Марий Элыште 7-13 июль Аллергий дене кылдалтше тӱрлӧ чер деч аралалтме арня семын эрта. Тудо 8 июльышто палемдалтше Аллергий ваштареш кучедалме тӱнямбал кечылан пӧлеклалтын.
Статистике почеш, аллергий – кумдан шарлыше чер кокла гыч иктыже. Тудлан кӧра тӱнямбалне кажне кумшо айдеме орлана.
Мо тыгай аллергий?
Тиде иммунный системын зияндыме веществалан: кочкыш продуктлан, кушкылын шыркажлан, янлыкын пунжылан, копшаҥгын пурлмыжлан, быт средствылан, эмлан да молылан – аномальный реакцийже. Чыла тиде коваштыш пыдырка лектедыме, шинчавӱд але нер йогымо да петырныме дене палдырна. Тыгай шотан ситыдымаш иктым чарныде тургыжландара гын, весым – жапын-жапын, а кумшын эсогыл илышыжлан лӱдыкшым ышта.
Аллерген могай лиеш?
Аллергенын ик эн кумдан шарлыше видше – кочкыш. Аллергий чыла кочкыш продуктлан лийын кертеш, но кол, шӧр, муно, немычпурса, цитрус моло деч чӱчкыдынрак амалым ыштат. Реакцийым тыгак консервант, чия, ароматизатор пуат.
Эпидермальный манме аллергеным мыланна пелена илыше пырыс, пий, кол, кайык пунышт, оксашт, шӱвылышт, шондышт да терысышт гоч «пӧлеклат».
Сурт кӧргысӧ аллерген, тӱҥ шотышто – пудий ден пурак, вургем, вакшыш шартыш гай арвер гыч лектеш.
Шырка. Тудо пеледше чыла кушкыл, вондер да пушеҥге гыч лектеш.
Вӱдыжгӧ да шокшо верыште поҥго уло.
Инсектный манме аллерген мӱкш, пачемыш, шыҥа гай копшаҥгын пурлмыж дене кылдалтын. Тудым поснак изи йоча-влак начарын чытат.
Кузе палдырна?
Аллерген дене варныме годым аллергийын кажне видше шке семынже палдырна.
Респираторный (шӱлымӧ системе дене кылдалтын) пале: тӱрвынчыкта, нер гыч вӱд гай вишкыде йога, нер петырна, кокырыкта, йӱк оралга, оҥ шӱшка, юж ок сите, кугун шӱлыкта, шӱлыш нелемеш.
Конъюнктивитын палыже: шинча йошкарга, лӱгышта, шинчавӱд йога.
Коваштысе пале: пыдырка лектеда, лӱгыштыкта, йошкарга да лыгешталтеш.
Кочкышым шулыктарыме корнысо пале: мӱшкыр коршта, укшинчыкта, пушкедыкта.
Системный пале: иканаште икмыняр орган але чумыр организм орлана. Ситыдымаш моткоч писын, южгунамже икмыняр минутышто, вияҥеш. Тудо поснак лӱдыкшӧ, сандене лучо вашкеполыш службым ӱжыкташ.
Ача-авалан мом ыштыман?
Йочам аллерген деч аралыман. Кочкыш аллергий годым икшывын рационжо гыч реакцийым ыштыше продуктым кораҥдыман але тудым весе дене алмаштыман. Дневникым вӱдыман да кочкыш аллергенын «койышыжым» эскерыман. «Аллергий» диагнозым пеҥгыдемдыме гынат, йочан мом кочмыж ден шкемшижмашыжым чарныде эскерыман. Дневник могай продуктлан реакций лиймым жапыштыже рашемдаш полша. Ситыдымаш чӱчкыдын палдырна гын, тидым врачлан каласыман.
Респираторный аллергий годым йочам шырка, пун да пурак деч аралыман. Тидланже:
- илыме верым кажне кечын южтарыман да ночко лапчык дене йыген эрыктыман;
- пуракым погышо ковёр ден пушкыдо модышым кораҥдыман;
- кайык пунан кӱпчык ден одеялым аллергийлан амалым ыштыдыме синтетический дене алмаштыман;
- илыме верыш сурт янлыкым пуртыман огыл;
- кушкыл, вондер да пушеҥге пеледме годым поснак мардежан игечыште окнам почман огыл, южым эрыктыше да вӱдыжтарыше прибор дене пайдаланыман;
- тутло пушан быт химий дене лийме семын шагалрак пайдаланыман, йоча вургемым фосфатдыме порошок да гель дене мушман;
- эмлан аллергий палдырныме годым, жапым шуйкалыде, врачлан каласыман.
Аллергийым шке семын эмлыман огыл! Тудын деч ямдылен лукмо эмым шот деч посна йӱаш лӱдыкшӧ. Препаратым, дозым да курсым специалист гына палемдышаш.
Йочам умылаш тыршыман. Аллергий икшывын илыш-йӱлажым палынак вашталта, вет тудлан шерым кочкаш, пырыс ден пийым шыматаш, кушкыл пеледме годым уремыште кошташ чаралтеш. Ача ден ава йочалан нине чарак-влакым умылаш да нунын дене келшаш полшыман, кумылжым шотыш налын, тазалыклан лӱдыкшыдымӧ модмо вес йӧным муаш тыршыман.
Таче аллергий деч тичмашнек эмлалташ полшышо препарат уке, но тудын палдырнымыжым эскераш, зиянже деч аралалташ, тыгак моло деч удан огыл илаш да вияҥаш лиеш. Тиде врач ден пациентын иквереш шуктымо пашашт.
Ольга Сверчкова,
Республикысе йоча клинический больницын аллерголог-иммунологшо.
Маргарита Иванова ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын фотожо.
