«Эргым, шинчаончалтышетат вашталтын…»
Шернур район Чисола ял эрге Максим Эштыков СВО-што тӱҥалтыш гычак лийын.
Шочмо мландым аралаш кӱлмӧ нерген нимынярат кокытеланен огыл. Тиде порысым шукташ, шке мландым йӧраташ ача-ава суртыштат, школыштат кумылаҥденыт.
Ветеран дене вашмутланымаш редакцийштына эртыш.
– Максим, тый специальный сарзе операцийыш контракт почеш каенат. Тидлан могай-гынат амал лийын?
– Армий деч вара ялыште паша укелан кӧра контрактым подписатленам. Тыге куштылгырак лиеш, шоненам. Сирийыштат идалык наре служитлаш логалын. Мыняр-гынат военный опыт погынен. А 2022 ий февральыште спецоперацийыш Белоруссий гыч пурышна…
– Тӱҥалтыш гычак… Тугеже чылажат шинчаончылно эртен?
– Туге. Киев марте шушаш улына ыле. Куштылгын пуренна, но пеш чот лӱйкалымашке, окруженийышкат логалынна. Кок шагат чарныде кредалмаште ятыр боевой йолташым йомдарыме, шукышт нелын сусыргеныт. Меже, икмыняр еҥ, кеч Сирийыште «боевой крещений» манметым эртенна.
– Лӱйкалымаш вучыдымо да лӱдыкшӧ лийын?
– Лӱдыкшӧ лийын, но шке верч огыл. Тыгай годым шке нерген от шоно, а пырля шинчын кочмо, илыме боевой йолташ-влакым йомдараш лӱдмашан. Шке сусыргымет от шиж, колымет шотыштат от тургыжлане. Пӱралтын гын, ала-могай неле ситуацийыштат илыше кодат, а уке гын… Арам огыл «Кажнын – шке пӱрымашыже» маныт. Эн лӱдыкшыжӧ – 18-19 ияш рвезе-влакым йомдараш.
– Сусыргымеке, медицине полышым икте-весылан шкеак пуэнда?
– Тидлан мемнам ончылгоч туныктеныт. Уколым ыштенна. Жгут ден бинтым эреак пеленна коштыктенна. Сусыр боец-шамычым пеш писын эвакуироватлаш тыршенна. Колышо капымат самолёт дене колтылынна.
– Сандене эреак кугу тӱткыш кӱлын?
– Туге, йырым-йыр эреак эскерыман. Сусыргышылан икымше медицине полышым пуымо годым чылажымат автоматически ыштет. «Шинча лӱдеш, кид ышта», – маныт калыкыште. Тыгак улмаш… Писылык деч посна нигузе – йолташлан полшаш кӱлеш. Шонет, ончет – кушеч лӱйкалат, лишыллан полышым кузе пуаш? Тыгай годым шижын моштымаш да «кумшо шинча» манмет чот кӱлыт.
– А кушто иленда? Кум ий утла ончыч, операций тӱҥалтыште, тидын шотышто нелырак лийын.
– Тӱҥалтыште нурышто иленна, машинаштат… Машинажым ик тураште кужу жап шогыкташ огеш лий, сандене эреак вер гыч верыш кудалыштынна. Гостомельысе Антонов аэродром велнат икмыняр кече малыде шогенна. Туштат, лӱйкалаш тӱҥалмекышт, изиш шеҥгек чакненна, блиндажыштат, окопыштат, пӧртйымалнат иленна. Мом ужынна, муынна, тудын гыч кочкаш ямдыленна. Тунам кочмыжат тынар тургыжландарен огыл – вӱдым аныклен кучылташ тыршенна. Пелен налмынаже сусырым мушкашат, чурийым нӧрташат кӱлын. Изиш кодшыжым ате гыч икте-весылан умшам нӧрташ гына кучылтынна, черет дене. Варажым лакылаште мумо вӱдым йӱынна. Тунам аярген, черланен кертме нерген шоналтымат огыл. Шуко мом ужмо… Нелыжат, куанжат лийыныт.
– Каналташ жап лийын гын, кузе тудым эртаренда?
– Мый техникым олмыкташ тыршенам. Командирна сай ыле. «Эрла да ончыкшым мо лийшашым огына пале, каныза, рвезе-влак, малалтыза», – манын. Мемнам чаманен, арален, эреак кӱлешан ой-каҥашым пуаш тыршен. Шкежат Чечня сарым эртен, Сирийысе боевой действийлаште лийын. Икмыняр ошкыл ончыко ужын, шижын да тыгодым мыланнат кунам да мом ыштышашым пеш писын темлен моштен. Тудым боец-влак пагаленыт. Мемнан коклаште Афган сарым эртыше-влакат лийыныт.
– Максим, тылат самырыланак, саргуралым кучен, тыныс илыш верч кучедалаш логалын. СВО-што лийме жап гычмо эн чот ушыштет лаекмалт кодын?
