Чолга еҥым кеч-кунамат аклат

Шернур посёлкышто илыше Алексей Курочкин кудло ий утла «Марий Эл» (ончыч «Марий коммуна») газетым налын, лудын шога. Тудо тыгак кидмастар семынат палыме.

Кузе мый кресэрге лийынам

1959 ийыште мыланем кок ий темын. Ача деке моткоч шӱман лийынам, колхоз пашашке кайымыж годым чӱчкыдынак шортын кодынам. Икана, июньышто, ачам пошкудо Кужэҥер район Купсола ялышке (тудыжо мыйын шочмо Кораксола гыч ик меҥге наре лиеш) силос оптымо лакым ямдылаш каен. Могай корно дене лектын ошкылын, очыни, ужын кодынам. Авам эрденак пашашке каен, мемнам, йоча-влакым ончаш, ковам, Анна Ивановна, кодын. Тудлан йоча-влакым эскерыме деч посна эше сурткайыкым, вольыкым ончаш, пакчаште тӱрлӧ сомылым шукташ пернен.

Мый ковамын шинчаж гыч ик жаплан ала-кузе кораҥынам да ачамын ошкылмо йолгорно дене тудын почеш каенам. А йолгорныжо уржа пасу гоч эртен, айдеме кӱкшыт наре нӧлтын шогалын. Ошкылынам ошкылынам да уржа коклашан йомынам, шорташ тӱҥалынам. Тиде жапыште лачак Шернур район Нольыкмарий гыч (тудыжо ялна деч кок меҥге коклаште верланен) самырык рвезе Алексей Курочкин Йывансола кыдалаш школыш (тудо Купсолаште верланен) экзаменым сдатлаш кая улмаш. Йочан шортмо йӱкшым колын, уржа коклаште мыйым кычалын муын да кидышкыже налын, Купсола могырыш нумалын наҥгаен. Туштыжо лачак пӧръеҥ-влак силос лакым ямдыленыт. «Тиде кӧн эргыже?» – йодын Алексей. Ачам мыйым пален налын да мӧҥгӧ конден коден.

Мо ышталтын тунам, мый, але нимом умылыдымо изи йоча, мӧҥгӧ гыч йоммо годым? Ковам, манмыла, уш каен кычалын. Пошкудо-влак деке куржын, клатыште, вӱташте, пакчаште кычалын, эсогыл тавышке ончалын. Вара веле, ачам мӧҥгӧ кондымеке, пуйто чонжо пурен. Икмыняр жап гыч Алексейым ачам-авам кресачам ыштеныт, кум-кумышка лийыныт.

Шарналтем тиде татым да кызытат ӧрам: Алексей Курочкин огыл гын, мый кушко каем, кушан йомам ыле? Очыни, пӱрымаш тыгай улмаш, тудлан кызытат тауштен илем.

Илыш шуарен

Алексей Курочкинлан куштылго огыл илыш корным эрташыже пернен. Параньга район Элпанур ялыште сар тӱҥалме ийын шочын. 1942 ийыште ачаже сарыште геройла колен, аважат, пелашыже уке лийме нерген уверым налмеке, тиде ийынак илыш гыч каен. Вич ияш Аркаш изажым да Алексейым аваштын ача-авашт, коча-ковашт деке, Шернур районысо Нольыкмарийыш илаш конден коденыт. Тиде ялысе кандашияш школым тунем лекмеке, Йывансола  школышто шинчымашыжым нӧлтен. Тунем лекмеке, «За коммунизм» колхозышто пасу бригадым вуйлаташ тӱҥалын, тунамак комсомол организацийын секретарьжылан сайленыт. Варажым клубым вуйлаташ ӱшаненыт, тыште Совет Армийыш кайымешкыже тыршен. Армий деч вара Нольыкмарий школышто старший пионервожатыйлан ыштен, Чылдемыр клубым вуйлатен. Бухгалтерлан тунем лектын, У Торъял районысо «Совет» колхозыш тӱҥ бухгалтерлан колтеныт, ялозанлык управленийыште тыршен. Уэш армий радамыш ӱжыныт, Уфаште служитлен, тыште кӱшыл политический шинчымашым налын, капитан марте кушкын.

1976 ийыште Курочкинмыт еш Нольыкмарийыш илаш куснен, Алексей Яковлевич «За коммунизм» колхозышто агрономлан тыршаш тӱҥалын, вара  профком председатель лийын. Чылдемыр сельсоветымат вуйлатен. 1987 ийыште уэш Чылдемыр тӱвыра пӧртыш пӧртылын да тӱвыра илыш утларак вияҥын каен. Тыште чылаже лучко ий тыршен. Тиде жапыште тӱвыра пӧрт пеленысе «Олык марий» ансамбльлан калык лӱмым пуэныт. Тышечынак сулен налме канышыш лектын.

