Кум кече шуйнышо сайлымаш мучашлалтын. Марий Элыште моло регионлаште семынак индешымше созыв Кугыжаныш Думыш депутат-влакым сайлымаш эртен. Южо кундемыште верысе погынымашыш депутат-влакым ойыреныт. Чылаже 256 663 еҥ але республикысе избиратель-влак кокла гыч 49,46% процент калык сайлымашке ушнен. Эн чолган яллаште да селалаште илыше-влак йӱкленыт.
Иктешлымаш
21 сентябрьыште Марий Элын Избирательный комиссийже предварительный иктешлымаш дене палдарен. Тиде кечынак Избиркомын еҥже-влак йӱклымашын иктешлымашыж нерген протоколым подписатленыт да сайлымашым лийшылан шотленыт.
Марий Элын Избиркомжын иктешлымашыж почеш, Федеральный избирательный округ дене тыгай партий тынар йӱкым поген:
«ЕДИНАЯ РОССИЯ» – 43,57%
КПРФ – 29,87%
ЛДПР – 7,93%
«НОВЫЕ ЛЮДИ» – 7,58%
СПРАВЕДЛИВАЯ РОССИЯ – 3,97%
ПАРТИЯ ПЕНСИОНЕРОВ – 2,68%
«КОММУНИСТЫ РОССИИ» – 1,06%
«ЗЕЛЁНЫЕ» РЭП – 0,95%
«РОДИНА» – 0,63%
ПАРТИЯ ПРЯМОЙ ДЕМОКРАТИИ – 0,24%.
27-ше №-ан ик мандатан Марий сайлымаш округ деч КПРФ партийын темлыме кандидатше Сергей Казанков сеҥен. Тудын верч 52,78% сайлыше йӱклен.
Молышт верч еҥ-влак тыге йӱкленыт:
Наталья Козлова – 25,55%
Андрей Гаврилов – 6,45%
Наталия Глущенко – 4,68%
Алексей Шерстобитов – 4,55%
Павел Свинин – 2,84%
Николай Иванов – 1,60%
Анастасия Макарова – 1,02%
Ольга Мишина – 0,79%.
Эн шукын ДЭГ дене пайдаланеныт
Еҥ-влак кум тӱрлӧ йӧн дене йӱкленыт: участкыш миен, мӧҥгыштӧ, дистанционный электрон йӧн дене. Шукынжо, раш каласаш гын, республикысе чыла избиратель кокла гыч 74 598 еҥ але 93,83 % лачшымак ДЭГ-ым ойырен налын, молан манаш гын тудын дене кеч-кушто да кеч-могай жапыште йӱклаш йӧнан. Тиде йӧн дене йӱклымӧ дене Марий Эл пӱтынь Россий мучко ик эн ончылно лийын.
Сайлымаш мучашлалтмеке, Марий Элым вуйлатыше Юрий Зайцев республикыште илыше-влаклан сайлымашыш чолган ушнымыштлан шке МАХ каналыштыже тауштен да ДЭГ шотышто тыге палемден:
– Дистанционный электрон йӱклымаш дене Марий Эл ончылно улшо регион-влак радамыш пурен. Еҥ-влак сайлымашыш уло еш денат толыныт. Тӱрлӧ ийготан да профессиян-шамыч республикын да элын ончыкылыкыштлан ӱшанымым ончыктеныт. Сайлымашыш СВО-н ветеранже-влак шке ешышт дене чолган ушненыт.
Избирательный комиссий-влакын еҥыштлан, мер эскерыше-влаклан да йӱклымашым вошткойшым ыштымаште да тудо закон дене келшышын эртыже манын тыршыше-влаклан посна таум ойлем. Да, мутат уке, кажне еҥлан, кӧ сайлымашке ушнаш жапым да йӧным муын.
Марий Элыште Кугыжаныш Думыш федеральный списке дене «Единый Россий» партийын сеҥымыж деч вара тудо тыге палемден:
– Предварительный иктешлымаш ышталтын. Партий верч шке йӱкшым 43,6% избиратель пуэн. Тидыже республикыште илыше-влакын ӱшанышт да ойырен налме корнылан мелын улмышт нерген ойла.
Федеральный кампаний деч посна Марий Элыште муниципал сайлымаш Курыкмарий, Юрино, Кужэҥер округлаште, Йошкар-Ола ден Волжск олалаште эртеныт. «Единый Россий» сеҥен: 51 мандат гыч 43-шо – тудын. Кандидат-влак коклаште СВО-н 3 ветеранже лийын. Нунат сеҥеныт.
