26 майыште Марий Эл Кугыжаныш Погынын икымше председательже, экономике науко доктор, Марий кугыжаныш университетын профессоржо Анатолий Анатольевич Смирновлан 70 ий темын.
Марий еш гыч
Анатолий Смирнов Медведево районысо Непот ялыште шочын. Ешыште кум йоча: кок эрге да ик ӱдыр – кушкын. Анатолий эн изи лийын.
– Шем мончаште шочынам, ачам кылымдым шке пӱчкын, вара фельдшер толын да эше ик гана пӱчкын…, – газет редакцийыштына вашлийын мутланыме годым кугурак-влакын ойлымыштым шарналтыш Анатолий Анатольевич.
Аваже верысе тӱшка озанлыкыште пашам ыштен, ачаже Краснооктябрьский посёлкысо войсковой частьыште тыршен.
– Авам ачамым пашашке, а мемнам школышко, шокшо кочкышым пукшыде, нигунамат колтен огыл. Мый гын поснак коҥгаш кӱэштме вужга мелнажым йӧратенам, – рашемдыш пагалыме уна.
Ачаже эрдене кече дене тӧр кынелын да, пашаш кайымеш, сурт сомылкам тӧрлен. Шочшыжо-влакымат изинек тӱрлӧ пашалан туныктен.
– Икана войсковой часть гыч патрон деч ярсыше цинк яшлык-влакым кондыш да нуным изам ден когылянна тумо турышто пу чӧгыт дене кырен турамдаш каласыш. Шкеже, 60х60 сантиметр кугытан икмыняр лаштыкым иктыш ушен, заготовкым ямдылыш. Вара нунын дене чумыр оралтым кок кечыште леведна, – пеш кугу да кӱлешан пашаште пайдале лиймыжым куанен палемдыш лӱмгече оза.
Смирновмыт тыгак 45-50 сотык мландым, ушкалым, тунам, вич шорыкым, кок-кум сӧснам, тынарак еш комбым, шуко чывым кученыт да чыла пашам иквереш шуктеныт.
Изинек чолга
Анатолий Смирнов кум школышто тунемын: тӱҥалтыш образованийым Нурмаште налын, кандашияшым – Арбаныште, кыдалашым – Руэмыште. Пытартышышкыже кажне кечын йолын коштын: тушко – 10 километр коклам, мӧҥгеш – тынарымак.
Рвезе тунеммаштат, школ илышыштат, мер пашаштат чолгалыкше дене ойыртемалтын, спорт дене пеҥгыде кылым кучен. 1974 ийыште республикыштына эртыше Кугу марафонышто юниор-шамыч коклаште рекордым шынден: 42 километрат 195 метр коклам 3 шагатат 18 минутышто куржын. Тидлан тудым уста педагог, Марий Эл гыч СССР-ын ече дене икымше спорт мастерже Данил Петрович Соколов тренироватлен.
Школ деч вара пограничниклан тунемаш кайынеже улмаш, но тудым лётный училищыш колтеныт. Тушечын, «Рождённый ползать летать не может» манын, мӧҥгӧ пӧртылын.
Совет армийыште Анатолий Смирнов Йошкар Тисте орденан Мӱндыр Эрвел пограничный округын Райчихинский пограничный отрядшын отделений командирже лийын, Китай чекыште служитлен.
Токарь гыч вуйлатыше марте
Мӧҥгӧ пӧртылмекше, Краснооктябрьский металлоизделий заводыш токарьлан пурен.
– Пел ий гыч ВЛКСМ-ын Медведево районысо комитетшын икымше секретарьже Виктор Иванович Алдашкин мыйым кычал муо да Йошкар-Оласе совхоз-техникумын ВЛКСМ комитетшын секретарьжылан шогалаш темлыш. Тиде жаплан мый компартийын йыжыҥъеҥышкыже кандидат лийынам, – политике корныш шогалме жапше дене палдарыш Анатолий Анатольевич.
Тылеч вара кожмак чонан чолга рвезе ВЛКСМ-ын Оршанке райкомыштыжо, Марий обкомыштыжо, МАССР-ын Кугыжаныш агропромышленный комитетшын парткомыштыжо, РСФСР Коммунист партийын Медведево райкомыштыжо тӱрлӧ кӱкшытан секретарьлан тыршен, Марий кугыжаныш университетыште экономистлан тунем лектын. Августысо путч деч вара «Аяр» коммерческий банк председательын полышкалышыжлан каен, а идалык гыч Пого фонд председательын алмаштышыже лийын. 1993 ийыште Сомбатхей сайлыме округ гыч Кугыжаныш Погынын депутатшылан сайлалтын.
– 1994 ий 6 январьыште парламентарий-влак 30 гыч 16 йӱк дене Кугыжаныш Погынын председательжылан сайлышт. Кокымшо кандидатше Юрий Минаков ыле, – илыш корныштыжо лийше кугу событий нерген шарналтыш Анатолий Смирнов.
