Республикысе онкологический клинический диспансерыште Почмо омса кече эртен.
Акций Шӧрту рак ваштареш кучедалме месячниклан пӧлеклалтын. Тудын кышкарыштыже врач-онколог-маммолог, ультрайӱкан диагностике врач, врач-рентгенолог-шамыч республикнан олалаже, округлаже да районлаж гыч толшо ӱдырамаш-влакын оҥыштым тергеныт.
Онкодиспансерыште тыгак волонтёр-медик ден иктӧр (равный) консультант-шамыч лийыныт.
Почмо омса кечын пашажым мыят журналист шинчам дене аклышым. Тидын нерген – радамынрак.
Приёмыш – ончылгоч
Эн ончычак акцийым шуматкечын эртарымым сай велым палемдем: арня кыдалне медик-шамычын приёмышкышт кумылан чыла еҥак толын огеш керт, а каныш кечын жапым муашак тырша. Сандене республикысе медицине организаций-влакын тыгай шотан мероприятийлашкышт тазалык шотышто кокытеланыше кажне еҥлан ӧрмалгыде ушнаш темлем.
Почмо омса кече нерген увертарымашыште палемдыме телефон дене «шокшо линийыш» кугарнян кечывал деч вара йыҥгыртышым да шуматкечын врач-онколог-маммологын приёмышкыжо мияш шонымем каласышым. Но регистратур пашаеҥ кумылем волтыш: специалист-влакын приёмышкышт 21 сентябрь гычак возаш тӱҥалыныт, сандене вер кодын огыл. Акцийын пашажым журналист семын ончалаш шонымем палемдымек, 10 шагатлан ӱжӧ.
Пуйто вученыт…
Шуматкечын эрдене онкодиспансерын поликлиникышкыже йолын ошкыльым. Шке жапыштыже тиде корно дене чӱчкыдын коштынам: кунамже шкемын йодышем дене, кунамже ава лийшемлан эҥертыш семын. Йол йымалне велше кушкыл лышташ кыштыртата, ушем эртыше жапым диафильм семын «пӱтыра»: онкодиспансер, онколог, рак, операций, химий, колотка – ава лийшем осал черым сеҥен ыш керт… Сандене ракын зиянже нерген мыняр-гынат палем да шкемым тудын деч аралашак тыршем.
Поликлиникын фойештыже ош халатан кум ӱдырамаш порын саламлалтын вашлие. Ончычшо тыгай сай тӱткышлан ӧрмалгышым, но вара умылышым: мый денем веле огыл, чыла еҥ дене тыге мутланат улмаш. Иктыже ӱмбал вургемым кудашаш колтыш, весыже, газет редакций гыч улмем ушештарымек, онкодиспансерын тӱҥ врачше Анжелика Желаева деке ужатен наҥгайыш.
Врачланат, пациентланат…
Кокымшо пачашыш кӱзен шогальым да шоналтышым: чыла вере – волгыдо тӱс, чаткалык, да чонланат ласка.
– Тыге, тыштат (хирургический корпусышто – авт.), кугорно гоч верланыше радиотерапевтический корпусыштат врач ден пациент-шамычын тургыжланыше шӱм-чоныштым мыняр-гынат лыпландараш шонен, поликлиникымат, отделений-влакымат волгыдо тӱсыш чиялтенна, тылеч посна помещенийлаште да медицине тӧнежын кумдыкыштыжо тӱрлӧ пеледышым, вондерым, пушеҥгым ончен куштена, – шыргыжалын вашлие Анжелика Анатольевна.
Кок пачаш шуко
Онкодиспансерым вуйлатыше дене Почмо омса кече шотышто икмыняр мутым вашталтышна. Анжелика Желаеван палдарымыж почеш, медицине шымлымаш дене шукырак ӱдырамашым авалташ манын, тений акцийлан эсогыл кок кечым ойыреныт. Эмлымвер сменыште 50 пациентым приниматлаш палемдалтын, но специалист-шамыч кок кечыште 330 утла ӱдырамашым тергеныт, приёмыш ончылгоч возалтде толшо-влакымат мӧҥгеш колтен огытыл.
– Ончылгочшо поликлиникыш чылан иканаште толмо деч возенна. Тыге черет икшырымын кая, да коридорышто, шкат ужыда, пациент-шамыч утыжым огыт погыно, – рашемдыш тӱҥ врач.
Йӧн улмо ӱмбач
Онкодиспансерын пашаеҥже-шамыч тений оҥай йӧным кучылтыныт: Почмо омса кечыш Марий Элын кучем органлаштыже вуйлатыме пашам шуктышо ӱдырамаш-влакым пагален ӱжыныт. Амалжымат умылтареныт: паша дене вуйге уралтмылан кӧра нуно тазалык нерген шоналташ, очыни, огытат ярсе. Чынак, уна-шамыч кокла гыч шукынжо шӧртум шукертсек тергыктен огытыл улмаш.
