Армий – кӱлешан школ
Газетнан тачысе унаже – Волжский район Пӧтъял кыдалаш школышто труд урокым туныктышо Юрий Власов.
Тудын дене ик гана веле огыл школышто вашлияш, тунемшыже-влакын ыштыме пашаштым куанен ончаш логалын. Нуно самырык-влак коклаште эртаралтше тӱрлӧ конкурсышто, всероссийский фестивальлаште вийыштым тергеныт, шукыж годым сеҥышыш лектыныт. Поснак «Художественная ковка» проектыште ойыртемалтыныт. А апшат паша эреак кӱлешан лийын, тачысе саманыштат аклалтеш. «Предприниматель пашаланат негызым пышташ туныктена» – манеш Юрий Алексеевич.
Лач тыглай туныктышо-шамыч самырык тукымлан элнан ончыкылыкшым вияҥден колташ кумда корным почыт, шочмо-кушмо элнан ӱшанле икшывыже лияш туныктат. Тидлан шукышт шкеак пример улыт.
Вашлиймына годым эн ончыч армий нерген мутна рончалте.
– Юрий Алексеевич, жапше годым моло рвезе семынак кок ий служитленда. Салтак илыш гыч могай шарнымаш лакемалтын кодын?
– Мый Москва воктене, ПВО войскаште служитленам. Шарнем, ик гана марш-бросокым пӱтынь обмундировко дене – противогаз, котомка, кирзе кем да молат – 20 километрым куржынна. Иктаж кумло еҥ гыч коло салтакым нумал толаш пернен. Молан? Тунам шукыштын йолешышт вӱдотыза налын, шукыштым вигак госпиальыш колтеныт.
Мыланем ачам чыла шотыштат пример лийын. Патриотизм шӱлышеш воспитатлытме шотыштат. Тудат служитлен. Тунам мыят, ачамын ойлымыжым шарналтен, пырля служитлыше-влакын йолыштышт лекше вӱдотызаштым име дене шӱткаленам. А име ден шӱртыжӧ мемнан эреак пеленна коштын. Такшым йолешнаже салтак ыштырым пӱтыренна. Чын пӱтырен чиет гын, пеш йӧнан ыле: пушкыдо, шокшо, шуко жаплан чыта.
– Те икте-весе дене тугеже иза-шольо семынак иленда?
– Тунам СССР ыле, сандене военный частьыштына тӱрлӧ кундем – Узбекистан, Армений, Беларус, Таджикистан, Туркменистан, Молдавий, Латвий – гыч служитленыт. Ме икте-весылан полшен, умылен, иза-шольо семынак келшен иленна. Тыге эше тӱрлӧ национальностьын культурыж дене кеч изиш палыме лийынна. Армийыште ме тыгак физически да духовно пойдаралтынна.
– Ончыч служитлыше-влак дедовщине нерген шуко ойлат… Тидымат эртенда?
– Дедовщине чыла вере лийын манаш келшен толеш. Тидыжым чын гына умылен моштыман, шонем. Мутлан, офицер кугурак салтаклан заданийым пуа, а тудыжо – самырыкырак-влаклан. Тыге ме порядкым, арулыкым эскеренна, черет дене нарядыште лийынна. Повар, техничке, вахтёр да моло пашамат шуктенна. Лийын, южгунам йӱдвошт пареҥгым эрыктенна. Но тыгай дедовщине пайдам веле пуэн.
– Тыгак тӱрлӧ занятий эртаралтын?
– Политинформаций гын, ик эн ончылно лийын. Зарядкышкат кажне эрдене лектынна. Адакшым строй дене кайыме годым эреак мурым муренна, а кӧ моштен огыл, «спутникыш» савырнен, тудлан строй йыр куржталашыже логалын. Оҥай, но тыгай наказаний деч вара мурен моштыдымо-влакет вес кечылан эн чот мураш тӱҥалыныт. Воспитатлыме процесс чыла шотыштат шкешотан да моткоч пайдале лийын.
– Илышлан туныктеныт.
– Арам огыл калыкыште «Армий – илыш школ» маныт. Тыгак. Моткоч шукылан тунемме. Чын пӧръеҥ лийын толмо. Тӱняумылымашат йӧршеш весемын. Кеч-могай пашам шке гыч шонен ышташ тунемынна. Тыгак салтак илыш дисциплиным чот пеҥгыдемден, жапым, йолташым аклаш, келшен илаш туныктен.
– Армий тугеже ӱмыр мучкылан поро шарнымашым коден. Вара студент илыш, паша…
– Студент илышат пеш вашке гӱжлен эртыш. Надежда Крупская лӱмеш пединститутышто ИПФ факультетым тунем лектын, тачысе кечынат шке специальностем денак пашам ыштем. Школышто ончыч труд, варажым технологий, а кызыт адакат труд маналтеш, предметым туныктем. Адакшым «Сварочное дело» пашам вияҥдена. Тидланат мый вуйын шогем. Тудо школ программыш пурталтын.
– Ойырен налме паша келша гын, лектышыжат сай лиеш. Теат, кӱшыл категориян туныктышо, тунемшыда-влак дене район, республик, эсогыл Россий кӱкшытан тӱрлӧ конкурсышто, олимпиадылаште вийдам тергенда, ик гана веле огыл сеҥыше радамыш логалында. Тидын нерген палдарыза.
– Эреак школышто, тунемше-влак коклаште, сандене тӱрлыжат лийын (шыргыжеш – авт.). Жапше годым, чынак, всероссийский семинарлаште, таҥасымашлаште участвовталенна. Тидланже йоча-влакын уш-акылыштым пудыратылмыштат, шке шонымыштым темлымыштат пеш полшеныт. Арам огыл тӱрлӧ ийлаште ыштыме пашашт дене конкурслаште сеҥышыш лекме. Мутлан, 2016 ийыште Максим Савинов «Художественная ковка» номинацийыште «Кузнечный горн» пашаж дене ойыртемалтын. Тачысе кечылан тудо шкежат салтак илышым эртен. 2018 ийыште Александр Никифоровын муфельный коҥгажым, мангалжым сайлан шотленыт. Тыгак тӱрлӧ ийлаште Кирилл Ямбашев чапле шырчык омартаж дене, Дмитрий Иванов гитарыж дене, Георгий Ямбашев «Окунчикше» дене сеҥыше коклаш логалыныт.
Сай пашаштлан ӱдыр-рвезе-влакым тӱрлӧ лагерьыш, Сочишкат канаш колтеныт. А Юрий Алексеевич кокымшо ий агроклассыште тунемше-шамычым сварке пашалан туныкта. Ойырен налме пашаштыже тудлан ончыкшымат усталык шӱлышым, еш пиалым, а тунемшыже-влаклан у сеҥымашым тыланена. Йӧн дене пайдаланен, Туныктышын кечыж дене саламлена.
Елена Эшкинина