Мер пашаштат чолгалыкым ончыктен. Район погынымашын депутатше лийын, Российын почетан доноржо, пашан ветеранже. Чап грамотшо да тауштымашыже ятыр.

Марий газет поро йолташ гай

Кызыт Алексей Яковлевичлан 84 ий. Туге гынат эше илыш дене тӧр ошкылаш тырша. Мутлан, «Марий Эл» газетым эреак лудын шога.

– Мый рӱдӧ марий газетым армий радам гыч пӧртылмекак лудаш кумылаҥынам да тылеч вара тудлан эреак подпискым ыштем, – ойла Алексей Яковлевич. – Мыланем газет шукертсекак келшен шинчын да тудын деч ойырлымаш уке. Чыла темыланат лудаш йӧратем. Южгунам пелашем, Нина Ивановна дене, манмыла, тавален-тавален лудына. Мыйже ийгот погынымо семын эркынрак лудам, сандене пелашем южгунам чыстыра. «Сурт-печымат» куанен лудына, тушто возымо сай темлымашым сурт озанлыкыштына  кучылтына.

Курочкинмыт газетын эртарыме лотерейыштыже кажне гана участвоватлат, кок гана приз модылтын. Ик ганаже кум литр мӱй (тудыжым мый шке отарем гыч модылташ конденам), вес ганаже шашлыкым ямдылаш мангалым модын налыныт.

2012 ий марте Курочкинмыт Чылдемырыште иленыт. Туштат суртышт чапле лийын. Тудым ужален, Шернур посёлкышто весым налыныт. Вет Эльвира ӱдырышт Шернур рӱдӧ эмлымверыште клинический лабораторийым вуйлата да тудлан паша верыш тышеч кошташ лишыл. Тудат сурт коклаште шуко пашам ыштен мошта. Теве пӧрт кӧргым шке семынак ачалыш, пакчамат мотоблок дене куралеш. Чаманен каласаш кӱлеш, Зинаида акаже кумло ийым эрталтымекак илыш дене чеверласен, эмлаш лийдыме чер авалтен улмаш.

Мастар еҥ ӧрын ок шого

Алексей, пенсий радамыш лекмекыже, кидпашалан, пу гыч тӱрлӧ ӱзгарым ыштылаш кумылаҥын. Мом гына ыштен огыл! Утларакше пӧрт кӧргӧ ӱзгарым. Йодмо почеш ятыр еҥлан окна наличникым ыштен, сӧрастарен пуэн, нигӧланат тореш лийын огыл. Теве ме кудывечыште шке кид дене ыштыме мотор, чатка теҥгылым, ӱстелым ужна, тыштак узор дене сӧрастарыме пече коеш. Кудывечыштак лӱҥгалтыш, тыгак мотор наличник дене келыштарыме беседке уло. Чыла окнашке тыгак узор дене сылнештарыме наличникым пижыктыме. Кидмастарын мастерскойыштыжо лийна, пу гыч ӱзгарым пӱчкеден ямдылаш кучылталтше могай гына инструментым ышна уж!

Алексей Яковлевичын Нина Ивановна пелашыжымат чолга еҥ семын палемдыман. Пенсийыш лекмыж деч ончыч тӱҥ бухгалтерын алмаштышыжлан, вара кадр отделын инспекторжылан ыштен. Кызыт суртышт пелен ашныме чывым, лудым, комбым онча. Эше казашт уло. Тудланат тӱткыш кӱлеш.

– Кургым ямдылаш йӧн уло, тораштак огыл олык верланен, – ойла Нина Ивановна. – Ончычшо ме кӱркамат ашненна, ӱшкыжым, сӧснам пукшен ӧрдыктаренна. Кызыт сурткайык да каза дене серлагена.

Нина Ивановна эше СВО-н участникше-влаклан кертмыж семын полшаш тырша. Теве меж носким пидын колтен, йодмо почеш СВО-шко колтышаш носким пидаш ятыр меж шӱртым шӱдырен пуэн.

– Родына-влак коклаште мӱндыр мландыште элнам аралыше-влак улыт. Телым рвезе-влакын йолышт ынже кылме манын тургыжланем, – ойла Курочкина.

Снимкылаште: мужыр пелаш Курочкинмыт «Марий Эл» газетым лудеш.

Авторын фотожо.