Илышыште кажныже тӱрлӧ пашам ышта. Иктышт чоныштлан могай сомыл келшымым эше школышто тунеммышт годымак палемдат да тугай специальностьымак налыт. А южышт, тунем лекмекыштат, шке паша корныштым тудын дене вигак огыт кылде.
Тыгеак лийын Кужэҥер район Визым ялыште шочын-кушшо да кызыт ешыж дене туштак илыше Владимир Иванов денат. Школ деч вара тудо ондакысе МарГТУ-што «Чодыра озанлык инженер» специальностьым налын. Тылеч вара армийыште служитлен. Пӧртылмекше, икмыняр жап гыч Йошкар-Олашке толын да Марий телевиденийыште кум ий водительлан ыштен. Умбакыже эше ик организацийыште тыгай пашамак шуктен.
А 2012 ийыште Кужэҥер район гыч ик чодыра арендатор тудым шкенжын вуйлатыме «Марилессервис» фирмышкыже алмаштышыжлан ӱжын. Кум ий гыч тичмашын огыл мутым кучышо ты обществе панкрутыш лектын. Тиде амал дене 2015 ийыште тудо вес арендаторын почмо «Мартрейд» ООО-н Шойысо чодыра участкыжын мастержылан пурен.
Тушто шуктымо пашашт нерген Владимир Григорьевич тыге каласкалыш:
– Организаций чылаже лу тӱжем наре гектар кумдыкым айла. Тушко Кужэҥер районын пел ужашыже – Салтакъял воктеч тӱҥалын Морко, Шернур, Параньга районла чек марте – пура. Мутлан, тендан Кожласола ял воктенысе 80-ше номеран квартал моткоч кугу, – могай ял гыч улмем пален поснак рашемдыш специалист.
Ойлымыж почеш, кызыт, телым, пушеҥге-влакым пӱчкыт. Пужым районысо калыклан ужалат. Могай делянкыште ты паша тиде пагытыште шукталтеш, шошым тудо кумдыкым эрыктат. Тыгак, пожар ваштареш кучедалме режим дене келшышын, чыла вере аншлаг уло але укем тергат, шлагбаумым тӧрлатат, чиялтат, беседкылам шотыш кондат, корным ачалат.
– Умбакыже пушеҥгым шындыме паша тӱҥалеш, – мутшым шуйыш Владимир Григорьевич. – Тений тӱрлӧ кумдыкышто чылаже латкандаш гектарыште тиде сомылым шукташ палемдалтеш. Пушеҥге эркын кушкеш, сандене, шындымеке, тудым шудо ынже темдал, да кече логалже манын, кеҥеж гоч чодыраште шудым солена. Вич-куд ий эртымеке, шудо деч кужурак лиймекше, воктенысе вондерлам пӱчкедена. Шым ий гыч тудо чодыралан шотлалташ тӱҥалеш. Туге гынат умбакыжат йырже эрыктыме пашам эре шуктена. Пушеҥге-шамычым 80 ияш лиймекышт пӱчкына. Кож ден пӱнчӧ гыч ямдылыме пырня-влак ончыкыжым чоҥымаш пашаште кучылталтыт.
Шыже шумеке, уэш пушеҥгым шындаш мландым куралаш да верым ямдылаш тӱҥалына.
– А янлыкым, кайыкым огыда шотло? – йодым.
– Шотлена. Но тиде пашам сонар озанлык арендатор, тичмашын огыл мутым кучышо «Леспромстрой» обществе, шукта. Мый тудын генеральный директоржо улам. Ты ушемыш 2021 ийыште охотоведлан пуренам. Кызыт ты пашамат шуктем, тыгак вуйлатем.
Кужэҥер районышто пел кумдыкшо общедоступный манмылан шотлалтеш, а молыжо – арендоватлыме, «Леспромстрой» обществын. Мемнан ужашыш «Мартрейд» ушемысе кумдыкак пура манаш лиеш, – вашештыш фирмын директоржо.
Кызыт, 15 январь гыч 15 март марте, янлык ден кайык-шамычын телымсе маршрут учетышт ышталтеш. Палдарыме почеш, кажне маршрутын кужытшо 5 гыч 15 километр марте лиеда. Ик «корнышто» шотлымаш кокланже кок кече мартеат эртаралт кертеш. Пашам ыштыме годым спутниковый навигатор кучылталтеш. Чот мардежан игечыште да лум луммо годым пашам чарат. Могай янлык ден кайык шукырак улмо рашемеш, ончыкыжым сонарзе-шамычлан нуныланак квото утларак ойыралтеш.
– А такшым шотлымо паша идалык мучко шукталтеш, – умбакыже каласкала Владимир Григорьевич. – Шошым, мутлан, кӱдыр мыняр улмым, вес семынже «тетерев на токах», шокшо вел гыч чоҥештен толшо кайык-шамычым шотлаш тӱҥалына. Кеҥежым удыр (крот), маска, иган кӱдыр, моло мыняр улмым рашемдена. Умбакыже вӱдыштӧ илыше-влакым, посна термин дене ойлыш гын, полуводный манме янлык-шамычым, мутлан, ондатрым, умдырым, шотлена. Но ме янлык-влакым шотлена веле огыл, эше пукшена. Тиде паша нунын чотышт ынже шагалем, а, мӧҥгешла, ешаралтше манын ышталтеш.
– Те шкеже тале сонарзе улыда? – пален налаш кумылем лекте.
– Такшым сонарзе улам, но лӱйкалашыже ом йӧрате. Адакшым сонарыш шке семын гына коштмашем уке. Мый тӱшка дене кайыме годым веле тушко ушнем. Тунамжат еҥ-шамычлан сонарлымаш куаным кондыжо манын тыршем. А мемнан деке вес районла гыч веле огыл, вес регионла гычат толедат, – рашемдыш вуйлатыше.
Чодыра дене кылдалтше пашам шуктымо деч посна Владимир Иванов эше кумшо созыв Руш Шой ял шотан муниципал образованийым вуйлата. Тиде илемын кумдыкышкыжо Аҥанур, Кульшит уремже (ондак тудо посна ял семын шотлалтын), Саламатнур, Шойдӱҥ, Марий Шой, Визым, Мокруш, Мороз, Шишкэҥер ялла ден Руш Шой села пурат.
– Депутат-влак дене погынымашлам эртарен, район да ял шотан илем администрацийла дене пырля пытартыш ийлаште икмыняр ялыш газым пуртенна, корным тӧрлатенна, тӱҥ кугорнылам шотыш конденна, уремлам волгалтарыме пашам шуктенна. Кодшо ийын Аҥанур плотинам капитально олмыктымо. Шке жапыштыже, пӧртлашке канде тулым пурташ манын, лӱмын «Шойгаз» потребительский кооперативым почынна ыле. Мый тудын вуйлатышыже лийынам. Газ толмеке, кооперативым петыренна.
– Кызытат ыштышаш паша шагалжак огыл. Мутлан, южо ялыште урем корнылашке тыгыде кӱм шараш, лампычкым вашталташ кӱлеш. Моло сомылат лектынак шога, – ойжым мучашлыш чолга пӧръеҥ.
Иктешлыме семын иктым гына каласыме шуэш: яллаште тыгай чолга еҥ-влак шукынрак лийыт гын, илыш эшеат тӱзлана да ворана.
Любовь Камалетдинова
Фотом еш альбом гыч налме
