21-27 сентябрь – Шодын тазалыкшым аралыме арня. Шӱлымӧ системын тазалыкше нерген Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын тӱҥ пульмонологшо Екатерина СОБОЛЕВА каласкала.
Шыжым, поснак кылмен черланыме пагыт тӱҥалмеке, шӱлымӧ системын тазалыкше нерген шуэн огыл шарналтена. Ме, врач-пульмонолог-влак, пациент-шамычын «Доктор, мый изиш кокырем, но тиде тургыжланаш амал огыл вет?» манмыштым кажне кечын колына. Чаманен палемдем, «чытен коштмо» тыгай койыш черым жапыштыже рашемдаш да эмлаш тӱҥалаш кугу чаракым ышта.
Шӱлышлан лачшымак мо лӱдыкшым ышта, тудын тазалыкшым кузе аралыман? Тиде йодышлан радамынрак вашештем.
«Электрон сигарет ден вейп тазалыклан лӱдыкшыдымӧ улыт» манмым пытартыш ийлаште эн осал шоялан шотлыман. Чынжым гын, тутло пушан парыште никотинын шинчалже ден тӱрлӧ химический вещества улыт. Ырымышт годым нуно аярыш савырнат да альвеолым когартат. Тидлан кӧра чылт таза айдемын шодыжо чот локтылалтеш.
«Флюорографий сай гын, шодо таза» манмыланат тӱрыснек ӱшанаш огеш лий. Рентген але флюорографий шымлымаш-влак пневмоний, пуалше чер, ужармужо гай кугу вашталтышым сайын ончыктат, но вияҥаш тӱҥалше астмым але ХОБЛ-ым огыт уж. Сандене шӱлыш петырныме годым спирометрийым эрташ темлем.
«Кылмен черланыме шке эрта» шонымашат чылаж годымак огыл ӱшаным сула: эмлен шуктыдымо инфекций, йол ӱмбалне эртарыме чер пневмонийлан але шодын хронический черже-шамычлан вияҥаш амалым ыштат.
Шодо плеврын локтылалтмыж марте огеш коршто, сандене нине уто-сите палдырныме годым, жапым шуйкалыде, врач деке каяш кӱлеш:
- кум арня да тылечат шуко жап кокырыкта. Чыла тӱрлӧ кокыртыш – нормо огыл. Тудо, мутлан, ОРВИ деч вара огеш эрте гын, амалым медицине полшымо дене кычалман;
- шӱлыш петырна. Тымарте кумшо пачашыш куштылгын кӱзенда, а ынде шӱлышым налаш чарнен шогалыда гын – тергалташ жап;
- шӱлымӧ годым оралге але шӱшкымӧ йӱк шокта, оҥым темдымыла чучеш;
- шӱлыш дене кылдалтше тӱрлӧ ситыдымаш палдырныме годым амал деч посна ноялтеш да нелыт иземеш.
Шӱлымӧ системе шагат семын пашам ыштыже манын, нине правил-влакым шуктыман:
- Тамакым (вейпым) кудалтыза.
Тидым тачак ыштен кертыда. Тамакым шупшмым чарныме деч вара бронхысо эпителийын пунжо-влак ик тылзе гычак ылыжаш да шодым тазыла деч эрыкташ тӱҥалыт.
- 40 ий деч вара спирометрийым эртыза.
Тиде проста да нимом корштарыдыме ЭКГ: те приборын пучышкыжо пуэда, а тудо шӱлышын пашажым радамын ончыкта. Тестым идалыкыште ик гана эртыза, молан манаш гын вияҥаш тӱҥалше ХОБЛ-ым тиде йӧн дене веле рашемдаш лиеш.
- Вакцинироватлалтса.
Грипп ден пневмококк инфекций неле пневмоний дене черланыме тӱҥ амаллан шотлалтыт. 60 ияш але тылечат кугу ийготан улыда, тыгодым эше шӱм, диабет, астме тургыжландарат гын, вакцинацийым эртыманак.
- Сай микроклиматым ыштыза.
Мӧҥгыштат, паша верыштат южын вӱдыжгылыкшым 40-60 процентыште кучыза. Тидлан олтымо батарей воктеке вӱдан йоҥгытым шындыза але южым вӱдыжтарыше прибор дене пайдаланыза, пӧлемым южтарыза, вӱдыжгӧ лапчык дене эрыктыза.
- Тарванылза.
Шӱлымӧ системе тарванылме годым веле тренироватлалтеш. Кеч-могай аэробный нагрузко: писын коштмаш, иймаш, велосипед дене кудалыштмаш, куштымаш але сад-пакчаште тыршымаш – шодылан илыш куатым пуа, организмым кислородым пайдалын кучылташ туныкта.
Таза шодо – пиал веле огыл, тыгак шкем кече еда эскерен моштымаш. Организмын, шӱлышым петырен але кокырен, полышым йодаш тӱҥалмыжым ида вучо. Шӱлышда эрла чыла пашалан, путешествийлан да вашлиймашлан ситыже манын, шодыдам чарныде аралыза.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын пресс-службыжын фотожо.
