11 май — 6 июнь гутлаште Агавайрем кумалтышым эртарыме пагыт шуйна.
Тений ик эн ончыч тудым республикысе Марий юмыйӱла ушемын Йошкар-Оласе «Марий кумалтыш» общиныже эртарен.
Кодшо рушарнян Шернур кугорно деч тораште огыл верланыше Тумер отын Агвайремым эртарыме аланышкыже калык лектын. Но тений тушко миен шуаш куштылгыжак лийын огыл. Телым олаште лум шуко лиймылан кӧра, тудым лачшымак Шернур кугорно деч ӧрдыжкырак, ото деке лишыл кумдыкыш шупшыктеныт. Кызыт мартеат ошман лум ора-влак кугу курык семын койын шулат, тыге йыр вӱд ташла. Чаманен каласыман, тиде лавыран да шинчалан вӱдшӧ Изи Какшан эҥерыш йоген пура.
Отыш сай корно дене каяш манын, кугорно деч вигак олык гоч ошкылаш лиеш улмаш. Но шукыштым лавыран корнат лӱдыктен огыл. Теве отыш Йошкар-Ола гыч илалше мужырым – Галина ден Аркадий Лебедевмытым – поктен шуым: марийжылан – 86, пелашыжлан – 83 ий. Корно начарлан кӧра чотак ноеныт да мӧҥгеш каяш манын шонен шогат ыле. Эшежым отыш наҥгайыше корным пален огытыл. Но мый нуным лыпландарышым, отын кушто улмыжым умылтарышым, да корзиҥгаштым кидыш налын, почешем каяш темлышым. Кумалтыш верыште шикшым ужмеке, чотак йывыртышт да писынрак тарванылаш тӱҥальыч.
Тумер отысо Агавайрем кумалтышыш калык икнарак коштеш. Тений 30 лишке нарын лийыныт. Мо куандара: ӱдырамаш-влак веле огыл марий тӱран йӱла вургемым чият. Ужар садеран олыкышто, поснак кумалме йӱлам шуктышыла, онапу ончылан сукалтен шичмышт годым поснак ойыртемалтышын койыт. Южышт районла гычат лӱмын толыт. Советский посёлко гыч ик ӱдырамаш дене палыме лийна. Шыжымсе кумалтышкат, Агавайремышкат ынде кумшо ий почела толеш. «Тыште мый вийым налам, чонем канен кая», – каласыш тудо. Кумалме вержак кумылым нӧлта манаш лиеш, тудым тӱзатен шындыме, кугу да кӱжгӧ тумо шуко. Онапулан ойырымо кок тумыжак мом шога!
Агавайрем йӱлам общинын тӱҥ онаеҥже Юрий Тушнурцев виктарен. Тудлан Василий Кузнецов ден Александр Степанов полшеныт. Василий пеленже Лиза ӱдыржӧ ден Аткар эргыжым, Александр Амира лӱман изи ӱдыржым конденыт ыле. Нуно кумалмашкат ушненыт. Лач тыгак йӱланам шуйышо у тукымым куштыман огыл мо? Аткарын лӱмжӧ ӧрыктарыш. Ачажын умылтарымыж почеш, тудо илышын рӱдыжым ончыкта. Эшежым рвезе моткоч марий шӱлышан, шочмо йылмыж дене мутлана.
Кумалтыш йӱлам шуктымеке, юмылтымо чесым чылан пырля авызленыт, икте-весе дене ойым вашталтеныт. Нигӧ нигуш вашкен огыл. Общинын еҥже-влакын тумо укшыш келыштарыме лӱҥгалтыш дене лӱҥглтеныт. Агавайрем Юмын кум лӱҥгалтышыже уло маныт. Кече Ава, Тылзе Ава да Шӱдыр Ава деч тудым налын, кававомыш пыл ден йӱрым кӱдырчӧ йӱк-йӱан да волгенче волгыдо дене пӧрдыкта, илышлан келшыше вийым пога. Мландымбалсе чыла чонан илаш ситыше вӱдыжгӧ, яндар юж, шулык вий дене пойдаралтеш. Кумалтышыжымат лачшымак Агавайрем Юмын шулык вийже лӱмеш эртарат.
Тыгай виян кумалтыште кызыт СВО-што улшо сарзе-влакын сеҥен, сай-таза мӧҥгыш пӧртылмышт верч кузе от пелеште. Тидын шотышто весымат ончыктен кодыман: тений шошым ик эн первый кумалтышым 23 апрельыште лач мемнан талешкына-влак верч Советский район Кундышӱмбал отышто эртареныт. Кум тылзе жапыште ты сӧй пуламыр пытыже – теве мом йодын кумалыныт онаеҥ-влак. Тиде кумалмашке шке шонымашыж дене кажне еҥ ушна, очыни.
Кумалтыш икшырымын, пеш ласкан эртыш. Шиялтыш шоктымо почеш ӱдырамаш-влак кушталтышт. Олык лапыште таҥасенат куржтальыч. Кумалме аланым эрыктен, шӱкшым йӱлатымеке, чылан мӧҥган-мӧҥгыш тарванышт. Но тыглай огыл, вӱд йоген модмыла.
Кугу тӱня Агавайрем Кугече деч вара кандашымше арнясе шуматкечын эртаралтеш. Мутлан, Оно Морко Агавайремыш ожнысек тӱня калык чумырген. Тидын деч вара Агавайрем петырнен.
Светлана Носова
Светлана Носован фотожо.
