Статистике почеш, тений 8 тылзе жапыште Суд пристав-влакын федеральный службыштын Марий Элысе управленийжын Медведево районысо отделыштышт 40081 исполнительный производство лийын. Тышеч 19340-жым ончымо да петырыме. Ӱмаште тыгаяк жапыште 41651 исполнительный производство лийын. Тышеч 18455-жым мучашлыме да петырыме. Коеш: кодшо ийысе дене таҥастарымаште тений пашашт сайынрак ышталтеш.
А паша лектыш сайрак лийже манын, суд пристав-влак мом ыштат? Парым оксаштым еҥ-влак деч кузе пӧртылтыктат? Тыгодым могай нелылык дене вашлиялтыт? Тидым пален налмем шуын. Телевизор дене ончыктымо сериал ден фильмлаште, передачылаште суд пристав-влакын парыман еҥ-шамычын оксам тӱлыдымыштлан кӧра олмешыже нунын могай-гынат погыштым налын наҥгаят. Тиде жапыште нунын кокла гыч южышт кузе-гына огыт кой?! Эсогыл кредалаш пижыт манын онченам! Сандене тиде чынже дене кузе ышталтмым ик эн чот ужмем шуын.
Шукыжо – ӱдырамаш
Тыге кодшо кечылаште Медведево районысо суд пристав-влакын отделыштын ик пашаеҥже дене пырля Руэм поселкыш рейд дене миен коштым.
Чыным ойлаш гын, кунам тиде самырык ӱдырамаш лиеш манын каласышт, мыняр-гынат ӧрмалгышым. Вет, ойлышым, парымыштым тӱлыдымӧ-шамыч суд пристав-влак дене вурседылыт веле огыл, эше южышт, погыштым пуаш огыл манын, лупшкедылашат тӱҥалыт! Мутат уке, ты службышто пашам ыштыше-влаклан шкем аралыме тӱрлӧ приёмым туныктат, туге гынат садак ӱдырамаш – пӧръеҥ огылыс! Да тунамак палемдышт: пытартыш жапыште шуко вере пристав-исполнитель-шамыч ӱдырамаш улыт. Но рейдыш кайыме деч ончыч лыпландарышт: парыман еҥ-шамыч деке тудын дене пырля эше порядкым ыштыме шотышто пристав мия. Да тыге тунам мемнан пелен самырык пӧръеҥ ыле.
Когыньыштынат ойлымышт почеш, але марте иктыжат кредалаш пижше-влак дене вашлиялтын огыл. Сандене ты ганат чылажат ласкан эрта манын ӱшанаш тыршышым…
Икымше, луымшо…
Икымше адрес почеш нунын воктене мый пеш чулымын ошкыльым. Но тушто нигӧ ыш поч. Шонымашем шукталтмылан – суд пристав-шамыч дене рейдыш лекмемлан – куанен, кокымшышкат йывыртен кайышым. А туштыжо эсогыл подъезд омсам почыкташат домофон гоч еҥым муаш неле ыле. Вараже тыгай сӱрет эше икмыняр гана вашлиялте. Тиде веле мо? Ик вере гын подъездышкыжак логал ышна керт.
А тиде жапыште пристав-исполнитель деч мый эре суд пристав-влакын пашашт нерген йодыштым. Икмынярымше пачерыш, вараже шотлымымат чарнышым, ошкылмына годым тудо тыге каласалыш:
– Парыман еҥын пӧлем, пачер але пӧрт омсашкыже йыҥгыртымеке, тӱкалымеке огеш поч гын, пошкудыжо-влак деч тудын тыште илымыж-укеж, могай жапыштырак мӧҥгыштыжӧ лиймыж, кузе да кушто тудым муаш лийме нерген йодыштына да рапортым возена. А шкеже але кеч иктаж-кӧ почеш гын, тергымаш нерген актым серена, отделыш толаш кӱштена. Тылеч вара чыланжак огыл гынат, еҥ-влак мият. Кӧ огеш мий гын, тудын деке угыч толына да повесткым кодена.
Тылеч вара пристав-ӱдырамаш эше икмыняр пачерыш тӱкалыш, йыҥгыртыш, а тыгодым вес пристав, самырык пӧръеҥ, эре воктеныжак шогыш. Вет, чынже денак, омсам кӧ да могай айдеме почеш да мом ыштен кертеш, от пале.
Тӱкалымеке, ик пачер гыч ӱдырамаш лекте. Пристав парымым пӧртылтышаш еҥым йодо. Рашеме: республикышкына пашам ышташ гына толшо араб тышке жаплан веле прописатлалтын улмаш. А кызыт тудо Дубайыште ила. Тылеч вара мом ыштет?
– Айдемын лачшымак кушто да могай адрес дене илымыжым рашемден огына керт гын, тыгай годым икмыняр жап гыч исполнительный производствым петыраш логалеш, – мом шонымем палыме семын умылтарыш пристав.