Туныктышо-влаклан тау
Кугыжаныш Погын председательлан пашам ышташ тӱҥалмыж годым Анатолий Смирновлан улыжат 37 ий лийын, туге гынат тудын вуйлатымыж почеш 30 еҥан депутат корпус ончыланже шындыме задачым тӱрыснек шуктен шоген. Рынке экономикыште да у политике системыште илаш тӱҥалме жапыште Марий Элын Конституцийжым (историйыште кумшым) ямдылен пеҥгыдемденыт. Тидын годым Российын Конституцийжын тӱҥ статьяже-влак деч кораҥын огытыл. Марий Элын тӱвыра да йылме-влак нерген закон-шамычымат лач тунам лукмо.
– Парламентым вуйлаташ тӱҥалме жаплан комсомол, партий да совет пашаште опытым ситышын поген шуктенам. Туныктышем-влакат: Геннадий Никонович Петухов, Борис Николаевич Попов, Юрий Леонидович Горянский, Виталий Александрович Опалев, Даиль Габдуллович Шагиахметов, Владимир Савельевич Пересада, Леонид Акимович Яковлев – политик да эн тӱҥжӧ айдеме семын кушкаш чот полшеныт. Президент-шамыч Владислав Зотин да Вячеслав Кислицын дечат шуко сайлан тунемынам. Кызыт кӧ ила гын, кажныж дене кылым кучем, вашлийын мутланем, – илыш корнышто вашлиялтше кажне еҥлан тауштымо семын мане юбиляр.
Тынар шанчызым ямдылен!
1997 ий сентябрь гыч Анатолий Смирнов Марий кугыжаныш университетыште пашам ышта. Экономике наукын докторжо, экономике да маркетинг кафедрын профессоржо тымарте экономике наукын 30 кандидатшым да 2 докторжым ямдылен. Мутланен шинчыме коклаштак аспирантше Александр Фурзиковым телефон дене редакцийышкына ӱжӧ.
– Шымлыме пашашкыже кидпалем пышташ кӱлеш ыле… Пеш тыршыше рвезе. Йошкар-Олаште автомобиль бизнесым куча, «НЕОЧ» кавер-группым вуйлата. Тудын деч шот лекшаш, – ярсымекыже рашемдыш.
Кугезе суртышто
Смирновмыт Йошкар-Олаште кум вере, Оршанкыште кок вере илыме деч вара еш озан Непот ялысе шочмо суртыштыжо лакемыныт. Тыште нуно сурткайыкым, пырысым да, шке манмыштла, двортерьер урлык пийым веле ашнат, сандене 50 сотык наре кугытан участкыштышт пакчасаскам ончен куштымо деч посна эше, 40 утла тумым, тынарак иман пушеҥгым шынден, чапле аллейым ыштеныт, бассейным чоҥеныт – шӱм-чон дене канаш верым келыштареныт .
– Рита пелашем эше иктаж вич сотык кумдыкышто тӱрлӧ пеледышым ончен кушта, – ешарыш унана.
Шке пӧртыштӧ илет гын, эре ала-мом ыштыман… Смирновмытат ынде кокымшо ий вес мончам чоҥат, пеленже ик леведыш йымакак каныме верым келыштарат. Чыла пашам кок эргышт, кум уныкашт, родо-тукымышт дене иквереш шуктат.
– 70 ий кугу ийгот огыл, мый тудлан вуйым ом пу, тидым молыланат темлем, – мутланымашнам иктешлыш Анатолий Анатольевич да, чеверласен, йӧратыме пашашкыже кайыш.
Шокшын саламленыт
Анатолий Смирновым чапле лӱмгечыж дене Марий Эл Кугыжаныш Погынын председательже Михаил Васютин ден законодательный органын аппаратшын пашаеҥже-влак шокшын саламленыт.
Марий парламентым вуйлатыше пагалыме юбилярлан Саламмут ден шарнымашан пӧлекым кучыктен, пеҥгыде тазалыкым, пытыдыме куатым, пиалым, Марий кундем ден Российым умбакыжат нӧлтымаште шуко у сеҥымашым тыланен.
Палашда: Анатолий Смирнов Марий Эл Республикын, Кугыжаныш Погынын, Россий Федераций Образований да науко министерствын чапкагазышт, Марий Эл Кугыжаныш Погынын «За особый вклад в развитие законодательства Марий Эл» эн кӱкшӧ наградыже да «За вклад в развитие законодательства Марий Эл» отличий знакше дене палемдалтын.
Эше ик кугу лӱмжӧ – Россий Федераций кӱшыл профессиональный образованийын почётан пашаеҥже.
Маргарита ИВАНОВА
М.Скобелевын фотожо.
