Лӱдыкшыдымылык
Корнывожышто
«Марий Эл» увер агентствын пресс-залыштыже Россий мучко эртыше «Лӱдыкшыдымылыкым вияҥден толмаш» социальный кампанийлан пӧлеклалтше пресс-конференций лие.
Тудым увер агентствын директоржо Евгений Кузнецов шкежак вӱдыш. Ты кампаний «Илышлан кӱлешан инфраструктур» нацпроектын «Корнышто кудалыштмашын лӱдыкшыдымылыкшӧ» федерал проект дене келшышын эрта, палемдыш Евгений Иванович. Ӱмаште тушто тӱҥ тӱткыш йолешкылан ойыралтын гын, тений – корнывожлан.
Мо дене тиде кылдалтын?
– Статитстике почеш, элыштына корнышто транспорт дене кылдалтше кумшо утла ужаш азапше корнывожышто лиеда. Лачак тушто водитель, йолешке, шке мобильный средстве дене кудалыштше-влак иктура чумыргат. Нунын эскерен шуктыдымыштлан але вашкымыштлан кӧра тидыже шучкын пыта. Теве молан тений лӱдыкшыдымылык йодышым ты велым тарваташ шонен пыштыме, – вашештыш социальный кампанийын экспертше Алина Емелина.
Алина Олеговнан ойлымыж почеш, ончыч ты кампаний ДТП шуко лийман улыжат 15 регионым авалтен гын, кодшо ий гыч 40 субъектыште эртаралтеш. Теният июль гыч шыже мучаш марте тӱрлӧ шотан 23 вашлиймаш да Россий кӱкшытан кок конкурс эртышаш улыт.
Вашлиймаш-влак кок йыжыҥ дене эртат: кеҥежым да шыжым. Кеҥежым автошколлаште да автомобилист-влак коклаште умылтарымаш паша кая гын, шыжым – йочасадлаште да тунемше ден студент-влак радамыште. Нунын дене лӱмын ямдылыме консультант-влак вашлийыт.
Йодышыжо вара тунарак мо пӱсӧ?
– Кодшо ийын республикысе корнывожлаште 227 ДТП лийын да тушто 19 еҥ колен. Нунын кокла гыч индешыже – йоча-влак. 320 еҥ сусырген. Кажне нылымше азап корнывожышто лиеда. Утларакше – регулироватлалтдыме верыште. 18 еҥже лачак тыгайыште илыш дене чеверласен. Корнывожлаште лийше пелыж наре азапше республикын рӱдолажлан логалеш, – каласыш Россий МВД Госавтоинспекцийын Марий Элысе управленийжын начальникше Владимир Мухачев.
Тыгай ДТП-н тӱҥ амалже семын Владимир Владимирович теве мом палемден ончыктыш: автотранспорт ден йолешке кайыме черет шотыш ок налалт; дистанций ок эскералт; йолешке куснымо верыште правил пудырталтеш; самырык-влак кокла гыч шукышт вуйыштым капишон дене петырат да кок велым ужын огыт шукто, але пылышышкышт наушникым чиктат да тӱрлым колыштмылан кӧра огыт шеклане; мототранспорт дене кудалыштше-влак скоростьым огыт иземде, корным писын вончаш шонат.
Кажне кумшо ДТП регулироватлалтдыме корнывожышто лиеда. Автомобиль-влак тӱкнат але йолешкым тӱкат. Водитель-влакын титакыштлан кӧра корнывожлаште 73 азап лийын гын, йолешке-влаклан кӧра – 7.
Йоча-влак дене могай паша ышталтеш?
– Тунемме учрежденийлаште ты шотышто умылтарымаш паша радамлын шукталтеш. Кеҥеж каныш деч вара республикысе чыла школышто «Лӱдыкшыдымылык тылзе» эртаралтеш. Тудо лачшымак «Лӱдыкшыдымылыкым вияҥден толмаш» кампаний дене келшен толеш. Тидыже школышто тунемше ден ача-ава-влак коклаште профилактике пашам вияҥден колта, – радамлаш пиже Марий Эл Туныктымо паша да шанче министерствын шуарымаш да ешарен туныктымаш управленийжын начальникше Елена Филиппова.
Елена Григорьевнам кызыт шке мобильный средстве дене кудалыштше-влак коклаште правилым пудыртымаш шукемме тургыжландара. Велосипед да электросамокат дене пайдаланыше-влакымат тышкак ушаш лиеш. Йоча-влак чылаж годымак келшыше скоростьым ойырен огыт нал. Айда-йӧра койышышт азап марте шукта. Санденак школышто корнысо лӱдыкшыдымылыклан пӧлеклалтше лекций ден практике занятийлаште корнышто шкем чын кучаш кӱлмӧ нерген ойлалтеш.
