25 мартыште Россий президент Владимир Путин Звенигово район Кожласола гыч Елена Пырковам «Героиня-ава» чаплӱм дене палемдыме нерген указым подписатлен.
Тыгай кугу амалым шотыш налын, кодшо кечылаште Пырковмыт деке унала мийышым.
Тӱшкан вашлийыч
Елена илыме шуко пачеран пӧртыштын подъездше ончыко налаш лекте гын, кум изирак йочаже мыйым омсалондемыштак вашлийыч. Чыным ойлаш гын, нуным ужын ӧрым, вет кечыже изарня, жапше 9 шагат эр. Тыге гын, кугуракышт школышто, изиракышт йочасадыште лийшаш улыт ыле.
– Школышто кызыт каникул, сандене икшыве-влак мӧҥгыштӧ канат. А вич ияш Гавриил ден кум ияш Серафима садикыш огыт кошт, – очыни, ончалтышыштем йодышым ужын рашемдыш авашт.
Тиде жапыште пӧлемлашт гыч, а вате-марий 12 икшывышт дене ныл пӧлеман пачерыште илат, кугурак кок эргыштат лектыч, саламлалтыч да мӧҥгеш пурышт. Ме Елена дене мутланаш залыш кайышна. Изирак йочаже-влак – почешна. Мыняр жап кутырышна, нуно эре воктеннак лийыч да кугу йӱкынак юарлен, куржталын, тӧрштылын шарик дене модыч. Но, паледа, тиде йӱк-йӱан йӧршынат ыш мешае! Мӧҥгешла, куаныме кумылым гына лукто. Вет пӧртыштӧ йочан весела йӱкшӧ шокта гын, тугеже тыште пиал озалана! Тиде ешыште тыгак улмо весе денат пеҥгыдемдалте: икшыве-шамыч ик ганат шке коклаштышт сырен ышт ӱчаше, ышт шорт; аваштат ик ганат ӱмбакышт йӱкшым ыш кугемде, лач шыман гына «Изиш шыпрак модса» манын каласыш. Аваштын тыматле койыш-шоктышан улмыжым ончен, шочшыштат тыгаяк кушкыт, коеш. Ойлатыс: «Икшывым мут дене огыл, а шке койыш-шоктыш дене туныктыман».
Еш илыш
Илеть посёлко гыч Елена ден Красногорский посёлко гыч Алексей … уремыште палыме лийыныт. Лена йолташ ӱдыржӧ дене корно дене ошкылыныт. Тиде жапыште Алексей йолташ рвезыж дене мотоцикл дене кудалыныт. Ӱдыр-шамыч дене рвезын чолгарак йолташыже мутланаш тӱҥалын. Тыге нуно палыме лийыныт. Кум ий гыч, Ленан 18 ийым темымекше, ӱдыр-каче ушненыт. Да возалтыныт веле огыл, а венчаялтыныт!
Марлан лекмыж деч вара Еленалан тунеммыжым чарнашыже логалын. А тудо Оршанке педколледжыште тӱҥалтыш класслам да музыкым туныктышо лияш ямдылалтын. Алексеят тунемаш Политехнический институтыш пурен улмаш.
– Мый семынем шоненам: марлан лектам гын, пелашем дене венчаялтына. Тидын нерген эре Юмылан ойленам, йодынам. Тудо колын да шонымашем шуктен! Венчатлымыж годым батюшка мыланна ойлен: «Юмо мыняр йочам пуа, тунаре ыште». Тиде ойым ме шуктен иленна да, тевыс, 12 йочана шочын.
– Кугурак Мария ӱдырна кызыт 27 ияш. Тудо ынде шкежат ава, пелашыж дене кум шочшым ончен-куштат. Ӱдырем дене тылзе почела ыштенна: мый – июльышто, Маша – августышто. Икымше йочашт ден 11-ше икшывына Гавриил вич ияш улыт. София тыгак ешан. Икшывыштлан кок ий темеш. Пелашыже – батюшка. Аня ден Ульяна ӱдырна-влак тений кеҥежым марлан каяш ямдылалтыт, – куанен каласыш ӱдырамаш.
Вате-марийын кугурак вич икшывышт чыланат черке дене кылдалтше пашам шуктышылан тунемыныт. Маша ден Софиян марийыштат тыгай сомылым ыштат. Нуно ача-авашт семынак венчаялтыныт.
Фёдор Ульяна акаже гаяк Выкса оласе духовный училищым тунем лектын да кызыт Кожласола селасе черкыште пашам ышта. Саша шольыштат туштак тунемеш. Тудо батюшка лияш ямдылалтеш. Алексей ден Миша эше школышто 8-ше да 6-шо класслаште шинчымашым погат, нунаттысе черкыш полышкалаш коштыт. Прасковья 3-шо, Ефросинья 1-ше классыште тунемыт. Мо оҥайже, шкеныштын ойлымышт почеш, ончыкыжым нунат илышыштым черке денак кылдаш шонат. Очыни, кок изирак икшывыштат нунын корныштымак тошкат. Пырковмыт кажне рушарнян да Юмын пайремла годым уло ешышт дене черкыш коштыт. Кажне эрдене да кастене чылан пырля молитвам лудыт, пӱтым кучат.
