Кеҥеж каныш гынат, У Торъял район Тошто Торъял кыдалаш школ мемнам йоча-влакын йӱк-йӱанышт дене вашлие. Тунемме вер пеленысе кудывечыште тунемше-шамыч модыныт, а кӧргыштыжӧ выпускник-влаклан кугыжаныш экзамен-шамычлан ямдылалтыныт.
«Кажне кечын ямдылалтман»
Школ директор, Марий Эл Республикын калык туныктышыжо Иван Ельмекевын мутшо почеш, 2025-2025 тунемме идалыкыште Тошто Торъял школышто 79 ӱдыр-рвезе шинчымашым поген. Тышечын 9-ше классым 7 йоча тунем пытарен, тынарак – 11-ше классым.
Школыш мийымына жапыште республикысе чыла общеобразовательный организацийыште кугыжаныш иктешлыше аттестацийын тӱҥ йыжыҥже эртен: экзамен почеш экзамен лийын. Сандене выпускник-влак тудлан ямдылалтыныт. Иван Николаевич туныктымо пашаште нылле ий утла тырша, самырык тукымлан математике дене шинчымашым пуа. 11-ше классым тунем пытарыше-влак дене Иктешлыше кугыжаныш экзаменлан ямдылалтме консультацийым тунемме идалык мучаште кажне кечын эртара.
– Выпускник-влаклан экзамен деч ончыч консультаций моткоч кӱлеш, – ойла Иван Николаевич. – Ямдылалтме годым темым ушештарена, умылтарена. Мо тунем пытаренна, ик кечат консультаций деч посна лийын огыл – тиде йоча-влаклан кӱлеш. Руш йылме денат школыштына консультаций кажне кечын эртаралтеш. Выпускник-влак чыланат ик жапыштак, тӱҥ йыжыҥыштак, экзаменым кучышт манын тыршена.
Каныш оҥай да весела лийшаш
– Вес кугу паша – лагерь, – умбакыже мутшым шуя Иван Николаевич. – Йоча-влак кеҥеж каныш годым мӧҥгыштӧ, уремыште тыглай гына жапыштым эртарышаш огытыл, сандене школ пелен лагерьым почмо. Но тушко квотым мыланна кумылым ончен огыт пу. Лагерьыш кошташ кумылан 38 йоча лийын, а квотыжо – 25-лан веле, тыге 25 ӱдыр-рвезе коштеш. Тӱҥ шотышто нуно шуко шочшан ешла гыч улыт. Мемнан туныктышо-влак нунын дене кугу пашам ыштат. Лагерьыште кажне кечын мероприятий-влак эртак вашталтыт, икгай нунылан оҥай огыл, сандене. Таче гына, мутлан, сценкым модын ончыктышт.
Школ директорын мутшо почеш, лагерьыш коштшо йоча-влакым арнялан кок гана бассейныш йӱштылаш коштыктат.
– Бассейныш уло кумылын возалтыт. Шке жапыштыже ме Советский посёлкысыш коштыктенна, а ынде У Торъял посёлкыштынак йӧн ышталтын. Автобус уло, йоча-влаклан келша гын, молан коштыкташ огыл? – каласыш Иван Николаевич.
Школым уэмден олмыктыман
«Школ директор семын могай шонымашым илышыш пурташ шонеда?» йодышемлан тунемме верым вуйлатыше вашештыш:
– Школ 1981 ий гыч пашам ышта. Тӱжвач ончымаште чыла сайла коеш, но кӧргыжӧ тоштемын, сандене капитально олмыктымо дене кылдалтше програмыш пуртымым вучена. Тунемме оралтым уэмден олмыкташ кӱлеш.
2026-2027 тунемме ийлан Тошто Торъял школын 1-ше классышкыже 8 икшыве тунемаш толшаш. Иван Николаевичын мутшо почеш, ялыште йоча-влак шагалемыт. А туныктышо-шамыч шотышто каласаш:
– Юмылан тау, таче кечылан туныктышо вакансийна уке, чыланат специальностьышт почеш тыршат. Туге гынат нуно кӱлыт. Иктаж предмет дене туныктышо уке гын, тиде вуйлатышыланат, йоча-шамычланат сай огыл. Мутлан, здравоохранений системым налаш гын, бюджет кӱшеш тунемше врач-влак икмыняр ий специальностьышт дене пашам ыштышаш улыт, а образований сферыште кызытеш тыгай уке. Но, ӱшанена, илыш вашталтме дене туныктымо системыштат тыгай лиеш манын.
Капкылым шуарат, уш-акылым пудыратат
Иван Николаевич дене мутым вашталтымеке, школ пеленысе йоча лагерьыш коштшо тунемше-шамыч деке тарванышна. Нуно лачак тунемме верын стадионыштыжо модыныт.
Ӱдыр-рвезе-влакын кечышт кузе эрта – лагерьлан вуйын шогышо, тунемме верыште марий йылмым да литературым туныктышо Снежана Геннадьевна Соколова каласыш:
– Йоча-влак школыш эрдене кандаш шагататат пелылан толыт. Чумыргымеке, вигак зарядкым ыштена. Индеш шагатлан – эр кочкыш, изиш каналтымеке, лу-латик шагатыште – кружоклаш шаланат. Ик кружокшо туризм дене кылдалтын, весыже «Усталык мастерской» маналтеш. Вара мероприятий. Таче, мутлан, Руш йылмын кечыжым эртаренна. Кечывал кочкышым ыштымеке, адакат каналтат, а вара – модыш але мероприятий.
Йоча-влаклан лагерьысе мероприятий-влак тӱрлӧ улыт: капкылым шуарыше, уш-акылым пудыратыше, моштымашым вияҥдыше. Каныш тыгаяк лийшаш – пайдале да оҥай.
Г.Кожевникова
Михаил Скобелевын фотожо