Умылтарымаш пашам туныктышо-влак шке вийышт дене эртарат але специалистым ӱжыт. Министерстве пелен «Лӱдыкшыдымылык лабораторий» уло, тудо республикысе районлаште сотемдарыме сомылым шукта, ялысе школлаште мастер-классым эртара.
Управлений начальникын ойлымыж почеш, республикысе ятыр школышто ЮИД («Юные инспекторы движения») отрядым ыштыме. Тушто улшо тунемше-влак корнышто кудалыштме да коштмо лӱдыкшыдымылык нерген моло тунемшылан умылтарат. Тений шыжым школлаште тыгай мутланымашым «Лӱдыкшыдымылыкым вияҥден толмаш» социальный кампанийын лекторжо-влак эртарат.
Корнымат шотыш кондыде ок лий
– Республикыштына кызыт «Илышлан кӱлешан инфраструктур» нацпроект илышыш пурталтеш. Тудо «Сай качестван лӱдыкшыдымӧ корно» ончычсо нацпроектым шуен толеш. У проект регионал да верысе корно сетьым шотыш кондымо, ты озанлыкым вияҥдыме да корнышто лӱдыкшӧ деч посна кудалыштме але коштмо дене кылдалтын. Ончычсыж дене 2019 ийыште пашам тӱҥалме годым республикыштына улыжат 1,15 процент регионал корно, але 2881 гыч 36 километрже, нормативлан келшен толын. Тачысе кечылан тыгайже 64 процентыш шуын. Тугеже тудо тынарлан йӧнанрак да лӱдыкшыдымырак лийын, – палдарыш Марий Эл транспорт да корно озанлык министрын алмаштышыже Александр Желонкин.
Александр Михайлович республикыште йолешке-влаклан вончымо верлам, поснак школыш коштмо корнылаште, раш койшым ыштыме, лӱдыкшӧ участкылаште нӧлталт шогышо линийлам, тротуар ден волгалтарышым келыштарыме да моло нергенат палемдыш. Эн тӱҥжӧ – тыгай верлаште аварий лиймаш да сусыргымаш шагалемыныт. Тидыжак огыл мо кӱлешан? Ик могырым, корно сай лийшаш, вес могырым, тудын дене кудалыштше да коштшо-влак шекланышаш, правилым шуктышаш улыт. Лачак тидым ышташ «Лӱдыкшыдымылыкым вияҥден толмаш» социальный кампаний таратен шога, палемдыш министрын алмаштышыже.
Пайдаже шижалтеш мо?
Пресс-конференцийын спикерже-влаклан йодышланат вашешташышт логале. Транспорт дене кудалышташ правадыме да ийготыш шудымо-влаклан бензиным ужалаш чарыме нерген закон шумлыкат мут лекте.
– Тудым ме кужун вученна, шкеак тидлан таратенна. Закон шушаш ий гыч вийыш пура. Но ме кызытак АЗС-ла дене умылтарымаш пашам тӱҥалынна, молан мутым кучаш логалме нерген шижтарена. Кӱлешан тиде документ, вет мототранспортлан кӧра шагал огыл азап лиеда, – рашемдыш Госавтоинспекций управленийын начальникше Владимир Мухачев.
Лӱдыкшыдымылык дене кылдалтше социальный кампаният ынде ик ий веле огыл эртаралтеш. Пайдаже шижалтеш мо – тидын нерген статистике мом ойла?
– Йоча-влак дене кылдалтшын ойлаш гын, йолешке велым корнысо правилым пудыртымаш 30 процент нарылан иземын. Умылтарымаш паша деч посна огыл тышке шумо. Адакше тыгай сомыл деч вара ача-ава-влак деч тыге ойлымымат колаш логалын. Светофорын йошкар тулжо годым корнышто транспорт шагал лийме жапыште южо ача-ава йочаштым кид гыч кучен вончашат ямде улыт, а йочашт ойла: «Мыланна школышто каласеныт: йошкар тулышто огыл, ужар тулышто гына вончаш лиеш». Сандене таклан огыл ты пашалан пижме, тудым умбакыже шуйыман, – иктешлыме семын каласыш социальный кампанийын экспертше Алина Емелина.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкыште: «Марий Эл» увер агентствын пресс-залыштыже пресс-конференций эрта.
Юрий Исаковын фотожо.