Сайлымаш да ДЭГ дене йӱклымашын иктешлымашыж нерген шке шонымашыжым Марий Элыште Мер эскерымаш штаб вуйлатыше Евгений Кузнецов тыге каласен:
– Таче ме ӱшанлын ойлен кертына: республикыште сайлымаш честно эртен. Избирательный комиссий шке пашажым качественно шуктен. Ме ужынна: ДЭГ системе ӱшанле, йӧнан да тиде я тудо еҥ верч огыл. Вет кагаз бюллетень денат, ДЭГ денат йӱклышӧ-влак коклаште сеҥыше-влак иктак улыт. Тыгодым ме палена: Сергей Казанков верч улшо-влак лачшымак «кагазыште» гына йӱклаш ӱжыныт. Мутат уке, сайлымашын иктешлымашыжат Марий Элыште улшо мер эскерымаш системын пайдалыкшым пеҥгыдемда.
Эскерымаш
Сайлымаш эртыме кум кече жапыште эскерыше-влак, чылаже 2114 мер эскерыше, сайын пашам ыштеныт. Нунын кокла гыч шукыштым Марий Эл Общественный палатын тыршымыж дене регионысо Мер эскерымаш штаб ямдылен. Мер эскерымаш рӱдер сутка мучко пашам ыштен. Участкылаште 630 волонтер полшен.
Сайлымаш участкылаште паша кузе кайымым ончаш Избиркомын еҥже-влак, Марий Элыште Айдемын праваже шотышто уполномоченный Фанис Мухаметгалиев ден Россий Общественный палатын еҥже, Мер эскерымаш штаб вуйлатышын алмаштышыже Роман Золотухин Йошкар-Олаште икмыняр вере лийыныт. Нуно УИК председатель ден еҥышт, эскерыше-шамыч, тыгак правам аралыше орган-влакын, Росгвардий, МЧС пашаеҥ-шамыч дене мутланеныт да лӱдыкшыдымылык ышталтмым, видеонаблюдений улмым, молым тергеныт.
Эскерыше-влакын сайын пашам ыштымыштым сайлымаш жапыште Медведево район Азаново селаште 343-шо №-ан участкыште нарушений лиймым ужын шуктымат пеҥгыдемда. Видеом ончымо годым, а тудым ынде шукын онченыт докан, коеш: тиде УИК-ын еҥже урныш кок гана иканаште икмыняр бюллетеньым кудалта. Избиркомышто тиде фактым пеҥгыдемденыт, нине бюллетеньым чын огыллан шотленыт, комиссийын кум еҥжым паша гыч кораҥденыт, чыла материалым Следственный комитетыш да республикысе МВД-ш колтеныт.
Марий Элын Избиркомышкыжо, территориальный да участковый избирательный комиссийлашке йӱклымаш деч ончыч да тудын жапыште 113 вуйшиймаш пурен. Кажныже КПРФ партийын еҥже-влак деч лийын. Но тидыже 2021 ийыште эртаралтше сайлымаш годымсо деч 4 пачашлан шагалрак. Ты чот гыч 18 вуйшиймашыжым веле негыз улшылан шотленыт.
– Тиде моткочак неле сайлымаш кампаний лийын. Лӱдыкшыдымылык шотышто ты гана але марте лийдыме паша шукталтын. Тидыже сайлымашлан кӱрылтыш деч посна эрташыже полшен, – иктешлен Избирком председатель Ирина Татаринова да сайлымашым эртараш полшымаште тыршыше-влаклан тауштен.
Ласкан эртен
Чынжымак, сайлымаш республикыште ласкан эртыже манын, правопорядкым эскерыше органлаште пашам ыштыше-влаклан кум кече жапыште чот тыршашышт логалын. Могай жапыште илымым шотыш налаш гын, поснак. Мутлан, мый сайлыме кокымшо кечын, шуматкечын, касвелеш, 17 шагат гутлаште адрес шот дене пеҥгыдемдалтме 349-ше №-ан да воктенысе 359-ше №-ан УИК-лашке миен тольым. Кок вережат комиссий председатель-влак пашашт ласкан кая манын ойлышт. Кок участкыштыжат ДЭГ деке шукын йӱклымым палемдышт. Санденак, очыни, мыйын мийыме жапыште коктышкыжат кум-ныл еҥ веле йӱклаш толын кайыш. Кок вережат лӱдыкшыдымылыкым кок еҥ арала ыле.
