Лач тыге ойлат фотошто шыргыжше чолга марий ӱдыр-влак –Марий кугыжаныш университетын студенткыже-шамыч Юлия Ефремова ден Анастасия Иванова. Ойлат веле огыл, нуно шке шонымашыштым илышыш пуртат.
Ӱдыр-влак коктынат ончыкылык илышыштлан шочмо йылмым туныктышын профессийжым ойыреныт. Юлия Калыкле тӱвыра да тӱвыра-влак кокласе коммуникаций институтышто 3-шо курсышто шинчымашым пога гын, Анастасия 5-ше курсым тунем пытара, тыгодымак Оршанке район Тошто Крешын школыш туныкташ коштеш. Нуным ик шонымаш уша – йоча-влакым марий йылмым тунемаш кумылаҥдаш. Тиде шонымашым илышыш пурташ манын, ӱдыр-влак научный вуйлатышышт, Марий кугыжаныш университетын «Марий школ» научно-методический лабораторийжын заведующийже, финн-угор да сравнительный филологий кафедрын доцентше, науко кандидат Марианна Рябининан вуйлатымыж почеш, у технологийым кучылтын, кызытсе жаплан келшыше проектым ямдылат.
Студентке-влакын пашашт дене мый шукерте огыл республикыштына эртыше «Российысе калык-влакын йылмыштым цифраҥдымаш: паша опытым кумдаҥдымаш да ончыкылык» XII тӱнямбал конференцийыште палыме лийым.
«Чонан» герой йокрокланаш ок пу
– Мый марий йылме да литератур урок-влаклан интерактивный картычке-шамычым ыштем, – ойла Юлия Ефремова. – Нуно школ программе почеш тунемме темым ушештараш кучылталтыт. Картычке-шамыч чевер да мотор улыт, тушко тӱрлӧ заданий-влакым вераҥдыме, наглядный материал шуко.
Проект пашажым ӱдыр ӱмаште тӱҥалын, ынде тудым умбакыже шуя.
– Конференцийыште палдарыме интерактивный картычке-шамыч 5-ше классын программыжлан почеш келыштаралтыныт, – умбакыже каласкала Юлия. – Ынде 6-шо класслан ыштена. Тыге 11-ше классын программыже марте шукташ шонена.
Палемдыман, проектыште интерактивный картычке-влак почеш заданий гына огытыл. Марий литератур дене школ программе почеш тунемме произведенийын геройжо-влак ончыкталтыт, но сӱретыште гына огыл…
– … мый нуным искусственный интеллект полшымо дене «чонаҥденам», – умылтара Юлия. – Йоча-влак произведенийым лудыт, а геройын образшым иктешлен каласен огыт мошто. Сандене «чонаҥдыме» герой-влак ужмеке, нуно сайынрак шарнен кодыт.
Проектыште тыгак искусственный интеллект полшымо дене марий сылнымут мастар-влакын, мутлан, Никандр Лекайнын, Александр Мичурин-Азмекейын да молынат портретыштым, ончыктымо.
Жаплан келшыше тыгай йӧн йоча-влаклан чынжымак келша, заданийымат нуно кумылын шуктат. Ты шотышто Юлия дене ӱчашыманат огыл, вет шке пашажым тудо школышто практикым эртымыж годым терген ончен.
Марий йомак негызеш – марла мультфильм
Анастасиян Иванован проектше «Марла да рушла мультийылман видеоканалым ыштымаш» маналтеш. «Тыгай шонымаш молан шочын?» йодышемлан ӱдыр вашештыш:
– Чаманен каласыман, кугурак тукым марла эше мутлана гын, изирак ийготан-влак коклаште тыгай шагал вашлиялтеш. Йоча-влакым марий йылмым тунемаш, марла кутыраш кумылаҥдаш манын, тыгай проектым ышташ шонымаш шочын.
Ӱдырын мутшо почеш, кызытлан марий йомак-влак негызеш кум мультфильмым ямдылыме. Тиде «Чоя Шоҥшо», «Кавырля, Маска да Рывыж», «Рывыж ден Ур». Анастасия марла мультфильмла гыч ужаш-шамычым мыланнат ончыктыш. Паледа, эн ончычак мом шоналтышым? Мультфильм мотор, ончаш кумылаҥдше, тыгак персонаж-влакын йӱкыштымат, ойлымыштымат моткоч сайын келыштарыме. «Очыни, тыгайым ямдылаш куштылгыжак огыл» манмемлан Анастасия каласыш:
– Чыным ойлаш гын, моткоч неле. Мыйын шонымаште, тидым программист-влаклан ышташ куштылгырак, молан манаш гын компьютер программе-шамычым палыман. Туге гынат мылам шканем оҥай ыле.
Ӱдырын мутшо почеш, мультийылман видеоканалыште мультфильм-влак деч посна тест шотан картычке-шамычым, интерактивный йодыштмашым вераҥдаш палемдыме.
****
Ӱдыр-влакын нине проектышт – Высший квалификационный пашашт (ВКР), сандене тунем пытарымеке, нуным аралаш тӱҥалыт. Студентке-шамычын научный вуйлатышышт Марианна Рябинина палемдыш:
– Проект паша дене кылдалтше дисциплиным туныктымо кышкарыште ме студент-влак дене марий йылме, тӱвырана дене кылдалтше проект-влакым ямдылена. Юлия Ефремован пашаже шочмо йылмым туныктышо-влаклан пайдале лиеш. Тений ме визымше класслан школ программе почеш кажне писатель дене кылдалтше интерактивный картычке-влакым ыштенна. Анастасия Иванован проектыштыже марий йомакым йӱкаҥдыме веле огыл, тыгак тушко йомакым лончылаш методике сынан паша-влак пурталтыт. Тудым школышто веле огыл, йочасадыште кучылташ оҥай да пайдале.
Г.Кожевникова
Михаил Скобелевын фотожо
