Лӱмгече
Ӱмыр саскаже тунемшыж-влак улыт
Россий писатель ушем член, туныктымо пашан ветеранже Зинаида Ермаковалан 28 сентябрьыште — 80 ий.
Зинаида Васильевна Ермакова Шернур кундемысе Кожласола ялыште колхозник ешеш шочын. 1964 ийыште Марисола кыдалаш школым тунем пытарен да Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш пединститутын историй-филологий факультетышкыже пурен. Тудым 1969 ийыште тунем лекмек, шочмо школышкыжо марий йылмым да литературым туныкташ пӧртылын. Вара кок ий комсомол Шернур райкомышто школ пӧлкам вуйлатен, умбакыже школышто воспитательный паша шотышто организатор лийын да 2001 ий йотке Марисола школыштыжо марий йылме ден литературым туныктен.
Икымше почеламутшо Шернур районын «Призыв» газетыштыже савыкталтын, икымше книгаже – «Садеран рвезылык» – Марий книга издательствыште 1977 ийыште лектын. Кызыт тудо икмыняр книган авторжо.
Зинаида Ермакова «РСФСР калык туныктымашын отличникше» знак, «Знак Почёта» орден, Н.К.Крупская лӱмеш медаль дене палемдалтын. Шернур районын Шабдар Осып лӱмеш премийжым сулен. МАССР школын сулло туныктышыжо. 2007 ий гыч Россий писатель ушемыште шога.
Зинаида Васильевнан ятыр тунемшыже школ омса дене пырля усталык кудыш омсам почын. Тидлан лачак йӧратыме туныктышышт полшен. Туныктышо-поэтессын «Урокышто» лӱман почеламутшо уло:
Ший кечым йоча сӱретлаш тӱҥалеш.
Чия дене огыл, мут дене тӱрлале.
Шочеш кагазешак мотор сӱрет еш,
Лум чинче тушан адакат чинчылалте…
Мый возышо рвезым ончальым. Ужам:
Лач теле вел огыл таратышыс тудым.
Лӱдам классын тымыкшым кызыт пужаш:
Шӱм-кыл ой-саскаштым мучаш марте рудышт.
Шергакан Зинаида Васильевна! Тендан тунемшыда-влак шӱм-кыл ой саскаштым таче тыланда эше ик гана рудат, нӧргӧ улмышт годым чон почын таушташ ала ӧрмалгенытат, но кызыт тидым уло йӱкын ойлат.
«Пагалыме Зинаида Васильевна!
Тачысе шыже игече Тендан гаяк леве, ныжыл да волгыдо! Пӱртӱс яндар южыш шӧртньӧ тӱсым вела. Тыгай кечын, 80 ий ончыч, Те ош тӱняш толында.
Шокшын саламлем пайремда дене. Угыч ойлем: Те мылам туныктышо веле огыл, а чоныштем порылыкым, акылым, сылнымутым йӧратен куштышо авам улыда. Тендан шинчаончалтышда, лыжга мутда илыш корным ӱшанлын эрташ полшышт.
Шарнем, Марисола школысо шочмо йылме да сылнымут урокдам. Чыла «5»-ым ом шарне, но «2»-ым нигунам ом мондо! Кажне урокышто вич минутым поэзийлан ойырымыда Сергей Чавайнын, Валентин Колумбын, Семён Николаевын, Юрий Чавайнын да шуко моло марий поэтын почеламутышт дене чоным пойдарыш. Нине почеламут-влак тендан илыме тошто поп пӧртын изи пӧлемыштыже – ПОЭЗИЙ КУДЫШТО – утыр вийым нальыч да ӱжыкмут (девиз) семын шулдыраҥдышт. Мӧҥгысӧ книга шӧрлыкыштыда улшо Александр Пушкинын, Сергей Есенинын, Анна Ахматован, Марина Цветаеван, Сильва Капутикянын, Сергей Островойын книгаштым лудын, шкеат возаш тӧчышым. Таня Данилова, Аля Кузикова, Римма Соловьева дене пырля тиде поэзий кудыш шнуй кӱсотыш толмыла пуренна да шӱм-чоннам почынна. Йӱштӧ телым, пычкемыш шыжым мыняр кас тыге эртен? Йӱр-поран годым мыняр гана тыште мален лекме? Ты суртысо коҥга тулын шокшыжо тачат чоным ырыкта. Кеч эрдене… ведрасе вӱдым ий налеш ыле.