Стресс – кугу тушман
Шӧртум тергаш лийме йӧн дене мыламат пайдаланаш темлышт. Врач-онколог-маммолог Дмитрий Дремлюга компьютерыште электрон медицине картычкем почын ончыш, икмыняр йодышыжым рашемдыш да УЗД кабинетыш ӱжӧ. Ончыч шӧртум кидше дене темдыште, кокытеланымашым лукшо моклакам ультрайӱк полшымо дене ончыш, лимфатический пышкемымат шымлыш да чыла уто-ситым экраныште ончыктен умылтарыш.
– Тугеже колымешкем илем, – кушетке гыч кынелмем годым мыскарам ыштышым.
– Утыжым ида азаплане, шкендам стресс деч аралаш тыршыза. Шӧртушто изи вашталтышымат жапыштыже ужын шукташ манын, кажне пел ий гыч УЗИ-м эртыза, кок ийлан ик гана маммографий йӧн дене тергалтса, – тыматле йӱкын лыпландарыш специалист.
Кабинет гыч лекмеке, ультрайӱкан диагностикын ты гана мом ончыктен кертмыж шотышто тургыжланымем луштараш шонен, пырдыж пеленысе теҥгылыш шинчым. Тиде жапыште вес кабинет гыч мыйын таҥашрак ӱдырамаш лекте. Ужам, чурийже куаныше.
– Юмылан тау, – оҥжым ыреслыш. – Пӱкен гыч кынелтен шогалтенат, кушеткыш пыштенат, моткоч сайын тергыш. Тымарте онколог-маммолог деке Чебоксарыш коштынам, тушто тыге радамын нигунамат ончен огытыл. Ынде пел ий ласкан илен кертам, – куштылгын шӱлалтен, чонжым почо курыкмарий ӱдырамаш, документшым сумкашкыже пыштыш да гардероб велыш писын ошкыл колтыш.
Ме улына гын
Мыят мӧҥгӧ тарванышым. Кужу коридор дене ошкылмем годым шинчамлан кок ӱдырамаш перныш: самырыкше шортеш, илалшыракше лыпландара… Очыни, диагнозшо сай огыл, чаманен шоналтышым.
Гардероб гыч лекмекем, лыпландарыше ӱдырамашым фойеште, волонтёр-медик-влак воктене, ужым.
– Ида аптыране, лишемза, шӧртум шке тергыме йӧн дене палыме лийза, – ӱстелтӧр деке ӱжӧ.
Тиде онкодиспансерыште иктӧр консультантлан пашам ыштыше Фания Якубова улмаш. Тудын нерген шуко колынам: 19 ий ончыч шӧрту рак дене черланен, колымаш гыч лекмекыже, шкеж гай пациент-шамычлан чыла шотыштат полшаш шонен пыштен. «Александра» фондышто тунем лектын да сертифицироватлыме иктӧр консультант лийын. Поликлиникыште кабинетшат уло.
– Коридорышто шортын шинчыше ӱдырамаш-влакым шуко гана ужынам, – ойыртемалтше пашаж дене палдарыш Фания Курбановна. – Чонем ок чыте, да воктекышт миен шинчам, эн ончычак шкем нерген каласкалем, вара «Мый – Илыш» организацийын южо волонтёржо дене палдарем, осал черым сеҥаш ок лий гын, врачын темлымыжым шуктен, илышым кужемден кертмылан ӱшаным пуэм. Мыйын черланымем годым иктӧр консультант-влак лийын огытыл. Кызыт ме улына, да те йӧршынат шкет огыдал манам. Пациент-шамыч тӱрлӧ улыт, но шукышт илышым йӧратат да мыланна чӱчкыдын эҥертат, южышт организацийышкынат ушнат.
Анжелика Желаеван рашемдымыж почеш, Российыште онкодиспансер пелен иктӧр консультацийым пуымо кабинет кумыт гына, иктыже – мемнан дене, да тудо эн сайлан шотлалтеш.
«Почмо омса кече кугу кӱкшытыштӧ эртыш, медик-влак шке пашаштым палат, поро шӱм-чонан улыт гынат, лучо таза лияш да тышке нигунамат пӧртылаш огыл», – мӧҥгӧ ошкылмем годым шоналтышым. Пагалыме ӱдырамаш-влак, жапым муын, тазалыкдам тергашак тыршыза, вет ешын пиалже тендан дене моткоч чак кылдалтын.
***
Таче ӱдырамаш онкологийыште шӧрту рак икымше верым налеш. Тидын шотышто Республикысе онкодиспансерын учётыштыжо 3,5 тӱжем утла пациент шога. Акций жапыште тергыме 330 утла ӱдырамаш кокла гыч икмыняржылан лач тыгай диагнозым шындыме, икмыняржым келгынрак шымлалташ колтымо.
Маргарита ИВАНОВА.
Республикысе клинический онкологический диспансерын фотожо.
