29 февральыште Марий Эл культурын сулло пашаеҥже Родион Алексеев 60 ияш лӱмгечыжым палемда. Тиде кечын В.И.Ленин лӱмеш культур полатыште усталык касшым эртара. Тудым «Илыш икте» манын лӱмден.
— Илыш икте, кажнылан тудо ик гана пуалтеш, — мутланымашнам тӱҥале Родион Сергеевич. — Тудым сайын илен лекман да шке почеш поро кышам кодыман. Тидын шотышто поэт Семён Вишневскийын жапше годым возен кодымо почеламутшо гыч тыгай корно-влак шарналтыт:
Ӧпкелаш вием ок сите
Тыланда, ача-авай.
Шере-кочо илыш икте,
Нумалам киндерке гай…
Изиж годсек спортлан шӱман рвезе тӱвыра аланыш тунемаш каен гынат, тидлан кызыт нимынярат огеш ӧпкеле, вет чонлан йодмо пашаже кумылым нӧлта, у шонымашке шуаш тарата.
Родион Сергеевичым кызыт ме утларакшым МарГУ-со «Марий мурсем» ансамбль пелен ужына. Тудым 2002 ий годсек вуйлата.
— Тиде коллективым чумыраш университетын тунамсе ректоржо Виталий Иванович Макаров полшен. Мураш, кушташ кумылан ӱдыр-рвезе-влакым погымеке, сценылык костюмым ургыктенна, йолчиемым, а вараже семӱзгар-влакым налынна, — шарналта вуйлатыше Р.Алексеев. — Ансамбльым тунам «Мурсем» манын лӱмденна. А вара, МарГУ ден пединститутым ушымеке, «Марий мурсем» манынна.
18 ий жапыште тиде коллектив тӱрлӧ кундемыште мастарлыкым ончыктен. 2013 ийыште Москошто Пеледыш пайремыште, а кодшо ийын Комиште эртаралтше Марий тӱвыра кечыште лиймышт кужу жаплан шарнашышт кодын. Тиддеч посна артист-влак Пошкырт кундемыште, Самара областьыште, Татарстаныште, Ульяновскышто, Ижевскыште, Казаньыште, Чебоксарыште… лийыныт, марий койышым ончыктеныт.
Ансамбльын репертуарыштыже тӱрлӧ районысо марий-влакын куштымашышт, мурышт улыт.
— Авторский мурымат пурташ тыршена, — палемдыш Р.Алексеев.
Родион Сергеевич ансамбльым вуйлата веле огыл, гармоньым, баяным шокта, ӱдыр-рвезе-влакым мураш туныкта. А семӱзгарым шокташ Р.Алексеев вич ияшыж годымак тӱҥалын. Тудын ачажат, Сергей Иванович, гармоньым шокташ тале лийын, балалайке сем денат куандарен, а аваже мураш кертын. Ярославль областьыште илыше Гена изажат, Йошкар-Олаште илыше Володя шольыжат гармоньым шоктат.
— Авамын мурымыж почеш паҥга-влакым темдыштын, семым луктынам. Ончыч вет тӱрлӧ пайрем годым гармонь сем шергылтын, сандене шокталтыде чытенат омыл, — воштылеш музыкант. — Изиэм годым гармоньым шоктымылан кугурак-влак 15-20 ырым пуат ыле. А тидланже мыняр куаныме!? Школышто тунемме годым агитбригаде дене тӱрлӧ яллашке концерт дене лектын коштмат поро шарнымашым коден.
Марий мурым, семым йӧратымыжланак кӧра Азъял школым тунем пытарымекыже Родион Алексеев культпросветучилищын калык семӱзгар пӧлкашкыже тунемаш пурен. Тудым пытарымеке, Коркатово школышто музык урокым туныктен, тиде жапыштак клубышто аккомпаниаторлан ыштен. Пел ий наре гыч самырык музыкант кӱшыл шинчымашым налаш шонен пыштен да Озаҥ оласе культур институтыш тунемаш каен.
