Марий Турек посёлко гыч Светлана Гергей ӱмыржӧ мучко манме гай вуйлатыме пашам шукта. Тыгодым тудо илыме кундемжым тӱзатымаште да сылнештарымаште чолган тырша. Кидпашам ышташат тале.
Марий Турек кыдалаш школым тунем пытарымекше, Светлана Гергей Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогический институтышто тӱҥалтыш класслам туныктышо специальностьым налын. Тылеч вара шочмо поселкышкыжо пӧртылын да верысе школышто педагог-организаторлан ышташ тӱҥалын. Тиде жапыштак марлан лектын, йочам ыштен. Декрет гыч лекмекше, директорын воспитаний паша шотышто алмаштышыже должностьым темленыт. Индеш ий ыштымекше, тӱрлӧ амаллан кӧра районысо Калыкым социально обслуживатлыме комплексный рӱдерыш куснен. Тушто ончыч специалист лийын, а вара вуйлатышылан шогалтеныт. Кум ий гыч районысо администрацийыш ӱжыныт. Туштат тӱҥалтыште орготделыште специалистлан, вара начальниклан тыршен. 2018 ий гыч Светлана Владимировна – Марий Турек район администраций вуйлатышын алмаштышыже. Ӱдырышт Юл кундем кугыжаныш технологий университетыште шинчяымашым погымо деч вара Йошкар-Олаште пашам ышта.
– Светлана Владимировна, ӱмаште кожым сӧрастарыме дене кылдалтше «Ёлки России» Россий кӱкшытан конкурсыш ушненда. Тыгай пашам тӱҥалаш мо таратен? Тыгай шонымашда кузе шочын?
– Ме чӱчкыдынак тӱрлӧ конкурсыш ушнена. А тиде конкурсын тӱҥ условийже тыгай лийын: кушто «Оласе кумдыкым йӧнаным ыштымаш» проект илышыш пурталтын, тугай кундем-влак гына ушнен кертыныт. Тыгодым кожым ойыртемалтшым ышташ, тудым сниматлаш да фотографий-влак ден видеороликым колташ кӱлын. Тидым лудын лекмеке, Марий Турек ола шотан администарций лӱм дене тушко ушнаш темлышым. Молан манаш гын оласе кумдыкым тӱзатыме проектым ме илышыш пуртенна, да тиде мыланна конкурсыш ушнаш йӧным пуэн. Темлымашем сайлан шотленытат, пашам тӱҥалынна веле. Эн ончычак фанер гыч янлык-влакын фигуркыштым пӱчкедыме. Тидым ышташ пӧръеҥ-шамыч полшеныт. Вараже ме нуным чиялтен сӱретленна. Кажнышкыже марий орнаментым ешаренна, аралтыш-шамычым ямдыленна. Тыгак районыштына илыше калык-влакын вургемыштым чийыше «еҥ-шамычым» келыштаренна. Чыла тидым «Заря» кинотеатр воктене верланыше кожыш сакаленна да, йодмашым шуктен, конкурсыш колтенна. Весыже – конкурс нерген варашрак пален налынна. Тыге ямдылалташ жап шагал лийын. А весыже – тушко Санкт-Петербург гай кугу ола-влакат ушненыт. Туштыжо гын кожшым Дворцовый площадьыш шогалтеныт, да лӱмлӧ сӱретче, моло-шамыч сӧрастараш полшеныт гын, мом ойлашыже?
Ме сеҥыше-влак радамыш логалын огынал гынат, кумылна утыжым волен огыл. Тӱҥжӧ – кужу шыже, теле кастене яра шинчен огынал.
– Конкурсыш теният ушненда?
– Туге. Тиде амал денак сӧрастарыш-шамычым умбакыже ямдылена. Тений ынде драп гыч ургаш шонымашем шочын. Но тудыжым кушто муаш? Йодыш лектын ыле. Вараже шкафыште тошто драп пальтоэм кечыме нерген шарналтенам. Молынат уло докан шонен, нуным кондаш йодын, чатышкына возенам. Тыге ӱдырамаш-шамыч икте ужар, весе канде, кумшо йошкар да моло тӱсан пальтоштым конденыт. Нуным ронченна, мушкынна. Выкройкым шкеак шонен луктынам да пӱчкеденам. Тушеч моткоч чевер тӱсан модыш-шамыч лектыныт. Нуным йылгыжше паетке, моло дене сылнештаренам. Тачысе кечылан 140 модыш погынен. Ончыкыжым иквереш ушем да куэм (текстильный) гирлянде лиеш. Фанер гыч але марте 60 модышым ямдыленна.