– Шарнем, икана командирын артобстрел лийшаш нерген увертарымыж деч вара, машина кабин гыч писын лекмем годым документем нальым, пуйто ала-можо шижтарыш. Изиш гына ӧрдыжыш куржын шуктышна, шеҥгекем ончальым – Урал машинам пудеште. Тыгодым пӱтынь илышем ик татыште шинчаончылнем кинофильмысе кадр семын эртыш… «Эх, пӱралтын гын, илыше кодына, а уке гын…», – шоналтышым тунам.
Тыгайже варажым чӱчкыдын лиеден. Тау ача-авам, акам, пелашем, родо-тукымемлан тургыжланен вучымыштлан, юмым кумалмыштлан, полшен шогымыштлан. Кӧ да мо верч кредалмем палем. Сеҥымаш садак мемнан лиеш. Лач тиде девиз у бойлан кумылаҥден, ӱшаным пуэн. Ушыш тӱрлыжат пура, кокытеланымашат лектеш. Такшым угыч каяшат шонымаш уло, вет боевой йолташ-влаклан полыш кӱлеш…
– Боевой йолташ, манат. Тугеже эреак пырля лийме еҥ уло?
– Лийын… Ме Параньга район гыч Игорь Горинов дене армийыш кайыме деч ончычак сборный пунктышто палыме лийынна. Варажым эре пырля служитленна. Ик верыштак иленна, ик ӱстел йыр шинчын кочкынна. Контрактым подписатлен, умбакыжат коктын пырляк служитленна. Сирийыште пырля лийынна. Туштыжо кок боевой йолташ шофёр сомылым шуктенна. Тудо КамАЗ машинам виктарен гын, мый – Уралым. Икымше кече гычак специальный военный операцийыш каенна. Шарнем, Белоруссийыште лиймына годым гармонь почеш чыланнам куштыктен, мурыктен. Тыге ме патриотизм кумылнам нӧлтенна. Мемнан дене пырля руш-влакат, элнан тӱрлӧ кундемже гыч чумыргышо тӱрлӧ национальностян военнослужащий-шамычат, чытен кертде лектын тавалтеныт.
Игорь икмыняр кече гыч спецоперацийыште снаряд пудештмылан кӧра чот сусыргыш. Лач тудлан икымше медицине полышым пуаш, rэвакуироватлаш логале. Чаманаш гына кодеш, СВО-ш кокымшо гана кайымекыже, вуйжым пыштен. Тунам тушко тарванымыжым шукыштлан ойленат огыл.
– Тыландат мом-гынат шонен лукташ, аралалташ кӱлын…
– Тунам гуманитар полыш монь лийын огыл. Сандене шке техникынам, илыме вернам тӱрлӧ семын маскироватлаш тыршенна. Мутлан, кожлам руэн, лышташан пушеҥге укшым тодыштын «сӧрастаренна», петыркаленна. Кояш огыл манын, чашкер коклаште шогаш тыршенна. Кызыт чыла пудештарен пытареныт, наверне… А шеҥгекырак, лӱдыкшыдымырак верыш кораҥмеке, мушкылташат верым, шкешотан мончам, «полевой бане» семын ыштенна. Ончыч пулвуй даҥыт лакым кӱнченна. Тушко ныл тоям шогалтенна. Вара йырже плёнко дене пӱтырен кӱзенна. Покшелан буржуйко коҥгам вераҥденна, ӱмбакше ведра вӱдым шынденна. Тыге ик ведра вӱд ик еҥлан, а южгунам кок еҥлан мушкылташ ситен.
Тылзе утла мушкылтмо огыл ыле. Мӧҥгӧ пӧртылмекем, кум кече почела ала-мо мончаш пуренам (шыргыжеш авт.).
– Кеч-могай кредалмаш, спецопераций самырык еҥын вачымбакше южгунамже лийдыме палым ешара…
– Чын. Да чылажымат вес семын ончет, илышым утларак аклаш тӱҥалат. Кажне кечыжым куанен вашлият. Авамат, мӧҥгыш пӧртылмекем «Эргым, шинчаончалтышетат чот вашталтын, шоҥгемынатат ала-мо…» манын. Спецопераций деч вара пӱтынь илыш, шонымаш йӧршеш вестӱкемеш.
– Рвезе-влаклан могай тыланымашет лиеш?
– Шкеныштым аралышт. Армий деч ынышт лӱд. Салтак илыш айдемым садак пеҥгыдемда, дисциплинылан туныкта. Чыла вереат тыныс илыш лийже манын тыланем.
Специальный военный операцийын ветеранжылан, самырык ачалан, суртозалан еш пиалым тыланена.
Снимкыште: Максим Эштыков боевой йолташыже Игорь Горинов дене пырля.
Фотом Максим Эштыковын еш альбомжо гыч налме.
