Марий Элыште 31 август гыч 6 сентябрь марте Йоча-влак коклаште таза илыш-йӱлам шыҥдарыме арням увертарыме.
Икшывын капкылже ден шӱм-чонжым вияҥдыше ик эн тӱҥ негызлан таза илыш-йӱла шотлалтеш.
Мо тыгай таза илыш-йӱла? Тиде:
1. Кече радам.
Тудо тунемме ма пашам ыштыме годым йол ӱмбалне пеҥгыдын шогаш да яра жапыште пайдалын каналташ, йӱдым сайын мален темаш да шушаш у кечылан куатым ситышын погаш йӧным ышта.
2. Кочкыш.
Икте-весылан чын келыштарыме белок, коя, углевод, витамин да микроэлемент йочан организмжылан у куатым ешарат да вияҥаш полшат. Икшывын рационыштыжо крахмаллан нужнарак пакчасаска: кияр, помидор, ковышта да кешыр – эре лийшаш. Шыл – белок клат, айдемын капкылжылан кӱлешан продукт.
3. Капкыл чолгалык.
Тичмашын вияҥаш манын, икшыве шуко да чулымын тарванылшаш. Тиде эҥертыме-тарванылме аппаратым чын формироватлаш, капкылым рыҥ кучаш полша, «калып йол» але, калыкыште манмыла, «маска копа» гай ситыдымаш деч арала.
4. Гигиене.
Капкылын арулыкшым чын эскерен, тазалык дене кылдалтше шуко ситыдымаш деч утлаш лиеш.
5. Шуаралтмаш.
Шуаралтме эн тӱҥ да пайдале йӧн пӱртӱсын куатше: кече, юж да вӱд – дене кылдалтын. Тиде процедур дене йоча годым веле огыл, а ӱмыр мучко пайдаланыман.
Организмлан яндар юж моткоч пайдале. Тидымак шотыш налын, тӱнӧ кажне кечын кошташ кӱлеш. Тыгодым капкыл тарванылеш, юж да кече дене шуаралтеш. Организм эшеат тазаҥже манын, свежа южышто, почмо окна (фортычко) дене малаш темлалтеш.
6. Сай кумыл, таза психике.
Таза йочам куштымо тӱҥ негызлан тыгак ешын ласка да поро шӱлышыжӧ шотлалтеш. Икшывылан мӧҥгыштӧ каньыле, тудо ачаж ден аважын йӧратымыштым да азапланымыштым, полшымыштым да умылымыштым шижеш гын, пиалан, шканже ӱшаныше да тыматле кушкеш. Ешын сай шӱлышыжӧ иммунитетым пеҥгыдемда, гормон фоным саемда, алмашталтмаш пашам шотыш конда – йочаным веле огыл, кугыеҥынымат.
Елена ТИМОФЕЕВА,
Марий Элын Тазалык аралтыш министерствыжын ава улмым да йоча пагытым аралыме пӧлкажын консультантше.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын пресс-службыжын фотожо.
