Ош тӱняш толмо икымше кече гычак йочан эн келшыше кочкышыжлан ава шӧр шотлалтеш.
Ава шӧр – тиде шуэн вашлиялтше биологический продукт, тудо йочан ийготшылан, тазалыкшылан да моло йодмашыжлан келыштаралтеш. Ава шӧр кочкыш веле огыл, тыгак йочан иммунитетшым аралаш, шоло микрофлоржым, нерве системыжым да моло органжым вияҥдаш полшышо биологический системе.
Тазалыкым аралыме тӱнямбал организацийын увертарымыж почеш, ава шӧрым кочшо йоча интеллектуально писынрак вияҥеш, уто нелытым ок пого гаяк, сакыр диабет денат шуэн черлана.
Ава шӧрыштӧ ньогалан мо кӱлеш гын, чыла: антитела, иммунный клетке, бифидобактерий, лактобактерий да моло биологически чолга вещества – уло. Сандене тудо нерве ден иммунный системе-влакым вияҥдаш полша, отит да пӱсӧ респираторный инфекций дене черланыме лӱдыкшым иземда, пагар-шолора корным авалтыше инфекций да пушкедыш чер деч арала.
Ӱдырамашланат чызым пукшаш пайдале: азам ыштыме деч вара авагудо сайынрак туртеш да ончычсо кугытышкыжо пӧртылеш, вӱрланен, шӧрту, авагудо да муныкудо рак вияҥ кертме лӱдыкшӧ иземеш, уто нелыт пыта, депрессий ок лий.
Но эн тӱҥжӧ – ава ден йоча коклаште кыл пеҥгыдемеш.
Ньогалан чызым пукшышо аван шӧржӧ кужу жаплан сита, вет тиде эн ончычак психологий дене кылдалтын.
Ава шӧрыштӧ пайдале чыла вещества: белок, коя, углевод, тӱрлӧ витамин – уло. Нуно пел ияш марте ийготан йочалан моткоч кӱлешан улыт. Лактаций жапыште ава шӧрын составше икшыве организмын йодмашыжлан келыштаралтеш. Тудо йочан ош тӱняш толмо икымше тылзылаште малыме да юарлыме жапшым пеҥгыдемдаш полша. Ава шӧрым кочшо ньога у условийлан сайынрак да куштылгынрак тунемеш.
Шочшо азам аван оҥышкыжо вигак але икымше шагатыштак пышташ темлалтеш. Тиде ӱдырамашланат, йочаланат у шижмашлан тунемаш да икте-весе коклаште кӱрлаш лийдыме кылым ышташ полша.
Ош тӱняш толмо икымше кечылаште ньога кишшӧрын чӱчалтышыжым – шӧртун ыштен лукмо секретшым – кочкеш. Тудо чызысе шӧр деч кок пачаш пайдале да шагалрак вӱдан, икшывын мучаш марте вияҥын шуктыдымо вергыжын пашажым огеш нелемде. Тылеч посна кишшӧр шурым пушкыдемда, да аза ош тӱняш толмо икымше шагатыштак меконий деч утла.
Кишшӧрым кочкын, аза тичмашын пукшаш тӱҥалме марте тренироватлалтеш. Тудо, аван оҥыштыжо погынышо шӧрым пич кайыде кочкаш манын, ик жапыштак шупшаш, шӱлаш да нелаш тунемеш.
Икмыняр кече гыч ӱдырамашын чызыштыже шӧр ышталташ тӱҥалеш. Икымше 2-3 арняште тудын составше чарныде вашталтеш, вара лийын шуэш да азан тӱҥ кочкышышкыжо савырна.
Пӱртӱс ӱдырамашлан йочажым пукшаш пеш чапле кочкышым шке капкылыштак ямдылаш йӧным пӧлеклен. Ава шӧр чыла шотыштат пайдале, тыгайым искусственно нигузеат ямдылаш огеш лий, сандене тудо ньогам тема веле огыл, тыгак пиаланым да тазам ышта.
Галина МУРЗАЕВА,
Марий Элын Тазалык аралтыш министерствыжын ава улмым да йоча пагытым аралыме пӧлкажын начальникше.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Элын Тазалык аралтыш министерствыжын пресс-службыжын фотожо.
