24-26 январьыште Йошкар-Олаште икымше гана Чумыр марий куштымаш форум лийын.
Тудо Марий Эл правительстве председательын алмаштышыже – тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министр Константин Ивановын темлымыж почеш эртаралтын.
Тушко республикнан чыла гаяк районжо гыч 30 утла клуб учреждений да 19 йоча сымыктыш школ гыч 70 утла хореограф ушнен.
Республикысе тӱвыра учрежденийлаште чылаже 404 куштышо коллектив уло, тушто чылаже куд тӱжем утла еҥ кушта. Тушечын 270 коллективыштыже 1700 йоча шуаралтеш.
Кум кечыште йоча сымыктыш школласе туныктышо, куштышо коллективлам вуйлатыше, участник-влаклан тӱрлӧ площадкыште классический да калык куштымаш дене лекций, открытый урок, репетиций да мастер класс-влак лийыныт.
Кугу тӱткыш Елизавета ден Александр Селивановмытын вуйлатыме «Волгенче» чумыр марий йоча ансамбльлан ойыралтын. Уста хореограф-педагог-влакын тыршымыштлан кӧра ты коллектив кӱчык жапыште Российыштат кугу кӱкшытыш шуын.
Майыште уэш вашлийыт
Форумыш погынышо-влакын пашаштым иктешлыме семын Э.Сапаев лӱмеш опер да балет академический театрыште «Республикыштына куштымаш мастарлыкым вияҥдымаш» конференций эртен. Тӱвыра министр Константин Иванов тыгай форумым кӱлешлан шотлен да идалыклан кок гана эртараш палемден. Вес вашлиймаш майыште лийшаш.
– Тыгай форум республикысе хореограф, куштышо коллектив вуйлатыше-влаклан, иквереш погынен, икте-весын пашажым ончаш да аклаш, нелылык нерген чоным почын мутланаш йӧным пуа. Чыным ойлаш гын, республик мучко ончалаш гын, шуко вере ситыдымаш уло: мутлан, куштымо залыште воштончыш але станок уке улыт, южыштын костюмым ургаш йӧнышт уке. Республикын тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министрын советникше семын мый чыла палышаш улам, да нине ситыдымаш-влакым кораҥдаш йӧным кычалаш тӱҥалына, – палемден «Марий Эл» кугыжаныш куштышо ансамбльын художественный вуйлатышыже Александр Селиванов. – Вет ме республикысе сымыктыш школлаште тунемше-влакын мастарлыкыштым профессионал могырым саемдышаш улына.
Александр Петровичын палемдымыж почеш, майыште кокымшо форум жапыште куштышо коллектив-влаклан конкурс лиеш. Тудын условийже почеш кажне коллектив кок у постановкым (иктыже – марий куштымаш, а весыже – вес калык куштымаш) аклаш лукшаш. Сеҥыше-влаклан сай пӧлекым ямдылат: вургемым але йолчиемым ургаш сертификат (100-200 тӱжемаш), эн сай хореограф-постановщик-влаклан пӧлекым кучыктат.
– Конкурсышто марий калыкын поянлыкше дене палдарыше чапле куштымаш-влак лийыт манын ӱшаныме шуэш, – палемден министрын советникше.
Чолгалыкым ончыктыман
Конференцийыште республикыштына «Земский тӱвыра пашаеҥ» федерал проектым илышыш шыҥдарыме нергенат мутланыме.
– Кодшо ийын кугыжаныш программын полышыжлан нылытын эҥертеныт, а тений тиде чот 20 мартеат кушкын кертеш, – палемден тӱвыра министрын икымше алмаштышыже Александр Луничкин. – 2025 ийыште республикыштына 31 тӱвыра учреждений пашам ыштен, но тӱвыра илыш начарештын. Молан? Специалист-влак уке улыт. Нине учрежденийлаште чылан гаяк тичмаш ставкат пеле дене пашам ыштат. Самырык-влакым тӱвыра пашалан кузе кумылаҥдыман? Тиде эн тӱҥ йодышна. Пашаеҥ-влакым ме кызыт да тыште шке куштышаш улына, тӱвыра учрежденийла дене кылым кучыман. Кугыжаныш чыла могырымат йӧным ышта, пайдаланен моштыман. 15 апрель гыч 15 июль марте «Земский тӱвыра пашаеҥ» проектыш ушнаш йодмашым пуаш лиеш.
Республикысе тӱвыра да сымыктыш пашаеҥ-влаклан у кӱкшытыш шуаш полшышо рӱдер вуйлатыше Лариса Михайлова организацийын пашаже да усталык шӱлышан шинчымашым налше-влаклан пашаверым муаш полшымо нерген палдарен.
«Йӱлан наследникше»
Форум чапле кугу концерт дене мучашлалтын. Тушто «Марий Эл» кугыжаныш куштышо да «Волгенче» чумыр марий йоча ансамбль-влак мастарлыкым ончыктеныт. Концерт программым «Эреҥер» ден «Тулгайык» ансамбль-влак да С.Элембаев лӱмеш «Марий кундем» калык семӱзгар оркестр сӧрастареныт. Палемдыман, «Волгенче» ансамбль «Танцуй и пой, моя Россия!» всероссийский фестивальыште кок гана лауреат лийын.
Владимир ДМИТРИЕВ, Морко рӱдӧ клуб системе вуйлатыше:
– Форумышто моткоч кӱлешан йодышым тарватыме, вет районлаште тӱвыра пашаеҥ-влак чынже денак огыт сите. Морко районыштат тиде йодыш эн пӱсылан шотлалтеш. Пашаеҥ укелан кӧра Чодыраялыште, Весшӱргыштӧ клублам петырыме. Чылаже 13 еҥым пашаш налын кертына. Тиде нелылыкым лишыл жапыште кораҥдаш тыршена.
Александра ЛАВРЕНТЬЕВА, У Арбан йоча сымыктыш школын педагог-хореографше:
– Тӱвыра да сымыктыш аланыште тыршыше кажне пашаеҥлан форум пайдале лийын. Тудо мастарлыкым шуараш, йоча-влак дене пашам эшеат саемден колташ полша. Куштымашлан мый изинекак шӱмаҥынам да кызыт икшыве-влак дене пашам ыштем: искусствын тиде видше гоч чоншижмашым, моторлыкым, эмоцийым ончыкташ туныктем.
Алевтина БАЙКОВА
Михаил Скобелевын фотожо
