Марий ӱдырамаш-влакын «Саскавий» мер ушемышт эше ик моткочак кӱлешан да поро пашам шуктыш.
Йочам аралыме тӱнямбал кече лӱмеш таче, 3 июньышто, ушемын вуйлатышыже ден вуйверын еҥже-влак Савиношто верланыше «Солнышко» йоча интернат-пӧртыш икшыве-влакым эртыше пайрем дене саламлаш мийышна.
Но ме тыланымашым гына ойлаш огыл, а пӧлек дене куандараш шонен каенна. Пӧлекшымат иктым огыл, икмынярым намийышна: тӱрлӧ лачка кочкышым, модышым, пу конструктор-шамычым. Нуным ушем вуйлатыше Маргарита Тойшева кучыктыш да пайрем дене саламлыш, поро мутым ойлыш.
Тидлан йоча-шамыч, мутат уке, моткоч куаненыт. Вес пӧлекшылан эшеат чот йывыртеныт докан, вет тудо путырак ойыртемалтше лийын: И.С.Палантай лӱмеш республикысе тӱвыра да сымыктыш колледжын «Актерское искусство» специальность дене кокымшо курсышто тунемше ӱдыр-рвезе-влак «Конёк-Горбунок» спектакльым ончыктышт. Арам огыл Маргарита Геннадьевна «Ме таче тышке куаным конденна» манын палемден кодыш.
– «Саскавий» мер ушем дене пырля поро кумылым ончыктымо пашам ме икмыняр ий шуктена. Тыгай проектым умбакыжат шуяш шонымашна уло. Мемнан студентна-влак тӱвыра волонтёр улыт, сандене икымше курс гычак тыгай пашашке кумылын ушнат, – рашемдыш колледжын социальный да воспитательный паша шотышто заведующийже, вуйверын еҥже Надежда Денисова. Лач тудын тыршымыж дене «ойыртемалтше пӧлек» ышталтын.
«Солнышко» йоча интернат-пӧртыштӧ кӧмыт илат? Нунын дене могай паша шукталтеш? Тиде да моло нергенат учрежденийын директоржо Екатерина Карташевам палдараш йодна.
– Интернат-пӧртна 152 икшывылан келыштаралтын. 2025-2026 тунемме ийыште республикын тӱрлӧ кундемже гыч тазалык шотышто ойыртемалтшын вияҥше 138 икшыве тунемын да илен, – каласкалаш тӱҥале Екатерина Анатольевна. – Тиде тулык, ача-ава полыш деч посна кодшо, тыгак ешлаште кушшо йоча-шамыч улыт. Кызыт, кеҥеж каныш жаплан, 70 ӱдыр-рвезе кодын. Молыштым мӧҥгышкышт наҥгаеныт.
Ойлымыж почеш, учрежденийыште кечыгут (стационарно) да пел кечаш (полустационарно) обслуживатлыме йӧн дене пайдаланат. Икымшыж дене келшышын, икшыве-влак эре тыште илат. Кокымшыж почеш ӱдыр-рвезе-шамыч эр гыч кас марте лийыт. Нуным ача-авашт але лишыл еҥышт кажне кечын коштыктат: эрдене кондат да кастене наҥгаят. Шукыштлан эреак медицине пашаеҥ-влакын полышышт кӱлеш.
Йоча-шамыч 1-ше гыч 9-ше класс марте тунемыт. Нунын деке Семеновкысо ден Савинысе общеобразовательный школла гыч туныктышо-влак толедат. Кӧ коштын кертеш, тыгай икшыве-шамычым Семеновкысо школыш автобус дене коштыктат. А верысе школыш ужатен гына колтат, молан манаш гын тудыжо савар вес велнак верланен. Кӧн умбакыже шинчымашым погаш кумылжо да йӧнжӧ уло гын, Йошкар-Оласе Строительно-промышленный техникумыш колтат.
– Учрежденийыштына йоча-шамыч дене педагог-психолог, логопед, дефектолог-влак, тыгак музыкальный вуйлатыше, адаптивный физкультур дене инструктор пашам ыштат. Адакшым имне вӱта уло. Тушто иппотерапий дене тренер-преподаватель йоча-шамычлан занятийым эртара. Икшыве-влак имне дене кудалыштыт, эше нуным шкештак куанен эрыктат.
Медицине отделенийыште кок медицине постышто кок медшӱжар сутка мучко пашам ышта. Йоча-шамычлан физиоэмлымаш пуалтеш, массажым ыштат, пӱйыштымат эмлен кертыт, бассейныште йӱштылашышт йӧн уло.
Мемнан учрежденийнан кумдыкшо кугу, да тудым шотышто кучымо пашам шукташ йоча-влакымат ушена. Йыраҥ ден теплицылаште пакчасаска ден емыж-саскам ончен куштена. Тидланат нуным кумылаҥдена да шӱмаҥдена. Кугурак икшыве-влакым пакчасаска гыч тӱрлӧ кочкышым ямдылаш туныктена. Тиддеч посна мастерскойлаште ургаш, ненчаш, тӱрлӧ кидпашам ышташ тунемыт.
– 2025 ийыште Неле илыш ситуацийыш логалше йоча-влаклан полшышо фондын эртарыме конкурсышкыжо ушненна да грантым сеҥен налынна. Ныл миллион наре теҥге окса дене интернат-пӧртыштӧ шун гыч ыштыме ден усталык мастерской-влакым почмо да пашашке колтымо. Тыгак ургымо мастерскойыш ургымо ден тӱрлымӧ у машина-влакым налме. Столярный мастерскойым у оборудований ден станок-влак дене пойдарыме. Кызыт социально-бытовой ориентировко пӧлемым уэмдена, – мутланымашкына ушнен палдарыш директорын социально-реабилитационный паша шотышто алмаштышыже Ирина Чиликова.
Икманаш, ончыкыжым ӱдыр-рвезе-влаклан илышыштышт мо кӱлеш лиеш, тыште чылалан гаяк туныктат.
Мероприятийым иктешлыме семын ойлаш гын, спектакльым икшыве-шамыч чот куанен ончышт. Тидыже нунын чурийыштыштак палдырныш, вет тушто шыргыжмаш лийын. Уке, волгалтын! Санденак, спектакль пытымекат, эсогыл тӱшка фотографийым ыштымекат, спортзал гыч, а мероприятий лачшымак тушто эртен, лектын каяш ик икшыват ыш вашке.
Тиде мо нерген ойла? Кеч-могай йочалан кугыеҥ-влакын тӱткышышт, азапланымышт, йӧратымашышт кӱлыт. А тазалык шотышто ойыртемалтше икшыве-влаклан – поснак. Нунылан икмыняр пачаш шукырак кӱлеш!
Любовь Камалетдинова
Михаил Скобелевын фотожо.
