Йошкар-Ола гыч вате-марий Мария ден Марсель Нигматуллинмытын вер гыч верыш коштыкташ лийме коҥгаштышт кӱэштме команмелнам, шӱрашан я оварчык мелнаштым, молымат рӱдолаштына веле огыл, вес кундемлаштат ынде шагалын огыл тамлен онченыт докан. А тыгай сомылым тӱҥалаш шонымашышт кузе шочын?
Шке пашам тӱҥалмыже шуын
Мария Нигматуллина, ӱдыр фамилийже Матвеева, Йошкар-Оласе школ деч вара Ижевскысе медицине академийыште врачлан тунем лектын да налме специальностьшо дене Казаньыште, вара шочмо олаштыже пашам ыштен. Тиде жапыште Ижевскыштак илыше татар рвезылан марлан лектын. Кок икшывышт шочын. Кызыт Дамир эргыштлан 9 ий, Индира ӱдырыштлан 4 ий темын.
– Йоча дене декрет отпускышто улмем годым кочкыш дене кылдалтше шке пашам тӱҥалаш шонымашем шочын. Тыге шкенан пекарньынам почна. Но тӱрлӧ амаллан кӧра ӱмаште тудым петыраш логале. Умбакыже мом ыштышаш нерген шонкалымеке, вер гыч верыш коштыкташ лийме кокымшо коҥгам нална. Икымшыже ондакак лийын, – палдараш тӱҥале Мария.
Тудо татар ешыш марлан лектын гынат, ты калыкын йӱлажым шотыш налме дене пырля пелашыж дене марий йӱламат шуктен илат.
– Ачам ден авам марий улыт, шке коклаштышт марла мутланат. Мыланна школышто марий йылмым туныктат ыле, но кокымшо классыште улмем годым тудым кораҥдышаш верч шукын йӱкленытат, туныктымым чарнышт. Сандене мый умылашыже умылем, но мутланен ом мошто. А марий улмемым эреак шижам, – каласкала чолга ӱдырамаш. – Тиде амал денак, марий калык кочкышым ямдылен, еҥ-влаклан темлаш кумылем лектын. Кызыт ме пелашем дене кажне кугу мероприятий ден пайремыште пашам ыштена. Коклан кок коҥга денат каена. Мутлан, тений Пеледыш пайремыште, Сабантуйышто, Йошкар-Олан кечыштыже, «Йошка Еш» фестивальыште тыге пашам ыштенна. А южгунам ик кечын иктыже ик коҥга дене ик регионыш, весыж дене вес вере эртыше пайремыш каена. Эреже гын мый Йошкар-Оласе тӱвыра да каныме рӱдӧ паркыште пашам ыштем. Тушто, конкурсыш ушнен, тендер дене лӱмын верым налынна да, май гыч тӱҥалын сентябрь мучаш марте еҥ-влаклан мелнам кӱэшт ужалена. Телым коньки дене мунчалтыме каток воктене верланена.
– «Коктын пашам ыштена» манат гын, тугеже пелашетат мелнам кӱэшт мошта? – йодым.
– Тӱҥалтыш жапыште тудо ужален гына шоген, а мый кӱэштынам. Но коклан мыйым алмашташ кӱлын, да тудымат туныкташ логалын. Ончычшо мелна когарга, сайын кӱын огеш шу манын лӱдын тургыжлана ыле. А кызыт тунем шуын да ласкан кӱэштеш, – вашештыш.
– Мелна руашымат луга? – палаш оҥайын чучо.
– Луга. Тудо чыла ыштен мошта. Кушто пашам ыштен – эре гаяк вуйлатыме должностьышто лийын. Кызытат пошкудо республикыште ик предприятийыште тыгай сынан пашамак шукта да вич кече вес олаште ила гынат, каныш кечылан мӧҥгышкӧ толмыж годым кажне гана пеленем мия. Тыгай годым йочана-влакым ончаш ачам-авам полшат. Нуно олаште мемнан деч тораште огыл илат, – палдарыш самырык ӱдырамаш.