— Вуз деч вара ик жап Морко культур полатыште пашам ыштымеке, армийыш каенам, — ойла Р.Алексеев. — А салтак илыш деч вара Йошкар-Олаш кодынам. Йолташем-влак: Вячеслав Кольцов, Василий Гаврилов, Олег Тихонов — Сеҥымашын XXX идалыкше лӱмеш тӱвыра пӧрт пеленысе калык театрыш ӱжыныт. Тунам тудым Иван Семёнович Николаев вуйлатен. Тушто тыгодым Зинаида Каткован «Шӧртньӧ эҥыремышвот» пьесыж почеш лач спектакльым шындаш ямдылалтыт ыле. Мурылан монь семым возаш кӱлын. Тиде пашам мылам ӱшаненыт. Пашалан тыманмеш пижынам. Семён Вишневскийын почеламутшым ойырен налынам. Икмыняр корно огеш ситыла чучын ыле, сандене автор деке мӧҥгыжат миенам. Семён Алексеевич тыманмеш ик куплетым возен шуктен.
Илышыштыже самодеятельный композитор Ион Кузьмин дене палыме лиймыжлан Р.Алексеев кызытат тауштен ила. Ятыр ий ончыч тудын дене вашлийын мутланымыжым, ой-каҥашыжым пуымыжым сайын шарна.
— Тунам республикын Культур министерствыже пелен самодеятельный композитор-влаклан секций пашам ыштен. Семмастар-влак тушто шке пашаштым профессионал-влаклан ончыктеныт. Нунышт тӧрленыт, уто-ситым каласеныт, — шарналта Родион Алексеевич.
Кызыт Р.Алексеевын возымо 40 наре мурыжо уло. Нуным Зоя Берникова, Нина Казашова, Геннадий Петухов, Светлана Осипова, Лариса Сидоркина, Валерий Петров мурат.
— Икмынярышт ты гана концертыште «Марий кундем» оркестрын шоктымыж почеш мураш тӱҥалыт, — палемдыш юбиляр.
Уста музыкантын семӱзгарым шоктымыж почеш тыгак Йошкар-Оласе 14-ше №-ан гимназий пеленысе «Изи памаш», тыгак Медведево районысо Нужъял культур пӧрт пеленысе «Ошла сем» ансамбль-влакын участникышт мурен-куштат. Оршанке район Чирки ялыштат тудым «Ош куэ» ансамбльын артистше-влак куанен вучат. Тушко ача дене пырля але тудын олмешыже Ваня эргыжат коштеш.
— Икана Чирки ялыш «Марий мурсем» дене концерт дене миенна ыле. Тусо культур пӧрт вуйлатыше уло калык ончылно ансамбльыш гармоньым шокташ ӱжын, — воштылеш Алексеев.
Поро кумылан, шыманрак гына мутланыше марий пӧръеҥ, мутат уке, полыш кидым шуялтыде чытен огыл.
Родион Сергеевич илыш пелашыжлан Волжский район Кӱшыл Азъял ялын ӱдыржӧ Зоям ойырен налын. Нуно кум йочам ончен куштат. Руслан ден Иван эргыштат ачаж семын гармоньым шокташ йӧратат. Кызыт кугуракше Моско школышто историй ден общество предмет-влакым туныкта. А Иван Национальный президент школ деч вара И.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыш тунемаш пурен. Кызыт 4-ше курсышто шинчымашым нӧлта.
— Тудо ятыр конкурсыш, фестивальыш ушнен, сеҥыше радамышкат ик гана веле огыл лектын, — ойла ача. — Кызыт – мыйын полышкалышем. Южгунам тиде але вес верыш миен ом шу гын, эргым чечасак кудалеш. Чаманаш кодеш, кызыт марий сӱаным эртарыше шагал, вет ончыч, самырыкем годым, ятыр сӱаныште шокташ логалын.
Кирилл эргышт 14-ше №-ан гимназийыште шинчымашым пога.
Уста музыкантлан мурым возаш але иктаж пашам ворандарен колташ манын, спортым йӧратымыжат полша витне. Родион Сергеевич пелашыж дене коктын ечыгорнышкат чӱчкыдынак лектыт, телевизор денат эскера.
— Биатлоным, боксым, куштылго атлетике таҥасымашым ончыктат гын, йӱдвоштат ончен кертам, — мане Р.Алексеев.
Теве тыгай тудо, мемнан лӱмгечызына: мурым, сылне семым йӧрата, спорт дене кылым куча да кушкын толшо тукымым калыкнан тӱвыражлан шӱмаҥда.
Алевтина БАЙКОВА
Фотом еш альбомжо гыч налме