Кажне ойда ушеш кодын, каваште чоҥештыше турняла юарлен илаш ӱжеш. Илаш, пашам ышташ, поро шонымаш дене йӱлаш. Тӱнясе уто-ситым ончыде, йӱштӧ-шокшым чытен, вуйым шийде. Тендан семын.
Келшымашнан эн шергыже – пырля лийме жапна. Миклай Казаковын, Семён Вишневскийын, Семён Николаевын, Гани Гадиатовын поэзий семинарышт, «Марисолан мут сылныже» (1995), «Марисола школем – сылнымут суртем» (2004) да моло книга-влак пайрем, самырык автор-влаклан «Кеҥеж сылнымутчо» (2020–2023) семинар, книгагудысо вашлиймаш-влак мыланна ик шонымаш дене, ик шӱлыш дене илаш йӧным ыштышт. Таче Марисола школ гыч лекше, шке илышнам йылме, сылнымут, тӱвыра дене кылдыше тунемшыда 25-ын улына. Куд автор Россий серызе ушемын йыжыҥъеҥже. Тӱшкан шотлымаште 140 наре книгам савыктенна.
Ме паша дене гына илен огынал. Шарнем, 1982 ий кеҥежым Те мыйым «Элнет» каныме пӧртыш наҥгайышда. 1986 ий 30 сентябрьыште, сӱанышкем толын, «еш сандалыкыш» ужатышда. 1994 ийыште эргымым пырля тойышна. Те ойго годымат, куан годымат пырля лийында. Тидын нергенак ыле тележурналист йолташна, поэт Любовь Пальминован 2001-ше ийыште лукмо «Кумыл корно» передачыже.
Ешемым турист корныш лукмыда, Чумбылат курык, Аҥанурысо Лемде, Чыкан памаш, Шаба пӱя, Оно сер, Корисола – нигунамат огыт мондалт. Могай весела, оҥай ыле Тендан пелен нур-чодырам эрташ, Лемде вӱдыштӧ пуш дене ияш, колым кучаш, тулото воктен мурым мураш, кутыраш, мыскарам ышташ… Тыге Те сылнымутым веле огыл, шочмо элым йӧраташ туныктышда. Калыкнан эртыме корныжым шымлаш, кугезын юзо вийжым саклаш кумылаҥдышда. Таче Йыван Кырлан Оно-Морко Купсолажым сылнымут рӱдерыш савырыше «Кырланур» проектат Тендан кумылда, мунло каҥашда, тыршымыда почеш илышыш шыҥдаралтеш.
Пӱрымаш Тендам шке икшыве, уныка-влак дене ыш йывыртыкте, но йӧратен илаш ыш чаре. Те ик татымат шкетын огыда иле. Поро пошкудо, родо-тукым, эртен коштшо турист йолташ, тунемшыда-влак – йӱд ма кече – Тендан деке толыт. Кажныжлан жапым, ик пӧлеман пачерыштыда кумда верым муыда. Поро мут дене вашлийын, йӱктен-пукшен, сугыньлен колтеда. Пакчам кучен, чодыра емыжым поген, колым кучен ял калык дене пырля иледа. Марисола, Шернур вел калык Тендам пагала.
Южгунам шонем: кӧ мый Тыланда улам? Тунемше, сылнымут йолташ але эше иктаж-кӧ?.. Вашмутым кодшо кечылаште Тендан дечак кольым: «Мыйын тунемшем мылам эрелан тунемшак кодеш…» Тау тыгай рашлыклан!
Юмо тыланда пеҥгыде тазалыкым, ласкалыкым да волгыдо кумылым пуыжо, шергакан, йӧратыме Зинаида Васильевна!
Чыла сайым тыланен, тунемшыда:
Марий Элын калык писательже Зоя Дудина».
Пагалыме Зинаида Васильевна! Меат поро деч поро чыла тыланымашке уло кумылын ушнена!
Cнимкылаште:
1 Туныктышо Зинаида Ермакова тунемшыже-влакым пӱртӱсыш луктын.Шола гыч кокымшо – Зоя Дудина. Фото Зоя Дудинан еш альбомжо гыч.
2 Поэтессе Зинаида Ермакован ойпогыжо. Фото Зинаида Ермакован еш альбомжо гыч.
Геннадий Сабанцев ямдылен.
