Марий Элын калык писательже Аркадий Богдановлан 18 июльышто – 85 ий
Вуймутыш лукмо оем марий писатель Аркадий Богдановлан пешак келшен толеш. Сылнымут аҥажым тудо эртак икшырымын, вашкыде, но эре тыршенак куралын-тырмален, ӱден шоген да эркын-эркын саскажат погынен.
Писатель лияш, мыйын шонымаште, возаш шонышо, возаш кумылым шижше айдемылан улан илыш корно кӱлеш. Тек тудо тӱжвач ончалмаште молын деч нимо денат ок ойыртемалт, но тиде корнышто айдеме шке кӧргышкыжӧ опытым поген, воктен улшо еҥ-влакын илышыштым эскерен-шымлен мошта гын, тымык, вургыждымо чонан ок лий гын, тунам тиде писатель пашаште пел сеҥымашын пеҥгыде амалже лиеш. А Аркадий Арсентьевичын чыла тидыже уло.
Ончыкылык калык писатель Марий АССР Провой кундемысе Стапан ялыште колхозник ешеш шочын. Ачаже Кугу Отечественный сар гыч инвалид лийын пӧртылын. Пелашыж дене шым икшывым – кум ӱдырым да ныл эргым – шочыктеныт. Аркадий нылымше йоча лийын. Кандаш ияш тудо Марий Отар тӱҥалтыш школыш каен, варажым Эсмекпляк кыдалаш школышто тунемын. Школ деч вара ик жап колхоз клуб вуйлатышылан ыштен, а 1959–1963 ийлаште Н.К.Крупская лӱмеш Марий пединститутышто тунемын. Тудо жапыште институтышто сылнымут кружок виян ыштен, литературлан шӱман студент Аркадий Богданов тушко кумылын коштын.
Институтым пытарымекше, шочмо кундемысе Эсмекпляк школышто марий йылмым да литературым туныкташ тӱҥалеш. Но возышо кумылжо варажым журналист пашаш шупшылеш: 1965 гыч 1970 ийлаште Волжский районысо газетыште тырша. Тылеч вара паша корныжо тӱрлӧ йыжыҥ дене савырна: кок ий Татарстанысе Зеленодольск оласе заводышто пашазе лиеш, Волжский районыштак Мамасево кыдалаш школышто туныкта, Госстрах инспекцийыште страховой агент пашам шукта, вара ик ийлан Йошкар-Олаш толеш да «Ончыко» журнал реакцийыште ответственный секретарьлан тырша. Тыште илыме вер укелан кӧра мӧҥгеш Волжский районыш кая, РОНО пашаеҥ лиеш, «Волжская правда» райгазетыште журналист пашалан вийжым пуа. Марий чонан возышо айдеме ты районышто марла газетым лукташ тӱҥалаш вийжым пышта, тыге «Юл увер» савыктыш шочеш, да Аркадий Арсентьевич тудын редакторжо лиеш.
Тудо ура чонан айдеме, шонен пышта гын, пашалан пижеш гын, шонымашкыже садак шуэш. Эше 1980 ий шошымак Волжский районысо Кӱсола ялыште газ кооперативым почеш, еҥ-влакын илыме пӧртлашкышт газым пуртымаште кугу пашам шукта. 18 ий ты кооперативым вуйлата. Илен-толын калыклан кӱлшӧ тиде пашан чыла йыжыҥ-савыртышлаж нерген «Канде тул» документальный повестьым воза. Ты повесть ала-могай детектив але бестселлер семынак лудалтеш, автор туге тудым лудшо еҥлан оҥай лийже манын серен.
А сылнымут пашам Аркадий Арсентьевич 15 ияшыж годсек шукта. Эн ончычшо почеламут ден тыгыде ойлымашлам возыма гыч тӱҥалын. Тунамсе мутсаскаже Звенигово райгазетыште савыкталтын. 1978 ийыште «Марий коммуна» газетеш икымше ойлымашыже печатлалтеш, тиде ийынак вес ойлымашыже «Ончыко» журналыште лудшо дек мия. Варажым творчествыже вияҥеш, икмыняр книгаже савыкталт лектеш. 2002 ийыште Аркадий Богдановым Россий писатель ушемыш пуртат.
Писатель Богдановын сылнымут саскаже тӱрлӧ. Тудо йоча-влакланат (почеламутым, йомакым) ятыр возен, кугыеҥ лудшылан прозо дене тӱрлӧ жанран произведений-влакым пӧлеклен. Творчествыштыже посна верым 2010-шо ийла кыдалне серыме «Илышлан кӧра» кум книган романже налеш. Тудо документ негызеш возалтын, автор сылнымут сӱретче семын тушко шкенжын сюжетым чоҥымо, марий йылмын поянлыкшым кучылтмо тыршымашыжым пыштен.
Таче писатель Аркадий Арсентьевич Богданов чапле лӱмгечыжым палемда. Тудлан ме лудшыж-влак лӱм дене сай тазалыкым тыланен кодына. Тек илышын чевер тӱсшӧ кумылжым нӧлтен шога, сылнымут саскам шочыкташ вийым пуа.
