Геннадий Сабанцев.
Россий писатель ушем член Яков Егоровлан 2 июльышто 80 ий темын.
Морко посёлко покшелне Энсул лӱман ер шарлен возын. Писатель Яков Егоров шке фамилийже пелен эше тиде ер лӱмымат ешарен: Егоров-Энсул. Возышо еҥым ты лӱм мо дене сымыстарен вара? Очыни, сылнын йоҥгалтмыже (ойлат, тудо ӱдыр лӱм дене кылдалтын), айдемылан шкешотан ӱнарым да арулыкым пуэн кертмыж дене. Но писатель шкеже кажне букважым тыге радамлен ойла: Эн Нелым Сеҥенак, Ушан Лият. А нелым сеҥашыже тудлан шагал огыл пернен.
Яков Михайлович Айбакнур ялысе кресаньык ешеш шочын (ял кызыт Морко посёлко кӧргыш пура). Йоча жапше кандаш ияш марте кочажын суртышто эртен, авам-ачам пален огыл. Изинек пашаш ушналтын, кеҥеж еда кӱтӱчӧ лийын. Лум вочмешке, эре вольык почеш коштын. Школыш тыге моло тунемше-влак деч эн вара миен.
Школышто тунеммыж годымак почеламутым возаш тӱҥалын. 1960 ийыште Валентин Колумб дене палыме лиеш. Тидын нерген писатель тыге шарналта: «Январь тылзе, теле каникул ыле. Морко райгазетыш почеламутем-шамычым кондышым. «Ответственный секретарь» манын возыман омсам ӧрынрак почым. Пӧлемыште палыдыме рвезым ужын, лектынат кайынем ыле. Пешак мотор рвезе. Шем костюмым чиен, ош тувыр ӱмбач кандалге тӱсан галстукым пижыктен, йолыштыжо ботинке. Мый чот вожыльым: вуйыштем кыгыльген пытыше упш, йолыштем йыдал, вынер йолаш, фуфайкемжат тумышан гына. Но рвезе мыйым чарыш, мо сомыл дене толмем пален налмеке, почеламут-влакым серыман тетрадем кидышкыже нале. Тиде мотор рвезыже Валентин Колумб улмаш. Москосо Литинститутым тунем пытарымек, Моркышто комсомол райкомышто ыштен, тыгак журналист пашам шуктен.
Рушарня еда Морко кевыт ончык йыдал ужалаш коштынам. Колумб рушарнянат редакцийыште пашам ыштен. Мый тушко пуреденам…»
Кугу Кожлаял кандашияш школым пытарымек, илыш йӧсылан кӧра, Яков Егоров умбакыже тунемаш каен кертын огыл. Чодыра руымо пашашке пурен. 1965–1968 ийлаште Совет Армий радамыште служитлен, армий гыч пӧртылмек, адак чодыра озанлыкыште ыштен. Кыдалаш шинчымашым кастене тунемме школышто налмек, Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш пединститутыш тунемаш пура.
Писатель адак шарналта: «Нимогай полыш уке. Нылытын мебель комбинатыш вагон ястараш коштынна, шужен шинчашат пернен. Контейнерыш луктын кышкыме пареҥге шӱмымат шолтен кочкаш логалын…»
Илыш йӧсылыклан кӧра институтышто заочно тунеммашке кусна. Пединститутым пытарымекыже, кандаш ий чоло Унчо школышто пашам ыштен: марий йылмым да литературым туныктен.
«Туныктымо шагат шуко ыле, сандене шке возымо пашам пеш томам каен, – манеш Яков Михайлович. – Писатель Юрий Артамонов икана чотак вурсен нале: «Возымет тыйын сай, пеш йытыра йылме дене серен моштет. Йоча-влакын тетрадьыштым тергенак талантетым йомдарет…»
Лӱмлӧ писательын шомакше чонышкыжо возын: сылнымутым возаш жап утларак лийже манме шонымаш денак 1984 ийыште ешыж дене Моркыш илаш кусна. Коло кок ий, шкенжын мыскара йӧре ойлымыж семын, «ЦК»-ште тырша. «ЦК»-же центральный котельный улмаш. Ондак кочегар, вара газ котельныйыште оператор лийын. Лач тиде жапыште шуко серен, прозаик семын йылме лывыртыме пашалан шуко жапым ойырен. Кугу сылнымутышто йолташле кылым Юрий Галютин дене, «Марий Эл» газет да «Ончыко» журнал редакцийла дене кучен. Лачак нине савыктышлаште Яков Егоров-Энсулын серыпле произведенийже-влак савыкталтыныт, посна книга денат лудшо-влак дек миеныт. Лудшылан «Ир шоган» ден «Пиалетым кычал, эргым» ойпогыжо-влак поснак келшеныт.
Писатель Яков Михайлович Егоров-Энсулым «Марий Эл» газет редакций чапле лӱмгечыж дене шокшын саламла! Ончыкыжымат сай тазалыкым, сылнымут саскам тыланен кодына!
Врезка:
Писатель Яков Егоров-Энсул возымо пашаж нерген:
«Сылнымутан литератур – ойгем, пиалем, куанем. Ойгырем гын, тудат ойгыра, шортам гын, тудат шортеш, куанем гын, куана. Мӱндыр корныш лектам гынат, пеленем лектеш. Икте-весе деч посна илен огына керт.
Сылнымут садвечыш корным марий йылмым да литературым туныктышем Алексей Иванович Кузнецов ончыктен. Шкежат возкален. Школлан учебник-влакымат ямдылен.
Икана школ коридорышто йоча-влакын «Рвезе йӱк» лӱман пырдыжгазет воктен погынен шогымыштым ужым. Мыйым воктекышт кычкырал ӱжыч. Туныктышем газетыш «Кеҥеж» лӱман почеламутем пуртен улмаш. Тиде мыйын «савыкталтше» икымше произведением лийын… Эше Виталий Алексеевын возымыжо ыле. Виталий вара возымыжым кудалтыш, илен-толын, уста композитор да музыкант лие…
Юрий Галютинлан поро шомакым ойлынем. Тудын куштылго кидшылан кӧра ятыр почеламут, ойлымаш, повесть савыкталт лектыч. Тиде жапым эн пиаланлан шотлем…»
Фотом редакцийын архивше гыч налме.
