КУЛЬТУР ДА ИСКУССТВО

«Чодырам ик шӱшпык огыл сылнешта»

М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драме театрын актрисыже, Марий Элын сулло артистше Елена Мочалова 16 ноябрьыште 50 ияш лӱмгечыжым палемда.

Шочмо кечыж вашеш ямдылыме вашмутланымашым тыландат лудаш темлена.

– Елена Геннадьевна, юбилейдам могайрак кумыл дене вашлийыда? Ийготым шижыда?

– Жап писын эртыме шижалтеш, а ийгот шотышто тыге ойлен ом керт. Жап дене пырля илышыжат эрта. Самырык годым ончылно илышет эше кужу-у шонет, а ийгот погынымо дене тудым вес могыр гыч ончалат. А илаш логалеш тугай пагытыште, могай тудо мемнан пӱрымашлан логалын.  Эртыме корнышто чылажат вашлиялтеш, но айдеме кеч-кунамат сай лийшашлан ӱшаным кучышаш.

– Лӱмгече пайремдам кузе палемдеда? Бенефисым эртараш шонен огыдал?

– Ешем – тӱҥ эҥертышем, сандене пайремымат йӧратыме ешем, родо-тукымем  дене пырля эртарынем, уке гын пытартыш жапыште иквереш погыненжат огынал. 1994 ийыште Москош тунемаш пурымо годым моткоч неле пагыт ыле, авамын шольо-шӱжарже-влак оксам поген, мыйым тунемаш колтышт. Садлан пайрем кечын кажныжлан эше ик гана кугу таум ойлынем.

Бенефис шотышто теве мом каласем: мый айдемыже вестӱрлырак улам. Театрыште пашам ыштыше «мый!» манын кертшаш, тыгак, артистын йӱкшӧ чыла вере шоктышаш, моторын да сайын чиен коштшаш, шинчаш перныше, ойлен моштышо лийшаш, маныт. А мый шинчаш пернаш нигунамат тыршен омыл. Театрыш толмек советский районысо-влак семын «ц» буква дене кутырымемлан аптыраненам, мурашат шотем уке. Но туныктышына ойырен налын гын, тугеже ӱшанен. Чаманаш кодеш, тидыжым варашрак умыленам.

– Театрыште 28 ий тыршеда, икымше рольым чӱчкыдынак шарналтеда докан?

– Театрыш толмеке, Василий Александрович Пектеев «Ачийжат-авийжат» спектакльым шындаш тӱҥале, мылам Ведесан рольжым пуыш. Тудым Зинаида Васильевна Долгова дене ик рольым модынна. Кугурак артистын мастарлыкшылан репетицийыштак ӧрынам. Премьер деч вара Зинаида Васильевнан «кугу лий, умбакыжат куш» манын аклен каласымыже мыйым шулдыраҥден.

«Тартюф» диплом спектакльыште Доринам модынам. Кажне роль ум пален налаш полша. Мылам артист-влакын образым кычалмыштым, модмо годым  ойыртемалтше йӧным кучылтмыштым да рольым шочыктымыштым эскераш поснак келша.

– Тоштерым вуйлатыме шуко палаш кӱшта, тӱткылыкым йодеш…

– Тиде пашам 2014 ийыште мыланем ӱшаныше тунамсе театр директор Юрий Петрович Русановлан моткоч кугу тау. Ончаш толшо-влак кажне спектакль деч ончыч тоштерыш пурат, каласкалымым тӱткын колыштыт, тӱрлӧ йодышым пуат. Иктажшылан вашмутым ом пале гын, тудо кечынак кычалаш пижам. Театрын эртыме корныштыжо кӧмыт тыршеныт, могай рольым модыныт, могай кышам коденыт, могай спектакль шындалтын – кажныжым посна тетрадеш возен луктам да моло материал дене пырля посна папкыш чумырем. Тоштер мыланем – кугу школ, тушто шкемым чот тергем, чот шуарем.

