Шукерте огыл Москваште Калык-влак пӧртыштӧ Марий тӱвыра кече эртен. Тудын кышкарыштыже Ирина Данилован марий калыкын илыш-йӱлажлан, мифологийжылан пӧлеклалтше сӱрет ончеже лийын.
Ирина – сӱретче-дизайнер. Тудо Удмуртий Республикын Ныргындыш ялыште шочын-кушкын. Изинек усталык шӱлышан лийын, сӱретлаш моткоч йӧратен, санденак Набережные Челны оласе кугыжаныш педагогике университетын (кызыт институтыш савыреныт) художественно-графический факультетышкыже тунемаш пурен. Тылеч вара тудо шке илышыжым да пашажым художественный сымыктыш дене кылден.
Кызыт Ирина Москваште ила. Йодмо почеш сӱретла, пашаже-влак дене тӱрлӧ тӱвыра проект ден ончерыш ушна. Кумылан-шамычлан посна мастер- классым эртара. Кажне сӱретшылан негызым тӱрлӧ калыкын эртыме корныж гыч налеш. Поснак тудым шочмо калыкшын эпос ден мифологийже у пашалан кумылаҥдат.
Москваште эртыше Марий тӱвыра кечысе ончерлан марий калык дене кылдалтше 10 пашам ямдылен. Шкенжын воткыл лаштыкыштыже возымо почеш, тыгай сынан сӱретше шагал лийын. Но ончерым эртараш ӱжмашым налмеке шинчын да сӱретлен.
«Мыйым йомак историй-влак поснак кумылаҥдат, еҥ-влак да нунын кӧргӧ чон вий-куатышт, ты тӱнян, планетынан моторлыкышт! Санденак пашам-влак волгыдо да изишак йомакысе гай улыт. Мутлан, чоҥештылше колым налаш, нуно ончаш толшо-влаклан моткоч келша!» – ойла сӱрет мастар.
Мутлан, «Ош куэ» пашаштыже тудо калыкнан пагалыме пушеҥгыжым ӱдырамаш тӱҥалтыш семын Шочын Ава дене пырля ончыктен. Марий фольклорышто Ош Кугу Юмын мотор ӱдыр-влакым ты пушеҥгыш савырыме нерген возымат уло, палемда тудо.
«Йошкин Пырыс да чоҥештылше Кол» сӱретше поснак ӧрыктара. Ош Кугу Юмылан пӧлеклалтше пашаштыже тудо марий калыкын пӱртӱс вий дене ик толкынышто улмыжым ончыктен. «Мланде Ава» пашаштыже марий ӱдырамашым ава, озавате, ешым, суртым кучышо, кугезына-влакын йӱлаштым шуктен, нуным шарнен, тидлан икшывым туныктен шогышо, чыла тӱҥалтышлан негызым пуышо «шӱлыш» семын чапландарен.
«Тылзе Ава» сӱретше поснак сылне. Сӱретче тудым тылзе сынан шӧртньӧ пушышто ийын кайыше мотор ӱдыр семын сӱретлен. Марий религий дене кылдалтше умылымашым «Тӱня пушеҥге – Ю-пу» пашаже ончыкта. Тушто автор марий-влакын умылымаш семынак ӱлыл, кокла да кӱшыл тӱням ушышо шнуй виян пушеҥгым сӱретлен. Саде пушеҥгыштыже тиде кум тӱням ушышо кайыклудымат, айдеме тукымлан осалым конден кертше кишкымат ешарен. Поснак философий шонымашан сӱрет манын палемдыман. Тидын денак кажне пашаже кумылым налеш.
Сӱретче шкежат воткыл лаштыкыштыже кажне пашаж нерген шонкала, умылтарымашым пуа. Теве ик эн пытартыш пашажым Ирина Данилова «Берегиня» манын лӱмден да тудым шке шочмо кундемысе марий ӱдырамаш-влаклан пӧлеклен. Нуно СВО–ш колтышашлык маскироватлыме сетьым пидыт. «Мый нунын дене кугешнем», – каласен сӱретче.
Светлана Носова.
Ирина Данилован воткыл лаштыкше гыч налме фото.
