26 сентябрьыште Татарстан Республик Агрыз районысо Буймо селаште эртаралтше «Йоҥгалт, гармонь йӱк» VIII марий музык фестивальыш миен толаш пиал шыргыжале.
Россий калык-влакын икоян улмо идалыклан пӧлеклалтше пайремыште Марий Эл, Татарстан, Башкортостан республикла, Киров да Свердловск областьла гыч коло наре гармонист мастарлыкым ончыктыш. Участник-влак коклаште кугуракшат, изиракшат лийыныт, кажныже йӧратыме семӱзгаржым тӱрлӧ ийготышто шке гыч шокташ тунемын.
Фестивальым Буймо кундемын калык лӱмым сулышо «Йоҥгалт, гармонь йӱк» ансамбльже почо. Порын шыргыжалын, чоянрак ончалын, семӱзгарым шокталтымышт да тӱмырым пералтымышт, весела такмак-влакым шергылтарымышт дене кумылым нӧлтышт. Куд гармонистым да кок тӱмырзым иканаште сценыште ужаш – кугу куан. Чылт профессионал артист семынак кертыч!
Марий Турек район Арбор кундем гыч Герман Кутузовын гармоньым шокталтымыж почеш ӱдыржӧ шиялтыш дене семым лукто. Варажым тудат семӱзгарым кидышкыже нале да ачажын семжым шуйыш. Киров кундем гыч Зоя Кузнецован мастарлыкшат чоныш логале. Кум ияшак мураш кумылаҥше, латвич ияш гармоньым шокташ тунемше Артур Ижболдин (Нефтекамск ола) уло залым кушташ тарватыш. Шижалтеш, ӱмаште «Изи гармоньчо» фестивальыште кокымшо верым налмыжат чолга лияш туныктен. 77 ияш Арсентий Севастьяновын семже почеш «Кильмезь мари» ансамбльын участникше-влак шуйдарен муралтымышт дене илыш нерген шоналташ таратышт. Сергей Янышин (Башкортостан Республик Краснокам район) гармоньым шокташ 55 ияш тунемын гынат, тӱрлӧ семым луктын мошта. Тиде фестивальыш кумшо гана ушнымыжат усталыкшым вияҥдаш йӧным пуа.
Марий Эл культурын сулло пашаеҥже, МарГУ-н «Марий мурсем» ансамбльжым кумло наре ий вуйлатыше Родион Алексеевын ныжыл семсавыртышыжым тӱткын колыштыч, а вара шокшо кидсовыш дене тауштышт.
Башкортостан гыч Сергей Зайнитдиновым Буймо кундемыште моткоч сайын палат, тудо кажне фестивальыште выступатла. Ты шотышто шкеже воштылалын тыгерак ойлыш: «Кажне селаште кум еҥгаватем уло, а Буймо селаш кандаш гана толам – иктат уке». Пошкырт вел семже почеш икте кодде гаяк кандырам «пунаш» лектыч. Марат Муллахметов (Татарстан Агрыз район) татар семым туге мастарын шоктыш, эсогыл семӱзгар паҥгалам темдыштше парняже-влакым эскерен шукташ ыш лий.
Татарстан тӱвыран сулло пашаеҥже, Буймо тӱвыра пӧрт вуйлатыше Владимир Корнев Егор уныкаж дене сценыш лекте. Кочан гармоньым шокталтымыж почеш уныка муралтымыж дене уло зал калыкым куштыктыш. «Йоча-влакым изинекак калыкнан мурсемже дене палдарыман, сценылан кумылаҥдыман, сандене Егорым эреак пеленем коштыктем», – ойла семмастар.
Пелемеш ял (Татарстан) гыч Эльвира ден Эдуард Капаровмыт гармонь почеш мурымышт гоч икте-весым йӧратен да пагален, вычыл-вычыл илаш кӱлмым ончыктышт. Лач тыгак кумыл дене вате-марий куд шочшым ончен кушта.
Мучашлан чылан рӱж «Тӱжем денат, тӱжем ден» мурым йоҥгалтарышт. Могай кугу вий, кугешнымаш! Вет тӱрлӧ кундемын мастарже-влакым гармонь йӱк ушен.
Теве тыгай тудо, гармонь сем: кунамже гын кумылым нӧлта, шулдырым кушта, каласен моштыдымо чоншижмашым луктеш, шочмо кундем дене кугешнаш, а кунамже чоным туржын шонаш тарата. Калыкнан мурсем поянлыкше кумда. Тыгай пайрем марий тӱвырам вияҥдаш полшышо кугу ошкыл. Тидым Буймо кундемыште сайын палат да кугу тӱткышым ойырат, ты пашаш самырык тукымым моштен шӱмаҥдат. Марий шӱлышан вашлиймаш гыч нӧлталтше кумылан мӧҥгӧ пӧртылна. Кугу тау тыланда, мӱндыр да лишыл родына-влак!
Владимир Кибатов, фестивальын тӱҥ организаторжо, Агрыз районышто марий-влакын калыкле-тӱвыра автономийыштым вуйлатыше, чолга мер пашаеҥ, уста гармоньчо:
– Икте-весым ужын, тӱвыра ден йӱлана, калыкнан ончыкылыкшо нерген мутланен да кугезына-влакын муро ден сем поянлыкыштым арален коден кертына. Пытартыш жапыште живой музык ӧрдыжеш кодын, гармонь йӱк эреак йоҥгалтше манын, ме тыгай мероприятийым эртарена. Кунам пырля погынена, ме виян улына.
Алевтина БАЙКОВА
Авторын фотожо