Ятыр адрес дене коштын савырныме жапыште ик вере чотак ӧрыктарышт. Омсашке тӱкалтымеке, самырык рвезе койылалтыш. Приставын кӧ улмыж, ты пачерыште илыше тыгай-тыгай еҥын парымже улмо нерген каласымекыже, тудо вигак ойлыш:
– Тиде мыйын шольым. Мынярым тӱлышаш? Айста олмешыже тыштак тӱлем.
Рвезе, чынже денак, вигак тӱлынеже ыле, но кызыт тыге ышташ огеш лий, сандене пристав эрлашыжым отделыш мияш кӱштыш. Теве могай сай иза! Тыгай еҥ-влак шукынрак вашлиялтыт гын, суд пристав-влакын паша лектышышт эшеат сайрак лиеш ыле.
Ужаш ыш логал
Парыман еҥ-шамыч деч погыштым кузе поген налмыштым ты гана ужаш ыш логал. Тидлан чаманаш гына кодеш манаш такшым келшен огеш тол, но журналист семын ужашыже гын, уто огыл ыле. Приставын вараже палдарымыж почеш, ты статья лекмешкат мыняр гана рейдыш миеныт, ик ганат иктынат нимогай погыжым наҥгаен огытыл. Палдарымыж почеш, кокланже кечыгут коштыт гынат, тыгай огеш лий.
«Ала ме тунам кечывал лишан коштынна да парыман еҥ-шамыч кокла гыч иктыжымат мӧҥгыштыжӧ верештын огынал?» – семынем шоналтышым да пристав деч тидын нергенак йодым.
– Тыге каласаш огеш лий, молан манаш гын кастене коштмо годымат нунын деке кокланже логал огына керт. А южгунам кечывалым коштын савырныме годым пошкудышт деч уверым утларак пален налын кертат. Теве таче лач тыге лиймым шкеат ужда. Сандене могай кечын кузе лектеш – раш каласаш неле, – вашештыш пашаеҥ.
Умбакыже тудо тыге палемдыш:
– Парыман южо еҥже окса шотышто туге чӱдын ила – пачерышкыже але пӧртышкыжӧ логалат гынат, кокланже парымжым шӧрышашлан поген налашыжат нимом. Мутлан, парымже иктаж 500 тӱжем, а чайник деч молым налашыжат нимо уке. Тудыжо мыняр теҥгешке шуэш? Туге гынат поген налын каена, лийже. Парымже гыч тиде кугыт окса кораҥдалтеш. Но вара уэш тудын деке вес гана толман. Иктаж-можым эше налаш лиеш гын, налына. Тыге икте декак шуко гана миен толаш перна.
А кӧн поген налаш иктаж-можо уло гынат, тидым ыштен огына керт. Молан манаш гын, мутлан, холодильник, телевизор, компьютер икте гыч веле гын, нуным ме озажланак кодышаш улына. Кокыт але икмыняре гын веле налын наҥгаен кертына.
Ондак еҥ-влакын утларакше тӱрлӧ банклан тӱлышаш парымышт лийын гын, пытартыш жапыште утларакше – микрозайм ден микрокредит организаций-влаклан. Пристав кеч-кузе сайын пашам ыштыже – садак еҥ-влаклан парымыштым пӧртылтыктен огеш керт. Вет сайын илыше айдеме нигунамат тыгай организацийлаште оксам арымеш огеш нал.
– А тыланда, иктаж-мом ышташ йодын, взяткым темлен огытыл? – пачер гыч пачерыш коштмына годымак тыгай йодышымат пуышым. Ну, тыгаят лийын кертешыс.
– Иктаж-могай чарымашым кораҥдаш але, мӧҥгешла, мутлан, ыштыкташ йодын, еҥ-влак, очыни, темлен кертыт. Ала иктаж-кӧлан темленытат, но мылам – уке. Вара тидлан верчын намысыш пураш?! Мыйын тыгай кумылем йӧршын уке, – вашештыш самырык ӱдырамаш.
Йӧршынат куштылго огыл
Суд пристав-шамычын пашашт йӧршынат куштылго огыл. Тидым мый шке коваштем дене веле огыл, чотракше йолем дене шижым манам гын, чынрак лиеш. Вет лу утла пачерыш коштмо жапыште йолем тунар чот ноен ыле! Санденак мучашлан писынрак мӧҥгеш кайыме веле шуын. А суд пристав-шамыч кажне арнян гаяк да икмыняр кече дене парыман-влак деке мӧҥгышкышт миен коштыт. Шуктымо пашаштын лектышыже лийже, кугыжаныш казнашке окса пӧртылжӧ манын, теве кузе тыршат улмаш. Ой, йӧра, мемнан пашана вес сынан!..
Любовь Камалетдинова.
Авторын фотожо.
