧ савыртышан лийын. Вет туныктымо сомыл пеш кугу уш-акыл вийым, мастарлыкым йодын.
1998 ийыште «Историко-педагогические и этнопедагогические основы демократизации образования в Марийском крае» теме дене докторлык диссертацийым арален. Науко велым вуйлатышыже – тошто йолташыже, чуваш профессор, академик Геннадий Никандрович Волков лийын.
Пётр Андреевич Апакаев – 400 наре публикацийын авторжо, нунын кокла гыч 40 наре монографий, туныктымо книга, методикан полыш, прозо да поэзий книга-влак улыт. Шым аспирантше науко кандидат лийыныт. Мыят шкемым тудын тунемшыжлан шотлем. Пётр Андреевич шкеже 30 утла докторлык да кандидатлык диссертацийым оппонироватлен. Кок диссертационный каҥашын членже лийын (Чуваш педуниверситетыште да Марий пединститутышто).
Туныктышо-учёный, сылнымутлан шӱман Пётр Андреевич Апакаевын ыштен кодымо пашаже ок мондалт. Илыш гыч тудо 2020 ий 18 апрельыште каен.
Снимкыште: Пётр Апакаев ден Виталий Михайлов.
Фотом Виталий Михайловын архивше гыч налме.