– Кугу мероприятийыште мелнам, удмурт перепечым, молым кӱэшташ руашыжат, шӱраш ден пареҥге немырат шуко кӱлеш. Тыгай годым кузе?
– Тунам ме пареҥге немырым ышташ иктаж производствыш йодмашым пуэна да ямдым налына. Шагалрак кӱлмӧ годым шке шолтена. Иктаж-кушко кок кечылан кайыме годым, палемдыме верыш миен шумеке, мо кӱлешым кевытыште налына да ямдылена. Молан манаш гын ончылгоч ямдылымыже пужлен кертеш.
Мелна руашым мероприятий деч ончычсо кастене, йӱдым але эрдене, кок-кум шагатлан кынелын, шкетын я пелашем дене коктын лугена. Мутлан, шукерте огыл Йошкар-Олаште эртыше ярмиҥгаште кӱэшт ужалаш руашым 30 литр наре ямдылаш логалын гын, «Йошка Еш» гай кугу фестивальлан 100 наре литрымат лугаш перна.
Мом эше кӱэштшашым ме кушко кайышашымат шотыш налына да тыге, мутлан, Татарийыш тарванена гын, эше коймакым, вес семынже татар оладьим, ыштена. Чувашийыште улмына годым икерчим, чуваш мелнам, кӱэштына. Мылам тӱрлӧ калыкын кочкышыжым шымлаш, таҥастараш да ыштен ончаш келша.
Шкенан республикыште эртаралтше мероприятийлаште еҥ-влак утларакше команмелнам йодыт. А вес регионлаште кажныштыже – тӱрлӧ семын. Кӧлан мо келша, тудым налыт, – палдарыш Мария.
«Эре кӱэштын, нойымыла огеш чуч?» пытартышлан йодмемлан Мария тыге вашештыш:
– Уке. Мӧҥгешла, пашам моткоч келша. Мероприятийыш каяш ямдылалташ кӱлмылан кӧра южгунамже йӱдым малыде эртараш, кечыгут манме гай коҥга воктене кӱэшт шогаш логалеш гынат, тиде кумылем нӧлта. Мый кажне гана мом-гынат ум вучем. Марий концертым ончаш йӧратем. Сандене кӧ мурышашым, концерт кушто лийшашым ончылгочак рашемдем да кеч пайрем мучаште але кӱэштме кокла гычак, олмешем пелашем коден, икмыняр минутлан ончаш миен толаш тыршем. Ончаш йӧн огеш лий гын, кеч мурымым колышташыжат мылам – куан. Кажне мероприятий – тиде шуко калык, у еҥ-шамыч дене палыме лиймаш. Тиде амал дене кажне гана нуно мылам чынже денак пайрем улыт. Мероприятийлашке ужалаш мийыше-влак шукыж годым иктак улына да ваш-ваш палена. Вашлиймеке, икте-весына дене мутланена, паша кузе кайыме нерген йодыштына, ваш-ваш сийлена. Чотак ноялтеш гынат, олмешыже мый куаным налам. Еҥ-влакын «Мелнада моткоч тамле!» манмыштат кумылым нӧлта. Тыгай годым арам огыл тиде пашам шуктем, вием, жапем арам огыл пытарем, шонем.
Кочкыш дене ынеж серлаге
Ончыкыжым Мария марла мутланаш тунемаш лӱмын курсыш кошташ тӱҥалаш шона.
– Мый марий кочкышым ямдылыме дене гына ынем серлаге. Ончыкыжым марий тӱвыра деке утларак лишемнем. Кызытат пелашем дене, марий орнаментан футболкым чиен, тыгаяк кепкым упшалын, пашам ыштена. Тыгай вургемем, шергашем, пылыш кӧржем, шерем ятыр уло. Нунымат чияш, пижыктен кошташ тӱҥалынам. Ончыкыжым эше шке еш тукымем келгынрак шымлаш кумылем уло. Икманаш, изиэм годым мом пален налын шуктен омыл гын, тидым кызыт ыштынем, – каласыш пытартышлан Мария.
Марий улмо южыштын теве кузе палдырна…
Любовь Камалетдинова
Еш альбом гыч налме фото