Марий Элын МВД-жын палдарымыж почеш, 18, 19, 20 сентябрьыште сутка еда избирательный участкылаште порядкым 900 утла пашаеҥ эскерен да оролен. Ты пашам шуктымашке ЧОП (частный охранный предприятийын) пашаеҥ-влак ден мер формирований-влакын еҥыштымат ушеныт.
Нуно тыгак йӱклымӧ пӧлем-влакым сайлымаш тӱҥалме деч ончыч терген лектыныт да кум кече сутка мучко ороленыт.
Пайрем гай лийын
Шарнем: изиракем годым ачам ден авам сайлымаш кечын, а тунам тудо ик кече гына шуйнен, Кожласола гыч Кугу Лаждӱр марте ныл километрым чӱчкыдынак йолын каеныт да тыгак пӧртылыныт. Корныжат асфальт мо, тыгыде кӱм шарыманат лийын огыл, тыгайыште кунамже лавырам нӧштылын, кунамже луман, поранан игечыште пасу корно дене ошкылыныт. Туге гынат каеныт! Нуно тыге граждан порысыштым шуктеныт!
Каласкалымышт гыч шарнем: сайлымаш кечын концертым ончыктеныт, весела муро йӱк торашке шергылтын, да ты кече кугу пайрем гай эртен.
Мыланнат, йоча-шамычлан, тыгак чучын, вет нуно мом-гынат тамлым налын кондаш тыршеныт. Санденак толын шумыштым ну чот вученна! Мемнан ешыште гын поснак мый, изиракышт. Шӱйышкышт шер семын сакен нумал толмо калачат, лимонадат, моло кочкышат тунам тамлыракын чучын…
Кызытат сайлымаш кечылаште южо вере пайрем шӱлышым пурташ тыршеныт. Тидыже интернетыште посна еҥ-влакын да участковый избирательный комиссий-влакын еҥыштын вераҥдыме фотолашт гычат койын. Район ден олалаште еҥ-влак кокла гыч южышт сайлымашке национальный вургемым чиен миеныт. Нунын коклаште марий тувырым чийыше-влак поснак ятырын лийыныт. Икмыняр вере изирак концертымат ончыктеныт. Йошкар-Оласе 14-ше №-ан гимназийыште верланыше УИК-ыш «Человек-Паук» ден Колобок миеныт да йӱкленыт. Шернур район Кукнур селаште гын сайлымаш участкыш эсогыл Йӱштӧ Кугыза толын да шке порысшым шуктен!
Марий Элыште эртыше сайлымаш нерген тыге ойленыт:
Сергей Казанков, КПРФ деч кандидат:
– Сайлымаш кампаний честно эртен, кандидат-влак коклаште таҥасымаш палдырнен. Чаманаш логалеш, нарушений-влакат вашлиялтыныт. Но икмыняр веле лийын, вет посна участкылаште тошто команде-влак пашам ыштеныт. Тыште Марий Эл Избиркомын йодышым писын рашемдымыжым да шотыш кондымыжым палемдыман.
Наталья Козлова, «Единый Россий» партий деч кандидат:
– Тиде сайлымаште мый командный шӱлышым шижынам да умыленам: ме тӱшка еҥ-влак дене ончыкылык верч пашам ыштена. Чыла мероприятий индешымше созыв Кугыжаныш Думын депутатше мом ышташ тӱҥалме умылымашым шочыктымашке виктаралтын – могай йодмашлан келшен толман, могай законым приниматлыман. Тиде сайлымаш кампаний вес пагытлан тӱҥалтышым ыштен.
Валентина Злобина, «Партия пенсионеров за социальную справедливость» партийын регионысо отделенийжын советшын председательже:
– Мемнан республикыште сайлымаш комиссий-влакын еҥышт, избиратель-шамыч, чыла политический вий тыршеныт да честно пашам ыштеныт. Мемнан ик задаче – элнан илышыжым сайракым ышташ. Мый сай ончыкылыклан ӱшанем!
Денис Кравцов, «Новые люди» партийын регионысо отделенийжын секретарьже:
– «Новые люди» партийын еҥже-влак тыгай шонымашан улыт: сайлымаш лийын да сай кӱкшытыштӧ эртен. Азаново ЦИК-ыште лийше ситуацийым ончыде, нарушений, нелылык-влак вашлиялтмылан Марий Эл Избирком мерым писын ыштен да нуным тӧрлен. «Новые люди» партийлан полыш койын ешаралтеш. Улыжат кок ий жапыште мемнан радамна кок пачаш ешаралтын. Палемдынем: тиде кампанийыште шукыштын мемнан партийыш ушнаш кумылышт лектын.
Любовь Камалетдинова.
М.Скобелевын фотожо.
