Марий Элыште 1 гыч 7 июнь марте Йочан тазалыкшым аралыме арня эрта.
Икшывын тазалыкшым аралыме паша – ешын, кугыжанышын да обществын тӱҥ задачышт. Йочалан чыла велымат сайын вияҥаш полшышо негызлан таза илыш-йӱла шотлалтеш.
Кечым шот дене радамлаш гын, икшыве ийготшылан келшышын вияҥеш, пеҥгыде капкылан да ушан кушкеш. Тӱҥжӧ – ситышын малыже, яндар южышто коштшо, сайын кочшо.
Омо – илышын ужашыже, тудо куатым погаш да психике тазалыкым арален кодаш полша.
Малыше айдемын вуйдорыкшо кече мучко погынышо увер ден ушеш кодшо сӱретым лончыла. Канде тул – таза да ласка омын кугу тушманже. Шанчызе-влак шукертак рашемденыт: волгалтше экранан электрон арвер организмын суткаш ритмжым пужа, мелатонинлан – омылан мутым кучышо гормонлан – ситышын ышталташ чаракым ышта. Тидымак шотыш налын, йочалан телефон дене кужун шинчаш, малаш вочмо деч ончыч пайдаланаш чараш кӱлеш.
Пайдале кочкыш – тазалыкым арален кодаш да пеҥгыдемдаш полшышо ик эн тӱҥ йӧн. Икшывын рационжо питательный веществан (белок, коя, углевод) да микронутриентын (витамин, минеральный вещества, коя кислота) кугытышт шотышто балансироватлыме лийшаш. Тудо йочан кече мучко мыняр куатым кучылтмыж дене келшен толшаш. Рационыш тичмаш пырчан, шылан, шӧран, пайлале коян кочкышым, емыж-саска ден пакчасаскам пурташ кӱлеш, а сакырым, шинчалым, кондитер изделийым, перерабатыватлыме продуктым шагалемдаш темлалтеш.
Тазалыкын ик эн тӱҥ негызшылан тыгак капкыл чолгалык шотлалтеш. Эрдене зарядкым але физкультминуткым ышташ, кече мучко куржталын модаш, йолын кошташ, турист походыш каяш, спорт дене заниматлалташ гын, лу, чогашыл да йыжыҥ системе-влак веле огыл, чумыр организм чын вияҥыт да инфекциян огыл шуко тӱрлӧ чер ваштареш шоген кертше лийыт.
Йоча да подростко ийготышто организм писын кушкеш да вияҥеш гын, иммунный системе варашрак кодын пеҥгыдемеш. Лач тыгодым гигиене правил-влакым палынак сайын шукташ кӱлеш. Ӱп ден коваштын яндарлыкыштым эскерыме, пӱйым эрыктыме, ару да чатка вургемым чийыме дене йоча организованный, ответственный лиеш, тазалыкшым тӱрлӧ чер деч арала.
Икшыве организм сайланат, удаланат писын тунемеш, сандене тудым икымше кече гычак свежа южышто, кечыште да вӱдыштӧ шуараш кӱлеш. Тыгай икшыве пеҥгыдырак лиеш да шокшо ден йӱштым, мардеж ден начар игечым сайын чыта, шуэнрак черлана. Шуарыме негыз нерве системым тренироватлыме дене чак кылдалтын – тиде йӧн организмын аралыше реакцийжым кугемда.
Йочалан еш – йырвел дене вашмутланыме икымше да тӱҥ опыт, сандене ача ден аван шокшо кумылышт, йӧратымашышт, тӱткышышт тудлан сай айдеме лияш полшат. Тылеч посна ешыште икте-весылан ӱшанаш, икте-весым пагалаш гын, йочан психикыже таза лиеш.
Икшыве ача-авам ончен тунемеш, примерым налеш. Таза илыш-йӱлам кучаш кӱлмӧ шотышто теорий да практике шинчымашым лачшымак еш пуа. Сандене ача ден ава шкештат таза илыш-йӱлам кучышаш да шке шочшылан пример лийшаш улыт.
Темлыме нелыжак огыл правил-влакым шукташ гын, айдеме йоча пагытыштыже веле огыл, ийготым погымекыжат, тазалыкшым арален кода.
Наталья ГРИГОРЬЕВА,
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын ава улмым да йоча пагытым аралыме пӧлкажын советникше.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Нейросеть полшымо дене ыштыме фото.