Тыгак чатыште увертарымашым вераҥденак, изи годсо жапысе открыткылам чумыренам. Эше мыняржым интернетыште муынам, печатлен луктынам да, фанер гычак флажок-шамычым пӱчкеден, тушко декупаж йӧн дене клеитленам. Кушто кӱлеш, ешарен сӱретленам, клеитленам, лакироватленам. Тыге кожыш сакаш 110 флажокым ыштенна – эше ик сӧрастарыш-гирлянде ямде. Ӱмашсе семынак теният кум вере шогалтышаш кож-влакымат сӧрастараш тӱҥалына, но конкурсышко паркыште улшыжым сылнештарен колтена.
– «Тиде Тыланда молан кӱлеш?» манын иктат ойлен огыл?
– Ойленыт. Но мый илыме кундемем мотор лийже, шонем. Сӧрастарыме кож-шамычым ончаш йочасадла гыч икшыве-шамычым кондат. Нуным ужын, ньога-влак кузе чот куанат! Кугурак-шамычат лӱмын ончалаш толыт, да кумылышт нӧлталтеш. Тугеже молан куандараш огыл? Сандене тидыжак – эн тӱҥ.
Чыным ойлаш гын, «Ёлки России» конкурсышто сеҥаш нелырак лиеш манын умылена гынат, садак ушнена. Вет У ий пайрем жап эртымеке, ямдылыме модыш-влакым мый мӧҥгышкем поген ом наҥгай, а ончыкыжымат посёлкылан кодеш, кож-шамычым сӧрастараш кучылташ лиеш.
– Мутланымашна тӱҥалтыштак Те тӱрлӧ конкурсыш ушнымыда нерген ойлышда. Нуныштыжо сеҥенда?
– Сеҥенна. Да иктыште веле огыл. 2022 ийыште эн сай муниципальный практике федеральный проектыш ушненна. Тудын дене кылдалтше пашам мый вуйлатенам. Тиде проектыште ик номинацийыште ме икымше верыш лектынна да 45 миллион теҥгем сеҥен налынна. Тудын дене посёлкысо рӱдӧ паркым тӱзатенна.
2023 ийыште «Семейный дозор» социальный проектыш ушненна, да неле илыш ситуацийыште улшо йоча-влаклан полшышо фонд мыланна 1 миллионат 400 тӱжем теҥгем ойырен. Тиде окса дене нунылан полшен кертше ятыр инвентарьым налынна.
Тений верысе калыкын тӱҥалтышыжлан полышым пуымо республиканский программыш ушненна да сеҥенна. Ойырымо окса дене тиде паркыштак шушаш ийын спортплощадкым ышташ палемдыме. «Оласе кумдыкым йӧнаным ыштымаш» федеральный проект почеш ойырымо окса дене туштак йоча площадке лиеш. Тылеч ончычат кундемым тӱзатыме шотышто икмыняр проект почеш паша шагал огыл ышталтын. Кумылна да йӧнна уло, сандене умбакыжат кундемнам тӱзаташ да сылнештараш тыршаш тӱҥалына.
– А кожлан сӧрастарышым ямдылыме деч посна яра жапыштыда эше мом ышташ йӧратеда?
– Кидпаша – тиде кидым лывыртымаш. А тыгай сомыл шарнымашым вияҥдаш полша. Шошым, кеҥежым да шыже тӱҥалтыште пакчаште шогылтмылан кӧра кидпашалан ярсаш огеш лий. Авам Лидия Александровна 76 ияш гынат, алят эре тӱрла. Сандене мылам яра гына шинчаш йӧндымын чучеш.
Мый пеледышым моткоч йӧратем да пакчаште веле огыл, илыме шуко пачеран пӧртна ончылнат шындем. Администраций ончылнат ончен куштена.
Такшым изин-изин тӱрлӧ сынан кидпашам ыштем. Мутлан, шун гыч ненчаш тунемынам да брошкым, пеледышым, моло сӧрастарышым ямдыленам. Гипс гыч панно-влакем улыт. Мамык гыч модыш-шамычым ыштенам. Уавоштыр, ротанг дене пидеденам. Меж гыч катам, мончашке чияш упшым, сувенир сынан портышкемым, молым йӧренам. Тиде пашалан туныктымо мастарлык классымат икмыняр вере эртаренам. Кызытат южгунам ӱжыт. Ончыкыжымат иктаж-мом ум ужам гын, ыштен ончем докан. Мылам тиде ой келша: «Наши руки не для скуки». Вес семын ойлаш гын, от ӧркане гын, паша эре лектеш.
Любовь Камалетдинова