Ондак чылажымат шканем кычалаш логалын гын, ынде мыйым кычалын толыт, конден пуат. Шукерте огыл писатель-драматург Сергей Николаевич Николаевын архивше дене тоштерна пойдаралте. Лӱмлӧ еҥын уке лиймекыже, тудым пелашыже кучен. А мемнан деке Сергей Николаевын Выльып изажын уныкаже Людмила Анатольевна Григорьева конден.  1919 ийыште савыктен лукмо «Тупела илыш» книгам, Шкетанын «Юмын языкше» пьесым (1929 ий) да Сергей Николаевичын шке кид дене возымо песенникшым, а туштыжо , такмак-влак, шкенжын да пырля тунемме йолташыже-влакын возымо мурышт улыт, поснак ойыртемалтшылан шотлыман. Эх, палаш ыле нине мурын семыштым! Нуным иктаж спектакльыштат кучылташ лиеш, шонем. А эн шергылан ныл фотоальбомым шотлыман, иктыже мемнан театрлан пӧлеклалтын! Тыгак орденже, медальже, серышыже-влак улыт. Кунам тыге кондат, тунам эшеат кугу ответственностьым шижат, вет чыла тидым арален, вес тукымлан кодыман.

– Те тӱрлӧ концертыште почеламутым лудыда. Кӧ тидлан шӱмаҥден?

– Руш йылме да литературым туныктышо Тамара Фёдоровна  предметым йӧраташ, произведенийым келгын лончылаш туныктен. Марий литературым туныктышо Василий Васильевич пеҥгыдын йодшо, виян лийын. Тидым Моско вузышто тунемме годым йот литературым туныктышо Сельма Рубеновна Брахманат аклен да «Туныктышет-влаклан таум каласе» манын ойлен.

Кызыт утларакше тоштер пашам дене кылдалтше материалым лудам. Теве шукерте огыл уэш Ксенофонт Никанорович Сануковын Иван Петрович Петровын илышыже да пашаже нерген книгажым лудмеке, театырын эртыме корныжымат кумданрак, вес шинча дене ончалынам. Иктаж литературым, кӱлеш материалым муаш Чавайн лӱмеш национальный книгагудын краеведений пӧлкажын пашаеҥже-влакат чот полшат, ветеранна-шамычланат чӱчкыдын эҥертем, тау нунылан.

– Тендан шонымаште, марий театр могай лийшаш?

– … Айдемын чонжым тарватен моштышаш. Театрыш толмеке, черле але чон ойго дене йӧсланыше еҥ тӧрланыже, тудлан куштылгырак лийже ыле. Але мӧҥгешла, утыждене куштылгын илен, ик вере да вес вере жапшым эртарыше еҥ илыш нерген шонымашыжым вашталтыже ыле.

Артист — тиде тыгаяк художник, тудо воктене мо улмым шке умылымашыж гоч ончышылан  савырен ончыктышаш але кунамже воштончыш семын лийшаш.

– Вий-куатым кушто налыда?

– Йошкар-Ола воктене садна уло, мланде пашам ышташ моткоч келша. Вет ялысе айдемылан изинек паша шуко логалын. Авамын шольыжо, Витя чӱчӱ, ачам алмаштен: мемнан дене модын, чыла пашалан туныктен.

– Театр – мо тыланда?

– Театр ончыко толын шогалмеке, колонно-влак олмышто театрым почшо, мемнан деч ончыч тыршыше, корным такыртен кодышо пашаеҥ ден талантан артист-влакым ужам.

Театрыште чон йодмо почеш гына  пашам ышташ лиеш. Тыгай шижмаш уке гын, тышан айдеме кужунлан ок кучалт. Тыгодым  Илья Караевын почеламутшо-влак ушеш пурат, иктыштыже автор «Чодырам ик шӱшпыкат  сылнештара» манеш, а весыштыже – «Чодырам ик шӱшпык огыл сылнешта». Тиде ой театрланат моткоч келшен толеш. Вет марий театрын труппыштыжо шуко еҥ тырша, нуно тӱрлӧ улыт. Тыгодым тӱшка пашаште кажнын йӱкшӧ шерге.

– Суткаште могай жапым утларак йӧратеда?

– Шыпым, тымыкым йӧратем. Тыгайже утларак але эрдене лиеда. Театрыште калык уке годым лияш келша. Тоштерыште пашам виктарем, материалым шымлем але ойлышаш мутемым мӧҥгыштӧ ласкан  тунемам.

– Сценыш лекме деч ончыч иктаж ойӧрым шуктеда мо?

– Пӧрт гыч лекмеке, эн ончычак пӧръеҥым але рвезе йочам вашлият гын, корнет пиалан лиеш, маныт. Тидлан мыят ӱшанем.

-Елена Геннадьевна, йодышем-влаклан вашештымыланда моткоч кугу тау. Тек чылажат шонымыда семын лиеш!

— Тыландат тау. Пашада вораныже, чыла сай лийже!

Алевтина БАЙКОВА мутланен.

Алена Чучалинан фотожо.

 

 

 

 

Добавить комментарий