Огеш лий улмаш …
Ӱдырамашлан такшым йочам ышташыжак илышыжлан лӱдыкшӧ лийын, молан манаш гын Еленан вӱржын резус-факторжо «отрицательный», а пелашыжын «положительный». Но нуно, тидым ончыде, батюшкан ойлымыжым шуктеныт. Адакшым вате-марийын ушнымышт деч варасе жапыште элыштына лачак моткоч неле пагыт лийын: пашадарым окса дене тӱлен огытыл, олмешыже иктаж сатум пуэныт. Тидлан кӧра Пырковмыт кочкыш шотыштат йӧсын иленыт. Эсогыл тугай жапат лийын – чот шужышо улмыжлан кӧра Лена мӧҥгыштыжӧ пырдыжым кучен веле коштын! Туге гынат йочам ыштеныт, куштеныт.
– Ушнымына деч ончыч шоненам: «Оҥай, мемнан мыняр йочана лиеш? Мутлан, кумыт гын? Ой, тиде моткоч шуко!» Тунам эсогыл лӱдын колтенам. А кызыт 12 икшыват шуко гай огеш чуч. Мария, София, Анна, Фёдор, Ульяна, Александр, Алексей, Михаил, Прасковья, Ефросинья, Гавриил, Серафима – кажныже шерге! Йоча-шамыч кугуракышт изиракыштым ончаш полшеныт, сандене кугу нелылыкым шижын огынал. Юмо пуа гын, эше ыштем. Кеч ындеже нелырак лиеш, вет тазалык начаремеш, уто нелыт погынен. Тудыжым пытараш манын, фитнесыш кошташ тӱҥалынам гынат, кызытеш лектышыже шагал палдырна.
Чыным ойлаш гын, ончыч шылтален ойлаш тӧчышӧ-влакат лийыныт. «Молан тынар ыштет? Мӧҥгыштыда тул уке мо?» – маныныт. А пытартыш жапыште шочшан еш-влаклан кугыжаныш велым полыш утларак да утларак пуаш тӱҥалмеке, тыге ойлышо-влак йомыныт. Кунам еҥ-влак мылам «Героиня-ава» лӱмым пуымо нерген пален налыныт, ынде шукынжо ойлат: «Тиде лӱмым тый суленат! Тылат тудым шукертак пуыман ыле».
Кажныже уста
Кызыт ача-авашт дене пырля кажне кечын пеленышт куд шочшышт илат. Ончыч кугурак ӱдырышт-шамыч чыланат хореографийыш коштыныт гын, кызыт Прасковья ден Ефросинья тидымак ыштат. Леша ден Миша изашт-влак семынак музыкальный школышто баян дене шокташ тунемыт. Йоча-шамыч чыланат тӱрлӧ конкурсышто палемдалтыныт, тыге ешын Чап кагазше ятыр погынен.
А эше ӱдыр-шамыч сӱретлаш, пидаш, тӱрлӧ модышым ышташ, рвезе-шамыч пу гыч пӱчкедаш, ачашт дене пырля тидым-тудым ыштен шогылташ йӧратат. Авашт южыштын пашаштым ончыктыш, ӱдыр-шамыч шкештат мылам икте почеш весым кондышт. Мом ойлаш, кажныже ойыртемалтше. Елена шкежат ончыч ургаш йӧратен. Икманаш, Юмылан ӱшаныше, моткочак усталык шӱлышан, ваш келшен илыше еш.
Каныш
– Яра жапда лекме годым тудым Те кузе эртареда? – йодым.
– Тыгайже моткоч шуэн лиеда. Но яра жап лектешак гын, православный, психологий дене кылдалтше книга-влакым лудаш тыршем. Тыге мый канем, – мане Елена. – А тыглайже, мутлан, эрге-шамыч репетиций семын мӧҥгыштӧ баяным але фортепианом шоктат да чын – чын огыл шоктымыштым, изиракыштын книгам йӱкын лудмыштым колыштам гын, тидат мылам каныш. Пелашем кандараш тырша да чот полша. Шкеже неле пашам ышта да ноен толеш гынат, кастене тӱрлӧ сомылым шукта. Кугу ешыште, мутлан, кӱмыж-совлам мушкашат шагал огыл жап кая. Йӧра, кызыт лӱмын машинам налме.
Ме еш денат тӱшкан канаш йӧратена. Пытартыш жапыште Йошкар-Ола моткоч мотор лийын, да йоча-шамычын шочмо кечынышт тушко миен толаш тыршена. Кафеште шинчена, черкылашке пурен лектына, Набережный мучко коштын савырнена. Ондак ятыр шнуй верлаште лийынна.
Пытартышлан Елена лишыл жаплан шонымашыж дене палдарыш:
– Ик жап ме Илетьыште кочам деч кодшо суртышто иленна да пакчасаскам куштенна, казам ашненна. Но йоча-шамычлан ешартыш шинчымашым налаш посёлкышто содыки йӧнанрак манын, Кожласолашке илаш кусненна. А ынде угыч тушко кошташ тӱҥалаш да оралтым тӧрлаташ, пакчагӧргым шындаш тӱҥалаш шонена. Тыге шкенан вожсаска веле огыл лиеш, тӱҥжӧ – икшыве-шамыч пашалан тунемыт.
Ӱдырамаш адакат шочшышт-влак нергенак азаплана. Такшым ава вес семын кертеш мо?..
Любовь Камалетдинова
